Với nhà mua lại, phần lễ nhập trạch không khác nhiều so với nhà mới xây; điều khác là những việc phải làm trước đó. Cần thống nhất với chủ cũ về bàn thờ và các đồ thờ họ để lại, quyết định giữ hay bỏ đồ đạc cũ, thay toàn bộ khoá, làm sạch kỹ, chuyển tên hợp đồng điện nước và cập nhật giấy tờ cư trú, rồi mới chọn ngày dọn vào.
Nhà mua lại mang theo dấu vết của những người đã sống ở đó: một gian thờ, một cây cảnh lâu năm, vết đinh treo ảnh, cả những câu chuyện hàng xóm kể. Bài này đi qua từng việc theo thứ tự hợp lý, chỗ nào là tập quán, chỗ nào là việc thực tế không nên bỏ qua. Kiểm tra kết cấu và pháp lý trước khi mua là một chủ đề riêng; ở đây bắt đầu từ lúc bạn đã nhận nhà. Những gì nói về may rủi là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bàn thờ và đồ thờ chủ cũ để lại
Đây là việc tế nhị nhất. Theo tập quán phổ biến, bàn thờ gia tiên, bát hương, ban thờ Thần tài, Thổ địa là của gia đình chủ cũ; họ nên làm lễ thỉnh đi hoặc xử lý theo nếp nhà họ trước khi bàn giao. Phần lớn người bán nhà hiểu điều này và tự làm. Vấn đề nảy sinh khi chủ cũ ở xa, nhà bán qua nhiều tay, hoặc chủ cũ để lại vì nghĩ người mua sẽ dùng tiếp.
Cách tốt nhất là đưa vào thoả thuận trước khi bàn giao: chủ cũ chịu trách nhiệm thỉnh bát hương, đồ thờ đi, hoặc nói rõ họ muốn xử lý thế nào. Nếu nhận nhà rồi mới thấy đồ thờ còn lại, hãy liên lạc chủ cũ hỏi ý trước khi động vào. Đây vừa là phép lịch sự, vừa tránh để lại khúc mắc cho cả hai bên.
Trường hợp không liên lạc được chủ cũ, nhiều gia đình nhờ một người lớn tuổi am hiểu nghi lễ trong họ, hoặc hỏi nhà chùa, nơi thờ tự gần nhà xem nên xử lý bát hương, đồ thờ còn lại thế nào cho phải. Mỗi nơi có cách riêng; điều chung là làm một cách tôn trọng, không vứt bỏ tuỳ tiện. Bàn thờ bằng gỗ còn tốt có thể giữ lại làm bàn thờ của gia đình mình sau khi đã lau dọn, tuỳ quan niệm của gia đình.
Đồ đạc cũ: giữ, bỏ hay sửa lại
Đồ gắn liền với nhà. Tủ bếp, tủ âm tường, bồn tắm, bình nóng lạnh, điều hoà thường được tính vào giá bán. Kiểm kỹ tình trạng, vệ sinh, bảo dưỡng trước khi dùng; bình nóng lạnh và điều hoà cũ nên được thợ kiểm tra an toàn điện.
Đồ rời chủ cũ để lại. Giường, tủ quần áo, bàn ghế cũ là quyết định của bạn. Theo quan niệm dân gian, nhiều người ngại dùng giường cũ của người khác; về thực tế, đệm và giường cũ dễ có mạt bụi, rệp, nấm mốc. Đồ gỗ chắc có thể làm sạch, đánh lại dầu và dùng tiếp.
Đồ cá nhân, kỷ vật. Ảnh, thư, giấy tờ, quần áo của chủ cũ nên được gom lại, liên lạc trả cho họ. Đây là phép lịch sự cơ bản và tránh rắc rối về giấy tờ cá nhân.
Cây cảnh, chậu cây lâu năm. Nhiều nhà mua lại có cây cảnh chủ cũ trồng nhiều năm. Hỏi chủ cũ cách chăm; cây khoẻ thì giữ, cây sâu bệnh hoặc rễ ăn vào móng thì nhờ thợ xử lý.
Đồ hỏng, rác tồn. Dọn sạch trước ngày nhập trạch. Đồ cồng kềnh cần thuê xe chở, nên lên lịch sớm vì nhiều khu dân cư có giờ cho xe tải vào.
Thứ tự việc nên làm từ ngày nhận nhà đến ngày nhập trạch
Nhà mua lại thường cần vài tuần chuẩn bị. Thứ tự dưới đây giúp các việc không chồng chéo, tránh làm sạch xong lại phải sửa làm bẩn lại.
- Nhận bàn giao, chụp ảnh hiện trạng, chốt chỉ số. Giữ biên bản bàn giao cùng giấy tờ mua bán.
- Thay toàn bộ ruột khoá. Cửa chính, cửa sau, cửa ban công, cổng, hộp thư. Bạn không biết chủ cũ đã đưa chìa cho bao nhiêu người.
- Xử lý đồ thờ, đồ cá nhân của chủ cũ. Như phần trên, liên lạc và thống nhất trước.
- Sửa chữa, cải tạo nếu có. Làm trước, vì sửa chữa sinh bụi và rác. Nếu cải tạo lớn, xin phép theo quy định hiện hành.
- Kiểm điện, nước, ga, thoát nước. Nhà cũ hay có dây điện xuống cấp, ống nước rỉ ngầm. Nhờ thợ đo kiểm một lượt.
- Làm sạch tổng thể. Tường, trần, quạt, bể nước, bồn cầu, rãnh thoát. Nhiều gia đình kết hợp tẩy uế theo tục; các trang chuyên về tẩy uế bàn kỹ phần này.
- Chuyển tên hợp đồng điện, nước, internet. Mang giấy tờ nhà đến đơn vị cung cấp hoặc làm qua cổng trực tuyến của họ.
- Chọn ngày dọn vào, làm lễ nhập trạch. Phần lễ giống như nhà mới.
- Cập nhật đăng ký cư trú. Làm thủ tục đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định hiện hành sau khi đã ở.
Danh sách trông dài, nhưng phần lớn việc có thể làm song song trong hai đến bốn tuần. Điều quan trọng là đừng đảo thứ tự: làm lễ nhập trạch rồi mới đục tường sửa nhà sẽ khiến cả nhà phải sống giữa bụi bẩn ngay những ngày đầu.
Làm sạch nhà cũ: những chỗ hay bị bỏ sót
Nhà đã có người ở nhiều năm thường sạch ở bề mặt nhưng bẩn ở những chỗ khuất. Trước ngày nhập trạch, nên dành riêng một buổi cho các chỗ dưới đây, hoặc thuê dịch vụ vệ sinh làm kỹ.
- Bể nước mái và bể ngầm: cặn bùn, rêu, có khi xác côn trùng. Súc rửa và kiểm nắp đậy kín.
- Hút mùi, quạt thông gió: lưới lọc bám dầu mỡ lâu năm, giảm hút và dễ bắt lửa.
- Điều hoà: dàn lạnh có nấm mốc, gây mùi và ảnh hưởng hô hấp. Vệ sinh trước khi bật lần đầu.
- Rãnh thoát sàn, hố ga: tóc, cặn xà phòng, rác làm tắc và bốc mùi.
- Gầm tủ bếp, gầm cầu thang, sau tủ âm tường: bụi, phân gián, chuột, có khi ẩm mốc chân tường.
- Trần thạch cao, mái tôn: vết ố là dấu hiệu thấm cũ, cần kiểm nguồn nước trước khi sơn che.
- Cửa lưới, rèm cũ: nhiều nhà bỏ rèm cũ, thay rèm mới để nhà sáng và sạch hơn.
Theo tục, nhiều gia đình kết hợp buổi làm sạch này với việc tẩy uế, lau bằng nước lá hoặc rượu gừng. Dù có làm phần tục hay không, làm sạch kỹ những chỗ khuất là việc có lợi rõ ràng cho sức khoẻ cả nhà.
Nhà mua lại có cần làm lễ "tiễn" chủ cũ không
Một số người lớn tuổi khuyên làm thêm một lễ nhỏ trước khi nhập trạch, gọi nôm na là để "tiễn" những gì của chủ cũ và "đón" gia đình mình. Đây là cách hiểu dân gian, không phải nghi lễ phổ biến ở mọi nơi. Phần lớn gia đình gộp tất cả vào một buổi nhập trạch: lời khấn có nói rõ gia đình mình mua lại nhà, từ nay về ở.
Nếu chủ cũ đã làm lễ thỉnh bát hương đi đàng hoàng, nhiều người cho rằng phần "tiễn" đã do họ làm. Nếu chủ cũ không làm, gia đình có thể nhờ người lớn trong họ hướng dẫn. Đừng để lời mách bảo kiểu "nhà cũ phải làm lễ lớn mới yên" đẩy bạn vào những khoản chi lớn không cần thiết. Tinh thần của tục là chào hỏi, báo cáo, không phải mua sự yên tâm bằng tiền.
Ở mức thực tế, "tiễn cái cũ" là làm sạch, sơn lại nếu cần, sắp xếp lại nội thất theo nếp sống của gia đình mình. Một ngôi nhà cũ sau khi sơn lại, mở thoáng, thay rèm, bày đồ của mình vào thường cho cảm giác mới hơn hẳn mọi nghi thức.
Nhà mua lại khác nhà mới xây ở đâu khi nhập trạch
So sánh dưới đây giúp bạn biết những việc nào cần thêm khi nhà đã có người ở trước.
| Việc | Nhà mới xây | Nhà mua lại |
|---|---|---|
| Đồ thờ có sẵn | Không có | Có thể có, cần thống nhất với chủ cũ |
| Khoá cửa | Mới, mình giữ đủ chìa | Nên thay toàn bộ ruột khoá |
| Hiện trạng điện nước | Mới, còn bảo hành | Cần thợ kiểm, có thể phải thay một phần |
| Làm sạch | Bụi xây dựng, sơn | Bụi cũ, mốc, cặn bể nước, rãnh thoát |
| Hợp đồng dịch vụ | Đăng ký mới | Chuyển tên từ chủ cũ, kiểm nợ cũ |
| Hàng xóm | Có khi cũng mới | Đã quen chủ cũ, nên chào hỏi sớm |
Kiểm nợ cũ là chi tiết hay bị quên: tiền điện, nước, phí quản lý, internet của chủ cũ chưa thanh toán đôi khi vẫn gắn với địa chỉ. Hỏi rõ khi bàn giao và chốt chỉ số giúp tránh tranh cãi.
Hàng xóm của nhà cũ và câu chuyện về chủ cũ
Hàng xóm của một ngôi nhà mua lại thường đã quen gia đình trước. Họ có thể kể về chủ cũ, về ngôi nhà, đôi khi cả những chuyện buồn. Hãy nghe một cách lịch sự, nhưng không cần để những câu chuyện ấy quyết định cảm nhận của bạn về ngôi nhà. Mỗi gia đình có vận riêng của mình, và một ngôi nhà được chăm sóc tốt là nền tảng thật cho cuộc sống mới.
Hàng xóm cũng là nguồn thông tin thực tế quý: khu này có ngập khi mưa lớn không, giờ thu gom rác, chỗ để xe, những quy ước riêng của tổ dân phố. Chào hỏi sớm, có thể mang ít bánh kẹo, nói rõ gia đình mình mới mua lại nhà, sẽ có vài tuần sửa chữa gây ồn, mong mọi người thông cảm. Một lời chào như vậy thường mở đường cho quan hệ tốt về lâu dài.
Nếu nhà thuộc chung cư, ban quản lý toà nhà cũng là đầu mối cần chào sớm: cập nhật thông tin chủ hộ mới, đăng ký thẻ ra vào, thẻ gửi xe, hỏi quy định thi công và giờ chuyển đồ. Làm sớm giúp ngày nhập trạch không bị vướng ở cửa thang máy.
Câu hỏi thường gặp
Chủ cũ để lại bàn thờ Thần tài thì xử lý thế nào?
Liên lạc chủ cũ hỏi ý họ trước. Phần lớn chủ cũ sẽ thỉnh đi hoặc hướng dẫn cách xử lý theo nếp nhà họ. Nếu không liên lạc được, nhiều gia đình nhờ người lớn am hiểu nghi lễ hoặc hỏi nơi thờ tự gần nhà. Điều chung là làm một cách tôn trọng, không vứt bỏ tuỳ tiện.
Có nên dùng lại giường, đệm của chủ cũ không?
Nhiều người ngại theo quan niệm dân gian, nhưng lý do thực tế mạnh hơn: đệm cũ dễ có mạt bụi, rệp, nấm mốc. Giường gỗ chắc có thể làm sạch, đánh dầu và dùng tiếp; đệm thì nên thay mới nếu không rõ nguồn gốc và tình trạng.
Mua nhà cũ có cần thay khoá không?
Nên thay toàn bộ ruột khoá cửa chính, cửa phụ, cổng và hộp thư ngay khi nhận nhà. Bạn không biết chủ cũ đã đưa chìa cho người giúp việc, người thuê, họ hàng bao nhiêu lần. Thay ruột khoá rẻ và nhanh hơn nhiều so với rủi ro mất trộm.
Nên sửa nhà trước hay làm lễ nhập trạch trước?
Thường nên sửa trước. Sửa chữa sinh bụi, rác và tiếng ồn; làm lễ rồi mới sửa khiến gia đình phải sống giữa công trường. Nếu cần ở ngay vì lý do riêng, có thể dọn vào một phần nhà đã xong, phần còn lại sửa sau.
Nhà mua lại có cần làm lễ lớn hơn nhà mới không?
Không có quy định như vậy. Phần lớn gia đình làm lễ nhập trạch như nhà mới, lời khấn nói rõ gia đình mua lại và về ở. Đừng để lời mách bảo kiểu phải làm lễ lớn mới yên đẩy bạn vào những khoản chi không cần thiết.
Chuyển tên hợp đồng điện nước khi mua nhà cũ cần gì?
Thường cần giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc sử dụng nhà và giấy tờ tuỳ thân của người đứng tên mới. Mỗi đơn vị cung cấp có quy trình riêng, nhiều nơi làm được trực tuyến. Nên hỏi trực tiếp đơn vị cung cấp tại địa phương và kiểm nợ cũ trước khi nhận.