Mỗi trường phái phong thủy coi trọng vật phẩm ở mức rất khác nhau: Loan đầu ưu tiên hình thế và gần như không cần vật phẩm, Bát trạch chủ yếu xoay quanh hướng cửa, bếp, giường, Huyền không phi tinh dùng vật mang hành phù hợp để "hoá" các sao theo năm, còn phái Hắc mạo và feng shui phương Tây dùng đồ vật nhiều nhất. Vì vậy cùng một căn nhà, người theo phái này khuyên mua vật phẩm, người theo phái kia có thể bảo không cần.
Bài này đặt các phái cạnh nhau ở riêng một câu hỏi: vật phẩm có vai trò gì. Mục đích là giúp bạn hiểu vì sao lời khuyên vênh nhau, và tránh mua một món "bắt buộc" mà thật ra chỉ bắt buộc trong một hệ quan niệm. Site giữ trung lập giữa các phái; phần giới thiệu từng phái đầy đủ hơn có ở chuyên mục các trường phái phong thủy.
Vì sao các phái nói khác nhau về vật phẩm
Phong thủy không phải một học thuyết thống nhất mà là nhiều dòng hình thành ở những thời điểm và vùng khác nhau. Có dòng xuất phát từ việc quan sát núi sông để chọn đất, có dòng dựa trên bát quái và hướng, có dòng tính toán theo chu kỳ thời gian. Mỗi dòng có cách giải thích riêng về "khí", và từ đó cách xử lý một vấn đề cũng khác nhau.
Khi vấn đề được hiểu là hình thế, như con đường đâm thẳng vào cửa, cách xử lý tự nhiên là thay đổi hình thế: lùi cửa, trồng cây, xây tường thấp. Khi vấn đề được hiểu là hướng không hợp với người, cách xử lý là đổi chỗ giường, bếp, bàn. Chỉ khi vấn đề được hiểu là một loại "năng lượng" vô hình có thể điều chỉnh bằng ngũ hành hay biểu tượng thì vật phẩm mới thành công cụ chính.
Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy lời khuyên "phải đặt món này" luôn mang theo một giả định ngầm về trường phái. Hỏi người tư vấn "anh chị xem theo phái nào" là câu hỏi đơn giản nhưng giúp bạn đặt lời khuyên vào đúng khung.
Loan đầu: sửa hình thế trước, vật phẩm gần như không cần
Loan đầu, còn gọi là phái hình thế, đọc núi, nước, đường, công trình xung quanh để đánh giá một khu đất hay ngôi nhà. Phía sau có tựa, phía trước có khoảng thoáng, hai bên có che chắn, dòng nước và đường đi uốn lượn chứ không đâm thẳng là những tiêu chí quen thuộc. Với phái này, cái quyết định là cảnh quan, không phải đồ trong nhà.
Khi gặp vấn đề, người theo Loan đầu thường đề xuất giải pháp mang tính kiến trúc và cảnh quan: trồng hàng cây làm "tựa" phía sau, xây bình phong hoặc đặt bồn cây chắn trước cửa bị đường đâm, làm non bộ để tạo "án sơn" khi trước nhà quá trống. Những thứ này có thể gọi là vật phẩm theo nghĩa rộng, nhưng chúng tác động bằng kích thước và vị trí, không bằng biểu tượng.
Điểm hay của cách nhìn này là nhiều đề xuất trùng với lời khuyên của kiến trúc sư: chắn gió, chắn bụi, giảm tầm nhìn trực diện từ đường vào nhà. Một con tượng nhỏ trên kệ sẽ không được phái này coi là lời giải cho con đường đâm thẳng vào cửa. Chi tiết về các loại hình thế bất lợi và cách xử lý bằng kiến trúc có ở chuyên mục sát khí của site.
Bát trạch: hướng là chính, vật phẩm là phụ
Bát trạch chia nhà thành Đông tứ trạch và Tây tứ trạch, chia người theo cung phi, rồi xếp tám hướng thành bốn hướng tốt và bốn hướng xấu cho từng người. Lời khuyên cốt lõi là đặt cửa chính, bếp, giường, bàn làm việc sao cho người dùng quay về hướng tốt của mình hoặc nằm ở khu tốt.
Vì trọng tâm là hướng và vị trí, Bát trạch ít dựa vào vật phẩm. Khi không đổi được hướng cửa, người theo phái này thường đề nghị đổi hướng ngồi, hướng giường, hoặc dùng cửa phụ thay cửa chính. Một số sách phổ thông có nhắc tới việc đặt vật mang hành phù hợp ở khu hướng xấu, nhưng đó là phần bổ sung, không phải trọng tâm.
Một điểm nữa: Bát trạch tính theo cung phi của từng người, nên trong cùng một nhà, hướng tốt của chồng có thể là hướng xấu của vợ. Khi đó người theo phái này thường ưu tiên người trụ cột hoặc chia khu theo người dùng, chứ không giải quyết bằng cách đặt thêm đồ vật. Cách xử lý ấy cho thấy vật phẩm thật sự đứng ngoài trọng tâm của phái.
Người đọc nên lưu ý: các trang bán vật phẩm hay dùng ngôn ngữ của Bát trạch, như "hợp hướng Sinh khí", "đặt ở cung Thiên y", để gắn với sản phẩm. Thực tế phái này bàn về hướng của người và đồ đạc lớn nhiều hơn là về tượng hay đá. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và cách tra hướng theo cung phi được bàn ở chuyên mục Bát trạch của site.
Huyền không phi tinh: dùng ngũ hành để điều chỉnh theo thời gian
Huyền không phi tinh tính vị trí của chín "sao" trong từng khu của ngôi nhà theo hướng nhà, thời điểm xây và chu kỳ năm, tháng. Mỗi sao có một hành và một tính chất được quy ước, có sao được coi là tốt, có sao bị coi là xấu, và vị trí các sao thay đổi theo năm. Đây là phái dùng vật phẩm có hệ thống nhất trong các phái cổ.
Logic của phái này dựa trên ngũ hành sinh khắc. Ví dụ, hai sao Nhị hắc và Ngũ hoàng được quy ước thuộc hành Thổ và mang tính bất lợi; theo nguyên lý Thổ sinh Kim, đặt vật bằng kim loại như hồ lô đồng, chuông đồng, tiền đồng ở khu có hai sao này được cho là "tiết" bớt hành Thổ. Với sao Tam bích thuộc Mộc, gắn với cãi vã, một số người dùng màu đỏ thuộc Hỏa. Với sao được coi là đang vượng, người ta thêm nước động hoặc hoạt động để "kích".
Vì các sao di chuyển theo năm, vật phẩm theo phái này cũng phải dời theo năm, và đây là lý do mỗi dịp đầu năm lại xuất hiện nhiều lời khuyên "năm nay đặt hồ lô ở hướng này". Bài riêng về Ngũ hoàng ở chuyên mục phong thủy theo năm đã bàn kỹ quan niệm này. Với người đọc, điều cần nhớ là đây là quy ước của một trường phái, không phải quy luật chung của mọi người xem phong thủy.
Phái Hắc mạo và feng shui phương Tây: đồ vật là công cụ chính
Nguồn gốc gần đây. Phái Hắc mạo, tên tiếng Anh là Black Hat, được Lâm Vân phát triển và phổ biến ở Mỹ từ khoảng thập niên 1980, pha trộn phong thủy, Phật giáo Mật tông và tâm lý học. Đây là nguồn chính của nhiều sách "feng shui" tiếng Anh.
Bát quái đặt theo cửa vào. Thay vì dùng la kinh, phái này đặt lưới bát quái theo bức tường có cửa chính, mỗi ô ứng với một mặt đời sống như tài lộc, danh tiếng, hôn nhân, gia đình. Cách làm này khác hẳn các phái cổ dùng phương vị thật.
Danh sách "chỉnh sửa" bằng đồ vật. Phái này liệt kê nhiều nhóm đồ dùng để điều chỉnh: quả cầu pha lê, gương, chuông gió, đèn, cây, vật nặng như đá, vật chuyển động, màu sắc, âm thanh. Chính danh sách này đã phổ biến hình ảnh quả cầu pha lê treo cửa sổ ra khắp thế giới.
Ý định đặt lên hàng đầu. Phái Hắc mạo nhấn mạnh vai trò ý định của người đặt đồ vật, kèm các nghi thức củng cố. Ở góc nhìn tâm lý, đây là phần gần với vai trò "lời nhắc" của vật phẩm. Người theo các phái cổ thường không xem đây là phong thủy theo nghĩa truyền thống.
Đặt các phái cạnh nhau
Bảng dưới tóm vai trò của vật phẩm ở từng phái, kèm phần trùng với lẽ thường mà bạn có thể tự kiểm.
| Phái | Vật phẩm có vai trò | Món hay gặp | Phần trùng với lẽ thường |
|---|---|---|---|
| Loan đầu | Thấp, ưu tiên cảnh quan | Cây, bình phong, non bộ, tường thấp | Che chắn, chắn gió bụi, giảm nhìn thẳng từ đường |
| Bát trạch | Thấp, ưu tiên hướng và vị trí | Ít dùng; đôi khi vật theo hành | Sắp xếp giường, bàn sao cho thoải mái |
| Huyền không phi tinh | Trung bình, đổi theo năm | Hồ lô đồng, chuông đồng, nước động, màu đỏ | Ít; chủ yếu là quy ước của phái |
| Hắc mạo, feng shui phương Tây | Cao, đồ vật là công cụ chính | Quả cầu pha lê, gương, chuông gió, cây, đèn | Ánh sáng, cây xanh, dọn gọn; phần ý định gần với tâm lý |
Nhìn bảng, bạn thấy phần dễ tự kiểm nhất nằm ở các phái ít dùng vật phẩm. Còn phần vật phẩm của Huyền không và Hắc mạo phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn có chấp nhận quy ước của phái đó hay không. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Người đọc nên rút ra điều gì
Điều đầu tiên: không có vật phẩm "bắt buộc" theo nghĩa chung. Một món được coi là cần thiết trong phái này có thể hoàn toàn thừa trong phái khác. Khi ai đó nói nhà bạn "thiếu" một món đồ, hãy hỏi họ dựa trên phái nào và lý giải ra sao.
Điều thứ hai: phần các phái đồng ý với nhau nhiều nhất là những điều cơ bản như nhà sáng, thoáng, gọn, có chỗ tựa, lối đi không vướng. Đây cũng là phần trùng với kiến trúc và tâm lý môi trường. Đầu tư vào phần này trước thường hiệu quả hơn mua vật phẩm.
Điều thứ ba: nếu bạn thích vật phẩm, hãy chọn một khung và dùng nhất quán, thay vì gom lời khuyên của mọi phái về một căn nhà. Ví dụ giả định: một gia đình đặt hồ lô theo Huyền không ở phòng khách, treo quả cầu pha lê theo Hắc mạo ở cửa sổ, lại bày thêm tỳ hưu theo lời người bán ở cùng kệ. Kết quả là một căn phòng nhiều đồ mà chẳng theo logic nào. Ít món, có lý do, dễ giữ gìn vẫn là lựa chọn bền nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nên theo phái phong thủy nào khi chọn vật phẩm?
Không có phái nào được chứng minh đúng hơn phái khác. Nếu bạn muốn ít tốn kém và dễ kiểm chứng, các nguyên tắc của Loan đầu về che chắn, ánh sáng, khoảng thoáng là nền tốt. Nếu thích hệ thống hơn, có thể tìm hiểu một phái và dùng nhất quán, tránh trộn nhiều phái.
Vì sao năm nào cũng có lời khuyên đặt hồ lô ở hướng mới?
Đó là cách làm của phái Huyền không phi tinh, trong đó vị trí các sao thay đổi theo năm nên vật phẩm cũng dời theo. Nếu bạn không theo phái này, những lời khuyên ấy không áp dụng cho bạn. Đây là quy ước của một trường phái, không phải quy luật chung.
Quả cầu pha lê treo cửa sổ có phải phong thủy truyền thống không?
Quả cầu pha lê treo cửa sổ được phổ biến chủ yếu qua phái Hắc mạo và sách feng shui phương Tây từ thập niên 1980 trở đi. Các phái cổ ít nhắc tới nó. Phần có thật là pha lê khúc xạ ánh nắng thành đốm màu, tạo cảm giác sinh động.
Thầy phong thủy khuyên mua vật phẩm có phải là bán hàng không?
Không nhất thiết, vì có phái dùng vật phẩm như một phần phương pháp. Nhưng nếu lời khuyên đi kèm việc mua ngay từ chính người tư vấn, giá cao, lời doạ hậu quả nếu không mua, thì nên dừng lại hỏi kỹ và tham khảo thêm ý kiến khác trước khi quyết định.
Có thể vừa theo Bát trạch vừa dùng vật phẩm Huyền không không?
Nhiều người làm vậy, vì Bát trạch lo phần hướng, Huyền không lo phần thời gian. Tuy nhiên hai phái có thể cho kết luận trái nhau về cùng một khu. Khi đó nên ưu tiên phần bố trí làm bạn sống thoải mái, còn phần vật phẩm coi như lớp tham khảo.