Muốn tự xem phong thủy nhà cho đúng, cần một sơ đồ hiện trạng: mỗi tầng vẽ trên một tờ giấy kẻ ô theo tỉ lệ 1:100 hoặc 1:50, có tường, vách, cửa kèm chiều mở, cửa sổ, cầu thang, cột, dầm lộ và các món đồ lớn như giường, bếp, bàn thờ. Sơ đồ này là nền để tìm tâm nhà, đặt lưới phương vị và đọc từng khu; vẽ sai tỉ lệ thì mọi bước sau lệch theo.
Bài hướng dẫn cách đo và vẽ bằng dụng cụ có sẵn trong nhà, không cần phần mềm. Một căn nhà phố ba tầng vẽ khoảng một buổi; căn hộ hai phòng ngủ chừng một đến hai giờ. Người làm một mình được, có thêm người giữ đầu thước thì nhanh và chính xác hơn.
Vì sao phải vẽ lại dù đã có bản vẽ thiết kế
Bản vẽ xin phép xây dựng hay bản vẽ chủ đầu tư bàn giao là ý định tại một thời điểm. Sau vài năm ở, nhà thường đã khác: vách thạch cao dựng thêm để tách phòng, cửa sổ bị bịt vì nhà bên xây sát, bếp chuyển từ giữa ra sau, gầm cầu thang thành kho, ban công được quây kính thành phòng. Mỗi thay đổi như vậy làm dịch tâm nhà, đổi hình dạng mặt bằng, đổi luồng đi — đúng những thứ phong thủy quan tâm.
Thêm nữa, bản vẽ ít khi có đồ đạc. Trong khi một phần lớn lời khuyên phong thủy nhà ở lại xoay quanh chỗ kê giường, hướng bếp, chỗ ngồi làm việc, vị trí bàn thờ. Thiếu đồ đạc trên sơ đồ thì phần đọc từng khu chỉ dựa vào trí nhớ, dễ bỏ sót những chi tiết như giường nằm dưới dầm hay sofa quay lưng ra lối đi.
Bản vẽ cũ vẫn nên giữ bên cạnh khi vẽ, vì hai lý do. Một là đối chiếu kích thước tổng: nếu chiều dài nhà mình đo lệch bản vẽ quá vài chục centimet, cần xem lại cách đo. Hai là tìm mũi tên chỉ bắc hoặc góc mặt tiền ghi trên đó để kiểm chéo với số đo la bàn sau này.
Dụng cụ cần chuẩn bị và chọn tỉ lệ
Không cần thiết bị đắt tiền; điều quan trọng là đủ để đo đúng và ghi rõ.
- Thước dây dài năm mét cho phòng, thêm một cuộn mười mét trở lên cho chiều dài cả nhà. Thước đo bằng tia laser tiện hơn khi làm một mình, nhưng nhớ đặt máy sát mép tường.
- Giấy kẻ ô khổ A4 hoặc A3, ô năm milimet hoặc một centimet. Mỗi tầng một tờ, thêm một tờ cho khuôn viên nếu nhà có sân.
- Bút chì mềm, tẩy, thước kẻ. Vẽ nháp bằng chì, khi đã kiểm xong mới tô bút mực những nét chính.
- Sổ ghi số đo riêng, hoặc ghi thẳng con số lên cạnh nét vẽ nháp. Đừng tin trí nhớ cho các con số lẻ.
- Tỉ lệ: 1:100 (một centimet giấy bằng một mét thật) cho nhà phố, biệt thự; 1:50 (một centimet giấy bằng năm mươi centimet thật) cho căn hộ, phòng trọ, hoặc khi muốn vẽ rõ đồ đạc. Ghi tỉ lệ ở góc tờ giấy.
- Điện thoại để chụp ảnh từng phòng từ góc cửa vào, sau này đối chiếu khi đọc sơ đồ.
Nếu nhà có tầng lửng hoặc phòng lệch cốt, chuẩn bị thêm một tờ vẽ mặt cắt đơn giản theo chiều dọc nhà. Mặt cắt giúp thấy rõ cầu thang lên đâu, trần chỗ nào thấp, dầm nằm ở cao độ nào.
Trình tự đo và vẽ một tầng
Đo từ ngoài vào trong, từ tổng thể tới chi tiết. Làm ngược lại thì các phòng nhỏ cộng lại hay không khớp với kích thước tổng.
- Đo chiều dài và chiều rộng phủ bì của tầng, tức từ mép ngoài tường này tới mép ngoài tường kia nếu tới được, hoặc lòng trong cộng độ dày tường. Vẽ khung ngoài lên giấy trước.
- Đo độ dày tường bao và vách ngăn ở mép cửa đi, chỗ thấy được mặt cắt tường. Tường gạch, vách thạch cao, vách kính có độ dày khác nhau; ghi riêng từng loại.
- Đi từng phòng theo chiều kim đồng hồ, đo lòng trong hai chiều của mỗi phòng và vị trí vách so với tường bao. Vẽ các vách vào khung.
- Đo vị trí và bề rộng từng cửa đi, cửa sổ, tính từ góc phòng gần nhất. Ghi chiều mở cánh cửa đi bằng nét cung một phần tư.
- Đánh dấu cầu thang: vị trí, bề rộng vế thang, chiều lên, số bậc. Đánh dấu cột, hộp kỹ thuật, dầm lộ dưới trần bằng nét đứt.
- Vẽ đồ cố định và đồ lớn: bếp, chậu rửa, bồn cầu, lavabo, giường, tủ áo, sofa, bàn ăn, bàn thờ, bàn làm việc. Chỉ cần hình chữ nhật đúng kích thước, ghi tên.
- Đối chiếu tổng các phòng với kích thước tổng, sửa chỗ lệch, rồi mới tô mực.
Khi đo phòng có tường không vuông, đo cả hai đường chéo của phòng. Hai đường chéo bằng nhau thì phòng gần vuông góc; chênh nhau nhiều thì phòng bị xiên, cần vẽ đúng hình xiên đó vì nó ảnh hưởng đến cách đặt lưới sau này.
Bảng ký hiệu nên dùng thống nhất
Dùng một bộ ký hiệu cố định cho mọi tầng giúp đọc lại sau vài tháng vẫn hiểu, và người khác nhìn vào cũng hiểu. Bộ dưới đây gần với cách vẽ kiến trúc thông dụng, đơn giản hoá cho người tự vẽ.
| Thành phần | Cách vẽ | Ghi chú cần kèm |
|---|---|---|
| Tường gạch chịu lực, tường bao | Hai nét đậm song song, tô kín hoặc gạch chéo | Độ dày tường |
| Vách nhẹ (thạch cao, gỗ, kính) | Hai nét mảnh song song, để trống | Vật liệu |
| Cửa đi | Khoảng hở trên tường, một nét thẳng cho cánh và một cung một phần tư cho chiều mở | Bề rộng thông thủy, cửa mở trong hay mở ngoài |
| Cửa sổ | Ba nét mảnh song song cắt ngang tường | Bề rộng, cao độ bậu nếu nhớ được |
| Cầu thang | Các vạch ngang biểu thị bậc, mũi tên chỉ chiều lên | Số bậc, chiều cao một bậc nếu đo được |
| Dầm lộ dưới trần | Hai nét đứt song song | Khoảng cách từ sàn tới mặt dưới dầm |
| Cột | Ô vuông hoặc tròn tô kín | Kích thước tiết diện |
| Đồ đạc lớn | Hình chữ nhật nét mảnh, ghi tên viết tắt | Chiều đầu giường, chiều đứng nấu của bếp |
Với giường, nên vẽ một vạch đậm ở cạnh đầu giường. Với bếp, vẽ một mũi tên nhỏ chỉ hướng người đứng nấu nhìn ra. Hai chi tiết nhỏ này là thứ phần đọc từng khu hay cần mà sơ đồ thường quên.
Kiểm sai số trước khi dùng sơ đồ
Sơ đồ tự vẽ không cần chính xác tới từng centimet, nhưng phải đủ đúng để tâm nhà không lệch sang phòng khác. Cách kiểm đơn giản nhất là cộng dồn: lòng trong các phòng dọc một trục cộng với độ dày các vách phải xấp xỉ chiều dài tổng. Lệch dưới khoảng một phần trăm là chấp nhận được với nhà dài hai mươi mét; lệch vài chục centimet trên một căn hộ mười mét thì có chỗ đo nhầm.
Cách kiểm thứ hai là đường chéo. Với phòng hình chữ nhật, hai đường chéo phải gần bằng nhau. Với cả tầng, đo đường chéo từ góc trước bên trái tới góc sau bên phải, rồi so với đường chéo tính từ chiều dài và chiều rộng theo định lý Pythagore. Hai số khớp thì khung nhà vẽ đúng hình.
Cách kiểm thứ ba là so với bản vẽ cũ hoặc sơ đồ trên giấy tờ nhà đất. Chênh nhỏ là bình thường vì trát, ốp làm phòng hẹp lại. Chênh lớn ở một phía có thể do nhà đã cơi nới hoặc phần diện tích thực tế khác giấy tờ — chuyện này nên tìm hiểu riêng ở góc pháp lý, không chỉ là chuyện phong thủy.
Cuối cùng, đứng ở cửa chính, cầm sơ đồ và nhìn vào nhà. Mọi thứ trước mắt phải tìm thấy trên giấy đúng vị trí. Nếu phải xoay tờ giấy mới hiểu, hãy vẽ thêm một mũi tên "cửa chính" thật rõ ở mép giấy.
Ghi hướng bắc và điểm đo hướng lên sơ đồ
Sơ đồ chưa có hướng bắc thì chưa dùng được cho phần đặt lưới. Sau khi đo hướng nhà, vẽ một mũi tên chỉ bắc ở góc tờ giấy, góc của mũi tên so với cạnh mặt tiền phải đúng với số độ đo được. Dùng thước đo góc học sinh là đủ. Ví dụ giả định: nhà có hướng mặt tiền 150 độ, tức mặt tiền nhìn về phía Đông Nam lệch Nam; trên sơ đồ, đường vuông góc với mặt tiền đi ra ngoài phải tạo với mũi tên bắc một góc 150 độ theo chiều kim đồng hồ.
Đánh dấu luôn những điểm đã đứng đo bằng một dấu chấm nhỏ có số thứ tự, và ghi số đo tại mỗi điểm vào sổ. Khi ba điểm cho ba con số gần nhau, bạn tin được con số trung bình; khi một điểm lệch hẳn, nhìn sơ đồ sẽ thấy ngay điểm đó gần cửa sắt, gần tủ lạnh hay gần cột thép — lời giải thích cho sai lệch.
Với nhà nhiều tầng, mũi tên bắc phải giống nhau trên mọi tờ. Nên vẽ các tầng chồng được lên nhau: cùng tỉ lệ, cùng vị trí góc trước bên trái trên giấy. Đặt các tờ lên cửa sổ sáng, nhìn xuyên qua sẽ thấy giường tầng hai nằm trên bếp tầng một hay không, nhà vệ sinh tầng trên có nằm trên bàn thờ tầng dưới không — những câu hỏi phong thủy hay đặt ra theo chiều đứng.
Lưu ý với căn hộ, nhà nhiều tầng và nhà có sân
Căn hộ chung cư thường có bản vẽ mặt bằng điển hình trong hợp đồng mua bán. Bản đó dùng để kiểm kích thước tổng; còn đồ đạc và vách ngăn phải vẽ theo hiện trạng. Với căn hộ, nên vẽ cả hành lang chung trước cửa căn và vị trí thang máy, phòng rác, vì những yếu tố này hay được nhắc tới khi xem căn hộ.
Nhà nhiều tầng cần thêm tờ mặt cắt. Không cần đẹp: một đường dọc thể hiện các sàn, cao độ từng tầng, cầu thang đi lên ra sao, giếng trời xuyên mấy tầng. Mặt cắt giúp thấy chỗ trần thấp, chỗ dầm to vắt ngang phòng, chỗ ánh sáng giếng trời rơi xuống.
Nhà có sân, vườn hoặc nằm trong khuôn viên nên có thêm một tờ tổng thể: ranh đất, cổng, lối vào, cây lớn, bể nước, nhà phụ, đường bên ngoài. Tỉ lệ có thể nhỏ hơn, 1:200. Tờ này phục vụ phần xem ngoại cảnh và cổng ngõ. Vẽ xong cả bộ, xếp vào một bìa cùng ảnh chụp và sổ số đo — đó là nền của mọi lần tự xem và sửa sau này.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng ứng dụng điện thoại để quét và vẽ mặt bằng thay cho vẽ tay không?
Có thể, nhiều ứng dụng đo bằng camera cho kết quả nhanh. Tuy vậy nên kiểm lại vài kích thước chính bằng thước dây, vì sai số tích luỹ qua nhiều phòng có thể lớn. Dù dùng cách nào, sơ đồ vẫn phải có đồ đạc, chiều mở cửa và dầm lộ.
Có cần đo chiều cao trần và cao độ bậu cửa sổ không?
Không bắt buộc cho việc đặt lưới, nhưng hữu ích khi đọc từng khu. Trần thấp, dầm thấp trên giường, bậu cửa sổ quá cao làm phòng tối là những điều phần đọc khu hay chạm tới. Ghi vài số đo ở những chỗ đáng chú ý là đủ.
Nhà méo, không vuông góc thì vẽ thế nào?
Đo các cạnh và hai đường chéo, rồi dựng hình bằng compa hoặc bằng cách đo khoảng cách từ mỗi góc tới hai góc đã biết. Vẽ đúng hình méo, không vuông hoá cho gọn, vì hình dạng thật quyết định vị trí tâm nhà và các góc khuyết.
Có nên vẽ cả đường ống nước và dây điện không?
Nếu biết thì nên ghi vị trí trục ống thoát, bể nước, đồng hồ điện, tủ điện tổng bằng ký hiệu đơn giản. Những điểm này hữu ích khi định đổi chỗ bếp, nhà vệ sinh, và giúp tránh khoan trúng ống khi treo đồ.
Sơ đồ vẽ xong có dùng được cho kiến trúc sư không?
Dùng được làm tài liệu tham khảo ban đầu, giúp buổi trao đổi nhanh hơn. Khi cải tạo thật, kiến trúc sư hoặc đơn vị thiết kế vẫn cần khảo sát lại bằng thiết bị và vẽ hồ sơ theo quy chuẩn của họ.
Bao lâu thì nên vẽ lại sơ đồ một lần?
Mỗi khi có thay đổi đáng kể về vách, cửa, cầu thang, bếp hoặc nhà vệ sinh thì vẽ lại tầng đó. Thay đổi đồ đạc nhỏ chỉ cần sửa trên bản cũ và ghi ngày. Giữ bản cũ cũng hữu ích để so trước và sau khi sửa.