Để tự xem phong thủy nhà có căn cứ, bộ dụng cụ tối thiểu gồm: la bàn hoặc điện thoại có la bàn, thước dây, giấy kẻ ô; thêm nhiệt ẩm kế, ứng dụng hoặc máy đo ánh sáng, máy đo tiếng ồn, và nếu có điều kiện, máy đo CO2. Nhóm đầu phục vụ việc vẽ sơ đồ và xác định hướng. Nhóm sau biến những khái niệm như "nhà sáng sủa", "khí lưu thông", "âm thấp", "động – tĩnh" thành con số có thể ghi lại và so sánh.
Không dụng cụ nào trong số này "đo khí phong thủy". Chúng đo những thứ vật lý mà nhiều lời khuyên phong thủy, khi đối chiếu, có liên quan: ánh sáng, gió, độ ẩm, tiếng ồn, chất lượng không khí. Có số đo, bạn tách được chỗ nào là vấn đề thật cần sửa, chỗ nào là quan niệm theo trường phái — và biết sau khi sửa thì tình hình có khá hơn hay không.
Bảng tổng: dụng cụ nào đo gì, gắn với quan niệm nào
Bảng xếp theo mức cần thiết, từ thứ nên có ngay tới thứ có thì tốt. Cột thứ ba là khái niệm phong thủy hay được nhắc tới ở cùng chủ đề; đây là cách đối chiếu, không phải đẳng thức.
| Dụng cụ | Đo gì | Quan niệm hay đi cùng | Mức cần |
|---|---|---|---|
| La bàn hoặc điện thoại có la bàn | Góc hướng của mặt nhà, cửa, bếp | Toạ – hướng, phương vị, các phái tính theo hướng | Bắt buộc |
| Thước dây, thước laser | Kích thước phòng, cửa, khoảng cách | Sơ đồ, tâm nhà, kích thước cửa theo thước Lỗ Ban (quy ước dân gian) | Bắt buộc |
| Nhiệt ẩm kế | Nhiệt độ, độ ẩm tương đối | Nhà "âm thấp", nhà "nóng hoả" | Nên có |
| Đo ánh sáng (ứng dụng hoặc máy lux) | Độ rọi tại mặt bàn, sàn | Dương khí, nhà sáng sủa – u tối | Nên có |
| Đo tiếng ồn (ứng dụng hoặc máy dB) | Mức âm thanh | Động – tĩnh, phòng ngủ cần tĩnh | Nên có |
| Máy đo CO2 | Nồng độ CO2 trong phòng | Khí tù, khí lưu thông | Có thì tốt |
| Que hương hoặc dải giấy mỏng | Hướng và độ mạnh của luồng gió | Khí đi thẳng, khí lùa, khí tụ | Có thì tốt |
| Thước thuỷ, viên bi | Độ dốc sàn, sân | Nền "nghiêng", thoát nước | Có thì tốt |
Tất cả đều là đồ dân dụng, không cần loại chuyên nghiệp. Với việc tự xem, điều quan trọng hơn độ chính xác tuyệt đối là đo cùng một cách, ở cùng vị trí, để các lần đo so được với nhau.
La bàn, thước: nhóm dụng cụ cho sơ đồ và hướng
La bàn cầm tay hay điện thoại đều dùng được. La bàn kim rẻ, không cần pin, nhưng phải đặt phẳng và tránh vật sắt. Điện thoại tiện vì hiện số độ, nhưng phải hiệu chỉnh trước mỗi buổi đo và tháo ốp có nam châm. Muốn đọc theo 24 sơn, mỗi sơn chỉ rộng 15 độ, nên dùng cả hai và đối chiếu. La kinh của thầy phong thủy có nhiều vòng hơn, nhưng phần kim chỉ hướng về bản chất giống la bàn.
Thước laser nhanh, thước dây kiểm được. Thước laser đo một mình được những khoảng dài, nhưng dễ sai nếu điểm chiếu rơi vào đồ đạc thay vì tường. Thước dây chậm hơn nhưng thấy tận mắt điểm đầu và điểm cuối. Đo phòng bằng laser rồi kiểm vài cạnh bằng thước dây là cách cân bằng.
Thước đo góc học sinh và giấy kẻ ô. Hai món rẻ nhất nhưng hay bị quên. Thước đo góc dùng để vẽ mũi tên chỉ bắc đúng số độ lên sơ đồ. Giấy kẻ ô giúp vẽ đúng tỉ lệ mà không cần phần mềm.
Thước Lỗ Ban là quy ước dân gian. Nhiều người muốn đo cửa theo thước Lỗ Ban. Thước có vài loại cho các mục đích khác nhau, và các cung tốt – xấu trên thước là quy ước truyền thống, không phải số liệu kỹ thuật. Nếu dùng, hãy coi đó là một lớp tham khảo văn hoá đặt sau yêu cầu công năng, thoát hiểm của cửa.
Nhiệt ẩm kế: đo cái mà dân gian gọi là "âm thấp"
Nhà ẩm thấp, tường mốc, đồ gỗ mọt là hình ảnh phong thủy hay gắn với chữ "âm khí nặng". Phần vật lý đứng sau khá rõ: độ ẩm tương đối cao kéo dài tạo điều kiện cho nấm mốc, mạt bụi phát triển, làm đồ đạc xuống cấp và khiến nhiều người thấy khó chịu. Một nhiệt ẩm kế điện tử loại để bàn đủ dùng cho việc tự xem.
Các hướng dẫn về không khí trong nhà thường nêu khoảng độ ẩm tương đối dễ chịu nằm quanh 40 đến 60 phần trăm. Ở miền Bắc mùa nồm, độ ẩm trong nhà có thể lên sát 90 đến 100 phần trăm; miền Nam mùa mưa cũng thường cao. Vì vậy một lần đo không nói lên nhiều. Cách dùng đúng là đặt máy cố định ở một vị trí, ghi số vào cùng giờ mỗi ngày trong một hai tuần, rồi chuyển sang phòng khác để so.
Đặt máy ở độ cao ngang ngực, xa cửa sổ đang nắng, xa bếp và nhà tắm, không sát tường ngoài. Nếu một phòng luôn cao hơn các phòng còn lại vài chục phần trăm trong cùng thời tiết, đó là dấu hiệu có nguồn ẩm riêng: thấm từ tường, ống rò, nhà tắm không thông gió, hoặc nền nhà thấp hơn sân. Đây là việc cần kiểm kỹ thuật trước khi bàn tới chuyện bày gì để "hoá giải".
Đo ánh sáng: đổi chữ "sáng sủa" thành con số
Phong thủy chuộng nhà sáng sủa, coi ánh sáng tự nhiên là dương khí. Đo ánh sáng giúp trả lời câu hỏi cụ thể: góc học của con có đủ sáng ban ngày không, phòng khách giữa trưa có cần bật đèn không, bếp có tối hơn mức thoải mái không. Đơn vị đo là lux. Nhiều ứng dụng điện thoại đọc được lux qua cảm biến ánh sáng trước; số không chuẩn bằng máy đo riêng nhưng đủ để so sánh giữa các vị trí.
Để tham chiếu, các tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc thường lấy mức vài trăm lux cho bàn đọc, viết; hành lang, lối đi cần ít hơn nhiều. Không cần nhớ con số chính xác. Điều đáng quan tâm là chênh lệch: một bàn học đo được thấp hơn hẳn phòng bên cạnh vào cùng giờ là bàn đang thiếu sáng, dù mắt người quen dần nên không thấy.
Khi đo, đặt điện thoại nằm ngửa trên mặt bàn hoặc mặt sàn tại vị trí cần biết, không để bóng người che, đo vào ba thời điểm: sáng, trưa, chiều. Ghi kèm thời tiết hôm đó, vì trời âm u có thể làm số giảm nhiều lần. Kết quả giúp quyết định nên dời bàn, đổi rèm, mở thêm ô lấy sáng hay chỉ cần thêm đèn — những việc gọn và rẻ hơn hẳn việc đổi hướng phòng.
Đo tiếng ồn, CO2 và luồng gió
Tiếng ồn: so tương đối là chính. Ứng dụng đo decibel trên điện thoại không được hiệu chuẩn, có thể lệch vài đơn vị so với máy chuẩn. Dù vậy, đo ở đầu giường lúc mười giờ đêm và lúc giữa trưa, hoặc đo hai phòng ngủ cùng lúc, vẫn cho thấy phòng nào yên hơn. Quan niệm "phòng ngủ cần tĩnh" trong phong thủy trùng với khuyến nghị về giấc ngủ; số đo giúp chọn phòng ngủ cho đúng người, ví dụ người lớn tuổi khó ngủ.
CO2: dấu hiệu phòng thiếu thông gió. Ngoài trời, nồng độ CO2 vào khoảng vài trăm phần triệu. Trong phòng ngủ đóng kín cửa, sau một đêm có hai người ngủ, con số có thể tăng lên gấp vài lần. Nhiều hướng dẫn thông gió lấy mốc khoảng một nghìn phần triệu làm dấu hiệu nên tăng trao đổi không khí. Đây là cách cụ thể để hiểu chữ "khí tù" mà phong thủy hay nói.
Que hương, dải giấy: nhìn thấy luồng gió. Cầm một que hương đang cháy hoặc một dải giấy ăn mỏng ở cửa chính, giữa phòng, đầu giường, rồi quan sát khói, giấy bay về đâu. Cách này cho thấy gió có đi thẳng từ cửa trước ra cửa sau không, có lùa qua giường không. Làm cẩn thận, tránh rèm và giấy, và không để hương cháy trong phòng kín lâu.
Thước thuỷ, viên bi: kiểm nền nghiêng. Đặt viên bi lên sàn, nếu bi lăn đều về một phía thì sàn có độ dốc. Ở sân, phải dốc về rãnh thoát; trong nhà, sàn nghiêng rõ có thể là dấu hiệu lún, cần kỹ sư xem. Phong thủy gọi là nhà lệch, kỹ thuật gọi là lún không đều — cùng một hiện tượng.
Chọn dụng cụ theo tình huống, không cần mua đủ một lúc
Mỗi hoàn cảnh cần một nhóm dụng cụ khác nhau. Bắt đầu từ việc đang lo nhất, mua hoặc mượn đúng thứ cần cho việc đó.
- Sắp mua hoặc thuê nhà: la bàn, thước laser, ứng dụng đo ánh sáng và tiếng ồn trên điện thoại. Đi xem ít nhất hai lần ở hai thời điểm khác nhau trong ngày, đo ở phòng định làm phòng ngủ và phòng khách.
- Nhà đang ở bị nồm, mốc: hai ba nhiệt ẩm kế đặt cố định ở các phòng khác nhau, ghi số mỗi ngày trong hai tuần; thêm thước thuỷ hoặc viên bi để kiểm sàn tầng trệt có dốc về phía tường không.
- Con hay mỏi mắt, học không tập trung: đo ánh sáng tại mặt bàn học vào giờ con học thật, đo tiếng ồn ở chỗ ngồi; nếu phòng đóng kín, đo CO2 sau một hai giờ học.
- Người lớn tuổi khó ngủ: đo tiếng ồn và ánh sáng ở đầu giường lúc khuya, đo nhiệt độ phòng lúc gần sáng; so với các phòng còn lại để chọn phòng ngủ phù hợp hơn.
- Sắp sửa, cải tạo: đủ bộ, đo trước khi sửa để có số so sánh sau khi sửa xong.
Phần lớn dụng cụ trên có thể mượn của người quen hoặc dùng ứng dụng sẵn trên điện thoại cho lần đầu. Chỉ khi thấy mình cần theo dõi lâu dài, ví dụ độ ẩm qua cả mùa nồm, mới đáng mua loại để bàn có ghi lại số liệu.
Ghi số đo thế nào để còn dùng được về sau
Số đo chỉ có giá trị khi so được. Mỗi lần đo ghi bốn thứ: ngày giờ, vị trí trên sơ đồ, điều kiện (trời nắng hay mưa, cửa mở hay đóng, điều hoà bật hay tắt), và con số. Một bảng giấy kẻ sẵn các cột này, kẹp chung với sơ đồ, là đủ. Đánh dấu vị trí đo bằng ký hiệu nhỏ trên sơ đồ để lần sau đo lại đúng chỗ.
Sau khi sửa — thêm quạt hút nhà tắm, đổi rèm, dời bàn học, mở ô thoáng — đo lại ở cùng vị trí, cùng giờ, điều kiện tương tự. Chênh lệch trước và sau cho biết việc sửa có hiệu quả hay không. Nhiều gia đình bỏ tiền cho những thay đổi theo lời khuyên phong thủy rồi không bao giờ biết nó có làm nhà dễ chịu hơn; vài con số đơn giản trả lời được câu đó.
Cuối cùng, nhớ rằng dụng cụ là để hiểu nhà, không phải để chấm điểm nhà. Nếu bạn thấy mình đo đi đo lại một góc phòng vì lo lắng, hãy dừng lại. Mục đích là tìm ra vài việc đáng làm nhất; phần còn lại của ngôi nhà vẫn ở được bình thường dù không đạt mọi con số đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mua la kinh để tự xem phong thủy nhà không?
Không bắt buộc. La bàn thường hoặc điện thoại đã hiệu chỉnh đủ để đo hướng nhà ở mức tám hướng và tương đối tốt cho 24 sơn nếu đo kỹ. La kinh hữu ích khi học sâu các phái tính theo nhiều vòng, nhưng phần chỉ hướng về bản chất cũng là kim nam châm.
Ứng dụng đo ánh sáng và tiếng ồn trên điện thoại có tin được không?
Không chính xác như máy đo chuyên dụng, có thể lệch so với giá trị thật. Nhưng khi đo cùng một điện thoại, cùng cách đặt, các con số vẫn so sánh được giữa các phòng và giữa trước – sau khi sửa. Với việc tự xem, so sánh tương đối là đủ.
Độ ẩm trong nhà bao nhiêu thì nên lo?
Khoảng 40 đến 60 phần trăm thường được coi là dễ chịu. Mùa nồm, mùa mưa có thể cao hơn nhiều mà không phải lỗi của nhà. Điều nên lo là một phòng luôn ẩm hơn hẳn các phòng khác trong cùng thời tiết, kèm mốc hoặc mùi; khi đó cần tìm nguồn ẩm.
Đốt que hương để xem gió có an toàn không?
An toàn nếu làm ngắn, cầm tay, tránh xa rèm, giấy, và tắt ngay sau khi quan sát. Người có bệnh hô hấp nên dùng dải giấy mỏng hoặc sợi chỉ thay thế. Không để hương cháy lâu trong phòng ngủ kín cửa.
Có nên đo các loại "năng lượng" bằng máy dò mà một số người giới thiệu không?
Những thiết bị quảng cáo đo khí, năng lượng phong thủy không có cơ sở đo lường được kiểm chứng. Bộ dụng cụ trong bài đo những đại lượng vật lý rõ ràng. Nếu ai đó yêu cầu mua thiết bị đắt tiền để đo nhà rồi bán thêm vật phẩm, nên cân nhắc kỹ.
Đo hết các thứ này mất bao lâu?
Đo hướng và vẽ sơ đồ mất một đến hai buổi. Ánh sáng, tiếng ồn đo trong một ngày ở vài thời điểm. Độ ẩm và CO2 nên theo dõi một đến hai tuần để thấy xu hướng. Không cần làm cùng lúc, có thể rải dần trong một tháng.