Phòng ăn theo phong thủy hợp với tranh có đề tài no đủ, tươi sáng và êm dịu: tĩnh vật hoa quả, cá, cảnh đồng quê, cảnh sum họp; nên tránh tranh thú dữ, cảnh săn bắn, giết mổ, chiến tranh, cảnh hoang tàn hay màu sắc gay gắt. Tranh nên treo ở tường mà người ngồi ăn nhìn thấy, phổ biến nhất là phía trên tủ thấp hoặc phía sau ghế chủ nhà.
Lời khuyên về đề tài phần lớn dựa trên cảm giác mà bức tranh tạo ra khi mọi người ngồi trước nó mỗi ngày, hai ba bữa. Một bức tranh dữ dội có thể đẹp ở hành lang hay phòng làm việc, nhưng nhìn trong lúc ăn thì khó chịu. Bài này đi qua các đề tài hay dùng và ý nghĩa dân gian gắn với chúng, rồi đến những chuyện thực tế ít người để ý: phòng ăn có hơi nước và dầu mỡ, nên chất liệu tranh cũng quan trọng không kém đề tài.
Các đề tài quen dùng và ý nghĩa gắn với chúng
Ý nghĩa trong bảng là cách hiểu phổ biến trong văn hoá Việt và Á Đông. Đây là quan niệm; bạn chọn tranh mình thích nhìn thì vẫn hơn chọn tranh theo ý nghĩa mà không thích.
| Đề tài | Ý nghĩa thường gắn | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Tĩnh vật hoa quả | Đủ đầy, mùa màng | Quả tươi, màu ấm; tránh tranh quả héo, dập |
| Cá, nhất là cá chép | Chữ "cá" trong tiếng Hán đồng âm với chữ "dư", gợi ý dư dả | Cá bơi trong nước trong; tránh cảnh cá bị bắt, bị mổ |
| Cảnh đồng quê, mùa gặt | No ấm, gắn với cơm gạo | Cảnh nắng, có người làm việc; tránh cảnh lụt lội, mất mùa |
| Tranh dân gian Đông Hồ như đàn lợn, đàn gà | Sung túc, con cháu đông vui | Hợp nhà theo phong cách Việt truyền thống |
| Hoa theo mùa: sen, mai, cúc | Thanh tao, theo nhịp năm | Hoa tươi đang nở; một số người tránh tranh hoa tàn |
| Cảnh sum họp, bữa cơm | Đoàn viên | Người trong tranh vui vẻ, không ai quay lưng bỏ đi |
Tranh Đông Hồ là dòng tranh khắc gỗ dân gian của làng Đông Hồ ở Bắc Ninh, nổi tiếng với các đề tài sinh hoạt và chúc tụng ngày Tết. Treo một bức tranh dân gian trong phòng ăn vừa đẹp vừa giữ được một nét văn hoá quen thuộc.
Đề tài nên tránh và vì sao
Thú dữ nhe nanh, đại bàng sà xuống, hổ vồ mồi. Quan niệm cho rằng các tranh này mang "sát khí", không hợp chỗ sum họp. Thực tế, ngồi ăn trước một ánh mắt dữ tợn không dễ chịu với ai, nhất là trẻ nhỏ.
Cảnh săn bắn, giết mổ, chợ cá đang mổ. Dễ gây cảm giác khó ăn, kể cả với người không kiêng gì.
Cảnh chiến tranh, tai nạn, thiên tai. Đây là đề tài nghệ thuật có giá trị nhưng hợp với bảo tàng, thư viện hơn là bữa cơm gia đình.
Cảnh hoang tàn, cây khô, thuyền một mình giữa biển động. Phong thủy gọi là cảnh "cô quạnh", không hợp ý sum vầy. Một số người chỉ ngại khi treo trong phòng ăn, còn treo phòng làm việc thì không sao.
Ảnh người đã khuất. Theo nếp Việt, di ảnh đặt trên bàn thờ chứ không treo như tranh trang trí trong phòng ăn. Ảnh gia đình người còn sống thì không có gì phải kiêng.
Tranh trừu tượng nhiều mảng đỏ đen gắt, đường nét nhọn. Không có điều cấm, nhưng nhiều người thấy bồn chồn khi ngồi lâu trước những bức như vậy. Nếu thích tranh trừu tượng, chọn bức có màu dịu và nhịp mềm.
Treo ở tường nào: phía trên tủ, sau ghế chủ hay đối diện
Chỗ phổ biến nhất là tường phía trên tủ thấp hoặc tủ đựng bát đĩa. Tủ tạo một "bệ" cho bức tranh, tranh và tủ thành một cụm, phòng ăn có điểm nhìn rõ. Tường đối diện ghế chủ nhà cũng là chỗ hay chọn, vì người chủ bữa nhìn thấy tranh suốt bữa, còn khách ngồi quay lưng thì không bị tranh "đè".
Có một quan niệm đáng chú ý: treo tranh núi phía sau lưng ghế chủ. Theo loan đầu, sau lưng có núi là có chỗ tựa, giống như ngôi nhà tựa vào núi phía sau. Một bức tranh núi non vững vàng sau ghế người lớn tuổi được coi như "núi tựa" của bữa cơm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; về mặt thị giác, tranh núi tông trầm cũng làm bức tường phía sau trông chắc chắn hơn.
Nên tránh treo tranh lớn ở tường mà người ngồi chỉ thấy khi quay hẳn người lại, vì khi đó tranh chỉ dành cho người đi qua. Cũng nên tránh treo tranh ngay sát mép bếp nấu hay bên trên chậu rửa, nơi hơi nóng và hơi nước bám vào mỗi ngày.
Độ cao, khổ tranh và cách treo cho phòng ăn
Phòng ăn khác phòng khách ở chỗ mọi người ngồi, nên tầm mắt thấp hơn. Mấy gợi ý thường dùng:
- Tâm tranh nên thấp hơn so với phòng khách hay hành lang, gần tầm mắt người ngồi trên ghế ăn hơn là tầm mắt người đứng.
- Treo trên tủ thấp thì đáy tranh cách mặt tủ khoảng hai mươi đến ba mươi phân để tranh và tủ liền thành một cụm.
- Bề ngang tranh khoảng một nửa đến hai phần ba bề ngang tủ hoặc mảng tường phía sau bàn; tranh quá nhỏ trên tường lớn trông lạc.
- Bàn dài có thể treo hai hoặc ba tranh nhỏ cùng khổ thành dãy thay cho một tranh lớn.
- Treo sau lưng ghế thì đáy tranh phải cao hơn hẳn lưng ghế và đầu người ngồi, để khi ngả người không va vào khung.
- Dùng móc chịu lực đúng loại tường; tường gạch đặc, tường thạch cao và vách gỗ cần vít khác nhau.
Những con số trên là gợi ý của người làm trang trí nội thất, không phải quy định phong thủy. Hãy cầm tranh áp thử lên tường, nhờ một người ngồi vào ghế xem, rồi mới khoan.
Tranh chữ, thư pháp trong phòng ăn
Nhiều gia đình thích treo tranh chữ: một chữ Hán như Phúc, Lộc, Thọ, Nhẫn, hay thư pháp chữ Việt với những chữ như An, Tâm, Đoàn viên. Trong phòng ăn, những chữ gắn với no đủ và sum họp được chọn nhiều hơn. Khi chọn tranh chữ, điều quan trọng nhất là cả nhà hiểu chữ viết gì; một bức chữ Hán mà không ai đọc được thì chỉ còn là một mảng mực đẹp, và đôi khi bị treo ngược hoặc treo nhầm chữ vốn dành cho nơi khác.
Nếu mua tranh chữ ở hội chợ hay phố ông đồ dịp Tết, nên hỏi rõ người viết nghĩa của chữ và kiểm lại qua sách, từ điển. Tránh treo trong phòng ăn những câu, chữ vốn dùng cho bàn thờ hoặc cho dịp tang lễ. Câu đối thờ có quy tắc riêng về vị trí và thường đi theo cặp; tách một vế ra treo trong phòng ăn là không hợp lệ.
Về bố cục, tranh chữ khổ dọc hợp với tường hẹp bên cạnh tủ hoặc bên cạnh cửa sổ; tranh chữ khổ ngang hợp với tường phía trên tủ thấp. Tranh chữ viết trên giấy dó, giấy xuyến chỉ rất dễ ố trong phòng ăn ẩm, nên đóng khung kính kín ngay từ đầu.
Chất liệu: phòng ăn có hơi nước và dầu mỡ
Phòng ăn, nhất là phòng ăn liền bếp, có hơi nước từ nồi canh, hơi dầu từ món chiên và độ ẩm cao trong mùa nồm ở miền Bắc. Tranh sơn dầu trên vải không có kính sẽ bám một lớp dầu mỏng theo thời gian, rất khó lau mà không hỏng mặt tranh. Tranh giấy như tranh dân gian, tranh lụa, tranh in đồ hoạ dễ bị ố, cong, mốc nếu không có khung kính kín.
Những chất liệu chịu được môi trường phòng ăn tốt hơn là tranh có khung kính, tranh sơn mài, tranh gốm, tranh khắc gỗ đã phủ bóng. Tranh sơn mài là chất liệu truyền thống của Việt Nam, bề mặt cứng và bóng, lau được bằng khăn mềm hơi ẩm. Tranh gốm và tranh kim loại thì gần như không sợ hơi nước, chỉ cần treo chắc.
Nếu đã có một bức tranh sơn dầu quý muốn treo ở phòng ăn, nên đặt nó ở tường xa bếp nhất, có hút mùi tốt, và kiểm định kỳ. Còn những bức tranh in rẻ tiền thì có thể coi như đồ dùng theo mùa, thay mới khi đã ố, không cần tiếc.
Chọn tranh cho phòng ăn trong năm bước
Với người chưa biết bắt đầu từ đâu, thứ tự dưới đây giúp tránh mua về rồi không biết treo đâu:
- Chọn trước tường treo và đo kích thước mảng tường, chiều cao tủ hoặc lưng ghế phía dưới.
- Quyết định tông màu chung: tranh nên ăn với màu tường và màu bàn ghế, ưu tiên tông ấm.
- Chọn đề tài cả nhà thích nhìn, trong nhóm êm dịu; hỏi ý người lớn tuổi nếu họ ngồi đối diện tranh mỗi ngày.
- Chọn chất liệu theo vị trí: gần bếp chọn sơn mài, gốm hoặc tranh có kính; xa bếp mới dùng sơn dầu, tranh lụa.
- Áp thử, ngồi thử, rồi mới khoan treo.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Thanh Hoá treo bức tranh đồng lúa chín khổ ngang phía trên tủ bát, tường đối diện ghế ông bà. Bức tranh vừa hợp quan niệm no ấm, vừa gợi lại cảnh quê mà ông bà quen thuộc.
Tranh trong phòng ăn cũng không cần treo mãi một bức. Nhiều gia đình đổi tranh theo mùa: dịp Tết treo tranh dân gian hoặc tranh hoa đào, hoa mai; mùa hè đổi sang tranh sen, cảnh biển cho mát mắt; mùa thu treo tranh đồng lúa chín. Việc thay tranh còn là dịp để lau khung, kiểm móc treo và xem mặt tường phía sau có bị ẩm mốc hay không. Nếu muốn theo cách này, chọn các tranh cùng khổ để dùng chung một vị trí móc.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh cá chép trong phòng ăn có ý nghĩa gì?
Trong tiếng Hán, chữ "cá" đồng âm với chữ "dư", nên tranh cá thường được hiểu là chúc dư dả, đủ đầy. Đây là ý nghĩa dân gian, phổ biến ở nhiều nước Á Đông. Nên chọn tranh cá bơi trong nước trong, tránh cảnh cá bị bắt.
Phòng ăn có nên treo ảnh gia đình không?
Ảnh gia đình người còn sống thì treo được, nhiều nhà thích vì gợi không khí sum họp. Di ảnh người đã khuất theo nếp Việt nên đặt trên bàn thờ, không treo như tranh trang trí ở phòng ăn.
Tranh thác nước có treo ở phòng ăn được không?
Một số người thích tranh thác nước vì gợi ý dòng chảy liên tục. Cũng có quan niệm nhắc dòng nước trong tranh nên chảy vào phía trong nhà chứ không chảy ra cửa. Đây là quan niệm; quan trọng hơn là bức tranh có dịu mắt khi ngồi ăn hay không.
Có nên treo tranh ngay trên bàn ăn, sát tường?
Nếu bàn ăn kê sát tường, tranh treo phía trên giúp bức tường bớt trống. Đáy tranh nên cách mặt bàn đủ cao để không bị bắn nước canh hay dầu mỡ, và khung nên có kính hoặc bề mặt lau được.
Phòng ăn nhỏ có nên treo tranh lớn không?
Một bức tranh khổ lớn có chiều sâu như cảnh đồng, cảnh biển có thể làm phòng ăn nhỏ trông thoáng hơn. Nhưng nếu tranh chiếm gần hết tường và màu quá đậm, phòng sẽ ngộp. Nên chọn tranh tông sáng, khung mảnh.