Thiên trảm sát là tên phong thủy gọi thế một khe hẹp, sâu giữa hai toà nhà cao nằm thẳng trước cửa nhà mình, nhìn như trời bị một nhát dao chém dọc từ trên xuống. Theo quan niệm, khí bị ép qua khe sẽ dồn mạnh và bắn thẳng vào nhà đối diện; về vật lý, khe hẹp giữa hai khối cao thực sự làm gió tăng tốc và đổi hướng, nên nhà ở đầu khe hay chịu gió giật, bụi và tiếng hú gió.
Thiên trảm sát xuất hiện nhiều ở đô thị đông đúc, nơi các toà chung cư, văn phòng mọc sát nhau. Bài này giải thích quan niệm, hiện tượng gió thật, cách tự đánh giá nhà mình và các giải pháp xử lý bằng cửa, vách, cây. Đánh giá tốt hay xấu theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn gió giật mạnh thì nên được tính trong thiết kế.
Thiên trảm sát trong cách nhìn phong thủy
Chữ "thiên trảm" nghĩa là trời chém. Người đứng trước nhà nhìn ra thấy hai bức tường cao song song, ở giữa là một dải trời hẹp kéo dài từ mặt đất lên đỉnh. Hình ảnh đó được ví như vết dao. Sách phong thủy phổ thông xếp thiên trảm vào nhóm hình sát nặng vì nó kết hợp hai yếu tố: khí bị nén lại khi đi qua khe, rồi thoát ra thẳng hướng, không có gì làm chậm.
Không phải khe nào cũng bị gọi là thiên trảm. Theo cách hiểu phổ biến, khe phải đủ hẹp so với chiều cao hai bên, đủ sâu, và quan trọng nhất là nằm thẳng trục với cửa chính hoặc cửa sổ lớn của nhà. Khe ở chéo, khe rộng như một con đường, hoặc khe bị cây cối, mái che lấp phần dưới thường được xem nhẹ hơn nhiều.
Những tài liệu về thiên trảm sát chủ yếu là sách phong thủy đô thị hiện đại, viết cho bối cảnh Hồng Kông, Đài Loan, Singapore với mật độ nhà cao tầng dày đặc. Cổ thư bàn về núi sông nhiều hơn nhà cửa đô thị, nên tên gọi này nên hiểu là một cách áp dụng ý niệm cũ, khe núi hẹp được coi là không tốt, vào cảnh quan thành phố.
Khe hẹp giữa hai khối nhà nhìn từ khí động học
Kỹ sư gió công trình có một hiện tượng quen thuộc gọi là hiệu ứng kênh gió. Khi gió thổi vào một cụm nhà, dòng khí tìm đường đi qua chỗ trống. Nếu chỗ trống là một khe hẹp, cùng một lượng không khí phải đi qua tiết diện nhỏ hơn nên tốc độ tăng lên. Ở đầu ra của khe, dòng khí vẫn giữ tốc độ cao một đoạn rồi mới tản ra, và đó chính là chỗ nhà đối diện đang đứng.
Nhà cao tầng còn có một hiện tượng khác: gió ở trên cao mạnh hơn gió sát mặt đất, khi đập vào mặt đứng của toà nhà, một phần dòng khí bị đẩy xuống dọc mặt tường và đổ ra ở chân nhà. Hai toà cao đứng sát nhau làm hiện tượng này thêm phức tạp, gió ở chân khe có thể giật từng đợt và đổi chiều khó đoán. Người đi bộ ở các khu chung cư cao tầng hay gặp những góc gió mạnh bất thường dù ngoài đường lớn trời khá lặng.
Vì vậy, với các công trình cao tầng, nhiều nơi trên thế giới yêu cầu đánh giá gió ở tầm người đi bộ trong khâu thiết kế, bằng mô phỏng máy tính hoặc thí nghiệm trong hầm gió. Người dân không cần làm những việc ấy, nhưng hiểu cơ chế giúp bạn biết vì sao một quan niệm cổ về "khe chém" lại trùng với cảm nhận thật của người sống đối diện khe.
Các dạng thiên trảm hay gặp ở đô thị Việt Nam
Khe giữa hai toà chung cư. Dạng điển hình nhất: hai toà cao tầng cách nhau một khoảng hẹp, nhà thấp tầng hoặc căn hộ toà khác nằm ngay trục khe. Gặp nhiều ở các khu đô thị mới tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.
Khe giữa hai nhà ống cao tầng. Hai nhà phố bảy tám tầng xây lệch ranh, để lại khe kỹ thuật hẹp giữa hai tường biên. Nhìn từ nhà đối diện bên kia đường, khe ấy như một vết nứt dọc chạy suốt chiều cao.
Hẻm hẹp kẹp giữa hai dãy nhà cao. Nhà nằm ở cuối hoặc đầu hẻm thẳng mà hai bên đều là nhà nhiều tầng. Trường hợp này vừa có hình thiên trảm, vừa có hình lộ xung, gió và xe cùng đi theo trục hẻm.
Khe giữa hai khối của cùng một công trình. Toà nhà hình chữ U hoặc hai khối nối bằng hành lang, để lại khe thông tầng. Căn hộ có cửa sổ quay vào khe này chịu gió lùa mạnh, ánh sáng kém, và tiếng vọng từ căn đối diện.
Khe tạm thời do công trình đang xây. Khe xuất hiện khi một bên đã lên cao, bên kia còn là đất trống hoặc mới xây nửa chừng. Khe này có thể thay đổi khi công trình hoàn thiện, không nên vội làm giải pháp vĩnh viễn.
Tự đánh giá mức độ thiên trảm của nhà mình
Dùng các câu hỏi dưới đây để đặt nhà mình vào một mức. Mốc trong bảng là ví dụ giả định để so sánh tương đối, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật.
| Câu hỏi | Nhẹ | Vừa | Rõ |
|---|---|---|---|
| Khe có nằm thẳng trục cửa chính không? | Chéo hẳn sang một bên | Lệch một phần | Thẳng trục |
| Khe hẹp đến đâu so với chiều cao hai bên? | Rộng như một con đường | Hẹp vừa | Rất hẹp, cao vút |
| Khoảng cách từ khe tới nhà? | Xa, có nhà khác chắn | Bên kia đường | Ngay trước cửa |
| Gió ở cửa nhà vào mùa gió mạnh? | Không khác ngoài đường | Mạnh hơn rõ rệt | Giật từng đợt, cuốn bụi lá |
| Có tiếng hú gió, rung cửa không? | Không | Thỉnh thoảng | Thường xuyên vào mùa gió |
Nên quan sát vào mùa gió mạnh nhất của vùng bạn ở: gió mùa đông bắc ở miền Bắc, gió tây khô nóng ở một số tỉnh Bắc Trung Bộ như Nghệ An, Hà Tĩnh, gió mùa tây nam mùa mưa và gió chướng mùa khô ở Nam Bộ. Quan sát một buổi chiều lặng gió dễ cho kết luận sai.
Xử lý mặt tiền và cửa đối diện khe gió
Mục tiêu là làm dòng gió chậm lại trước khi chạm cửa, và không để tầm nhìn từ trong nhà lao thẳng vào khe. Một trình tự hợp lý:
- Kiểm cửa chính và cửa sổ đối diện khe: khung có chắc không, bản lề, chốt có chịu được gió giật không, kính có đủ dày. Đây là việc an toàn, làm đầu tiên.
- Thêm lớp chắn phía ngoài cửa nếu có hiên hoặc sân: vách lam đứng, tấm chắn đục lỗ hoặc kính có khung đặt lệch trục khe, để gió phải đổi hướng.
- Trồng cây theo nhiều tầng: cây bụi thấp sát đất, cây trung bình ở giữa, nếu có chỗ thì một cây tán ở xa hơn. Lớp cây có độ xốp làm gió chậm lại tốt hơn một bức tường đặc vì không tạo xoáy mạnh phía sau.
- Lắp cửa có gioăng kín, hoặc làm sảnh đệm hai lớp cửa nếu nhà dùng cửa chính thường xuyên. Sảnh đệm cũng giảm bụi và tiếng ồn.
- Bên trong, dùng rèm hoặc vách lam để tầm nhìn từ phòng khách không lao thẳng vào khe; đổi hướng ghế chính như với các loại hình sát khác.
- Với căn hộ, kiểm kỹ ban công đối diện khe: không để chậu cây, đồ nhẹ dễ bị gió cuốn rơi; lan can và lưới an toàn phải chắc chắn.
Những việc này đều tác động lên chính nhà bạn, không cần thay đổi gì ở hai toà bên kia. Nếu cần lắp đặt lớn ở mặt tiền hoặc ban công chung cư, kiểm quy định của ban quản lý và quy định xây dựng trước khi làm.
Những cách xử lý thiên trảm nên tránh
Vì thiên trảm được xếp vào loại hình sát nặng, người ta hay phản ứng mạnh tay. Một số cách làm dưới đây vừa tốn kém vừa ít tác dụng, có khi còn gây rắc rối mới:
- Bịt kín toàn bộ mặt tiền bằng tường đặc. Nhà mất gió, mất sáng, phía sau bức tường sinh xoáy và bụi đọng; sống lâu khó chịu hơn cả khe gió.
- Treo vật phản chiếu chĩa vào khe hoặc vào hai toà nhà. Gương hắt nắng sang căn hộ người khác, dễ sinh mâu thuẫn, và không làm gió yếu đi chút nào.
- Lắp thêm mái che, bạt lớn ở ban công tầng cao. Bạt, mái nhẹ gặp gió giật từ khe có thể bị giật tung, rơi xuống dưới; mọi thứ gắn ngoài ban công cao tầng phải tính tải gió và được ban quản lý đồng ý.
- Đặt chậu cây nặng trên lan can, bậu cửa sổ. Cây giúp làm mềm tầm nhìn, nhưng chậu đặt trên mép lan can tầng cao là vật có thể rơi; nên đặt sát sàn, có dây cố định.
- Chi tiền cho một nghi lễ thay vì sửa cửa. Nếu cửa rung, kính lỏng, chốt yếu, đó là việc của thợ, làm trước mọi việc khác.
Nói ngắn gọn, mọi giải pháp nên giải quyết được ít nhất một hiện tượng thật: gió, bụi, tiếng hú, tầm nhìn, an toàn vật rơi. Giải pháp không chạm tới hiện tượng nào thì dù gọi tên gì cũng chỉ là trang trí.
Khi khe gió nằm ngay sát nhà mình
Có một dạng ít được bàn: nhà bạn chính là một trong hai bức tường tạo khe. Ví dụ giả định, một nhà ống ba tầng ở Hải Phòng nằm giữa hai nhà bảy tầng, mỗi bên để lại một khe hở vài chục phân. Nhìn từ nhà bạn không thấy hình thiên trảm, nhưng khe kỹ thuật sát tường biên lại sinh ra loạt vấn đề khác: nước mưa đọng, rác rơi vào không ai dọn được, tường biên thấm ẩm, mùi và côn trùng.
Cách xử lý ở đây thuần tuý là kỹ thuật: làm tấm che đầu khe ở mái để nước không chảy vào, chống thấm tường biên phía khe, thoả thuận với hàng xóm về việc dọn rác và kiểm tra định kỳ. Khi xây nhà mới, nên nói chuyện với nhà bên cạnh để xử lý khe chung từ đầu, tránh để lại một khoảng hở mà không bên nào tiếp cận được.
Câu chuyện này cho thấy một điểm chung của các loại hình sát: phía sau tên gọi luôn có một vấn đề vật lý cụ thể. Thiên trảm nhìn từ nhà đối diện là chuyện gió; thiên trảm nhìn từ trong khe là chuyện nước và vệ sinh. Xử lý đúng vấn đề thì chỗ ở dễ chịu hơn, bất kể bạn tin quan niệm phong thủy đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Thiên trảm sát và lộ xung sát khác nhau thế nào?
Lộ xung là con đường chạy thẳng vào cửa, trọng tâm là giao thông. Thiên trảm là khe hẹp giữa hai khối nhà cao nằm thẳng trước cửa, trọng tâm là hình khe và gió bị nén. Một con hẻm hẹp kẹp giữa hai dãy nhà cao có thể mang cả hai hình thế cùng lúc.
Căn hộ chung cư tầng cao có bị thiên trảm sát không?
Có thể, nếu cửa sổ hoặc ban công nhìn thẳng vào khe giữa hai toà khác ở cùng độ cao. Ở tầng cao gió mạnh hơn nên hiện tượng gió lùa, rung cửa có thể rõ hơn. Kiểm khung cửa, lan can và để đồ trên ban công gọn gàng là việc nên làm trước tiên.
Vách chắn đặc hay vách lam tốt hơn để chắn gió từ khe?
Vách có độ xốp như lam hoặc tấm đục lỗ thường làm gió chậm lại êm hơn, vì vách đặc dễ tạo xoáy mạnh ngay phía sau. Hàng cây nhiều tầng cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự. Vách đặc hợp khi cần chắn hoàn toàn bụi hoặc tầm nhìn ở một khoảng ngắn.
Khe giữa hai toà nhà đang xây có tính là thiên trảm không?
Theo quan niệm, khe nhìn thấy là khe được tính, nhưng khe do công trình dở dang thường thay đổi khi xây xong. Nên đợi hình thế ổn định rồi mới làm giải pháp lâu dài; trong lúc chờ, ưu tiên an toàn với bụi và vật rơi từ công trường.
Có cần đổi nhà nếu nhà mình bị thiên trảm sát nặng?
Hiếm khi cần. Phần lớn trường hợp có thể giảm gió và che tầm nhìn bằng cửa chắc, sảnh đệm, cây, vách lam. Việc chọn đổi nhà nên dựa trên các yếu tố thật như gió giật gây nguy hiểm, không gian sống khó chịu, chứ không chỉ vì tên gọi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhà mình xây cao tạo khe với nhà bên cạnh thì nên làm gì?
Nên trao đổi với hàng xóm từ khi thiết kế để xử lý khe chung: che đầu khe ở mái, chống thấm tường biên, chừa lối kiểm tra. Làm vậy tránh được nước đọng, rác và thấm ẩm cho cả hai nhà, cũng là cách giữ quan hệ láng giềng tốt.