Sửa nhà để "kích tài lộc" chỉ đáng tiền khi việc sửa đó mang lại lợi ích độc lập với quan niệm, như nhà sáng hơn, thoáng hơn, an toàn hơn, dễ dùng hơn hoặc tăng giá trị bán lại. Những việc chỉ có lý do phong thủy mà tốn kém, đụng kết cấu, cần xin phép, thì nên xếp cuối danh sách hoặc bỏ qua.
Không ít gia đình đã đục cửa, dời bếp, đổi cầu thang theo lời khuyên tài lộc, rồi vài năm sau lại sửa tiếp vì gặp thầy khác chỉ khác. Bài này đưa ra một cách cân nhắc đơn giản: chia các kiểu sửa theo mức chi phí, mức rủi ro và lợi ích thực tế, để bạn biết việc nào đáng làm trước, việc nào nên dừng.
Vì sao những lần "sửa cho tài" hay tốn hơn dự kiến
Lời khuyên phong thủy thường nói ngắn gọn: dời cửa sang trái, quay bếp về hướng khác, mở thêm cửa sổ ở phía Đông. Nhưng mỗi câu ngắn ấy kéo theo cả chuỗi việc mà người khuyên không phải lo: tháo khung cửa cũ, gia cố lanh tô, đi lại đường điện, dời ống cấp thoát nước, ốp lát lại, sơn lại. Chi phí thật thường gấp mấy lần con số người ta hình dung lúc đầu.
Ngoài tiền, còn có rủi ro kỹ thuật. Đục tường chịu lực, khoét lỗ sàn, thay đổi mặt tiền có thể ảnh hưởng kết cấu và cần giấy phép theo quy định xây dựng. Với nhà phố liền kề, việc đục tường chung có thể ảnh hưởng nhà bên cạnh và dẫn tới tranh chấp.
Cuối cùng là chi phí cơ hội. Số tiền dồn vào việc đổi hướng cửa có thể dùng để chống thấm mái, thay hệ thống điện cũ, hay đơn giản là một khoản dự phòng cho gia đình. Phong thủy không thay được những việc đó, và một mái nhà dột thì không trường phái nào gọi là tốt.
Những lời khuyên sửa nhà "kích tài" hay gặp
Trước khi cân chi phí, cần biết người ta thường được khuyên sửa những gì và dựa trên lý do nào. Dưới đây là những đề xuất phổ biến trong các buổi xem nhà:
- Đổi cửa chính sang phương Sinh khí của chủ nhà theo Bát trạch, hoặc sang cung có sao vượng theo Huyền không.
- Chỉnh kích thước cửa cho rơi vào cung tốt trên thước Lỗ Ban, một quy ước đo đạc của thợ mộc dân gian.
- Dời bếp để "toạ hung hướng cát", tức bếp đặt ở phương xấu nhưng miệng bếp quay về phương tốt.
- Mở thêm cửa sổ hoặc giếng trời ở góc được coi là tài vị để "đón khí".
- Làm bể cá, tiểu cảnh nước ở phía trước nhà hoặc ở cung được tính là cần "kích thủy".
- Sơn lại tường, đổi màu cửa theo ngũ hành tương sinh với hướng nhà hoặc mệnh chủ nhà.
- Chặn thế xuyên đường giữa cửa trước và cửa sau bằng tường hoặc vách.
Mỗi đề xuất có nền tảng riêng trong trường phái của nó. Bài này không bàn đúng sai của từng trường phái, chỉ giúp bạn xem cái giá phải trả để làm theo, và việc nào có lợi ngay cả khi không ai tin phong thủy.
Xếp các kiểu sửa "kích tài" theo chi phí và lợi ích
Bảng dưới xếp những lời khuyên tài lộc hay gặp thành ba bậc. Chi phí ghi tương đối, không phải giá thật; mỗi công trình mỗi khác.
| Việc | Bậc chi phí | Rủi ro kỹ thuật, pháp lý | Lợi ích độc lập với quan niệm |
|---|---|---|---|
| Dọn lối vào, sửa vòi rỉ, thay bóng đèn | Rất thấp | Không | Rõ: gọn, đỡ hao nước điện |
| Thêm đèn ở góc tối, đặt cây, rèm | Thấp | Không | Có: sáng hơn, dễ chịu hơn |
| Sơn lại tường theo màu ngũ hành | Thấp đến vừa | Thấp | Có nếu tường đã cũ; ít nếu tường còn mới |
| Thay cánh cửa chính, đổi kích thước theo thước Lỗ Ban | Vừa | Thấp đến vừa | Có nếu cửa cũ hỏng, cách âm kém |
| Dời bếp sang hướng khác | Vừa đến cao | Vừa: ống nước, ống xả, điện | Tuỳ: có nếu bếp cũ bí, nóng, bất tiện |
| Dời cửa chính, đổi hướng nhà | Cao | Cao: kết cấu, giấy phép, hàng xóm | Thường ít; có khi làm hỏng mặt tiền |
| Dời cầu thang, dời nhà vệ sinh | Rất cao | Cao: kết cấu, chống thấm, thoát nước | Chỉ khi đằng nào cũng cải tạo toàn bộ |
Đọc bảng theo chiều dọc, bạn thấy càng xuống dưới, chi phí và rủi ro càng tăng trong khi lợi ích độc lập càng giảm. Đó là lý do nên đi từ trên xuống và dừng lại ở bậc nào mà lợi ích thực tế không còn rõ.
Tự chấm điểm một đề xuất sửa nhà trong năm câu hỏi
Trước mỗi đề xuất sửa vì tài lộc, hãy trả lời năm câu hỏi dưới đây và ghi rõ có hay không. Bạn có thể làm việc này cùng cả nhà để quyết định chung.
- Bỏ lý do phong thủy đi, việc sửa này còn lợi ích gì không: sáng hơn, thoáng hơn, an toàn hơn, tiện hơn?
- Tổng chi phí thực tế, gồm cả các việc kéo theo, là bao nhiêu so với khoản tiết kiệm của gia đình? Có phải vay không?
- Việc sửa có đụng kết cấu, mặt tiền, tường chung, cần xin phép hay ảnh hưởng hàng xóm không?
- Nếu sau này bán hoặc cho thuê, việc sửa này làm nhà dễ bán hơn, khó bán hơn hay không ảnh hưởng?
- Có cách nào đạt cùng mục đích với chi phí thấp hơn, ví dụ dùng bình phong thay vì đổi cửa, đổi hướng ngồi thay vì dời bếp?
Một quy tắc dễ nhớ: nếu câu một là "không" và câu hai cần đi vay, thì gần như chắc chắn không nên làm. Nếu câu một là "có" rõ ràng, việc sửa đáng cân nhắc ngay cả khi bạn không tin phong thủy.
Cách đạt cùng ý mà không đục phá
Nhiều lời khuyên tài lộc có cách làm "mềm" hơn mà người theo phong thủy vẫn chấp nhận. Muốn chặn thế cửa trước thẳng cửa sau, có thể đặt kệ, bình phong, chậu cây lớn thay vì xây tường. Muốn phòng khách "tụ khí", có thể kê lại sofa thành chữ U quây vào trong. Muốn góc chéo cửa sáng, thêm một đèn sàn là đủ.
Với bếp, nếu thầy khuyên đổi hướng mà dời bếp quá tốn kém, nhiều người theo Bát trạch chấp nhận cách giữ vị trí bếp, chỉ chỉnh hướng nút bật hoặc hướng người đứng nấu. Đây vẫn là quan niệm, nhưng cách làm này không đụng tới đường ống, đường điện.
Với màu sắc, thay vì sơn lại cả căn, có thể đổi rèm, gối, thảm, tranh theo màu muốn bổ sung. Đồ vải dễ thay, khi chán hoặc khi đổi quan niệm thì đổi tiếp mà không tốn nhiều.
Cách làm mềm có một ưu điểm khác: dễ quay lại. Nếu sau một năm bạn thấy không có gì khác biệt, chỉ việc dời đồ về chỗ cũ, không ai phải đục lại một bức tường.
Khi nào việc sửa lớn là hợp lý
Có những trường hợp sửa lớn vừa hợp phong thủy vừa hợp lý về mọi mặt. Ví dụ, nhà cũ xuống cấp đằng nào cũng phải cải tạo toàn bộ: lúc đó, đưa ý tưởng phong thủy vào bản vẽ không tốn thêm bao nhiêu, vì mọi thứ đều đang được làm lại.
Một trường hợp khác là khi lời khuyên phong thủy trùng với vấn đề thật mà gia đình đã thấy từ lâu: bếp nằm ngay cửa vào nóng và nhiều khói, cầu thang dốc nguy hiểm cho người già, nhà vệ sinh không có cửa sổ luôn ẩm mốc. Sửa những chỗ này mang lại lợi ích rõ ràng, phong thủy chỉ là thêm một lý do.
Khi đã quyết sửa lớn, nên thuê kỹ sư hoặc kiến trúc sư có chuyên môn, xin phép nếu thuộc diện phải xin, và hỏi ý kiến hàng xóm nếu việc thi công ảnh hưởng tới họ. Người theo tập quán thường xem thêm ngày khởi công và phương vị năm; điều này không thay cho các bước kỹ thuật và pháp lý. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Thứ tự ưu tiên ngân sách sửa nhà
Khi tiền có hạn, các kỹ sư xây dựng và người làm nghề cải tạo nhà thường khuyên ưu tiên theo thứ tự: an toàn trước, rồi tới kết cấu và chống thấm, rồi hệ thống điện nước, rồi tiện nghi, cuối cùng là thẩm mỹ. Lời khuyên phong thủy, xét theo bản chất, thuộc nhóm cuối cùng, trừ khi nó trùng với một vấn đề ở các nhóm trên.
Áp vào nhà bạn: một đường điện cũ đi dây trần, một mảng tường thấm nước, một lan can lỏng, đều nên được sửa trước mọi đề xuất kích tài. Chúng không có tên gọi phong thủy hấp dẫn, nhưng là những thứ có thể gây thiệt hại thật về người và tiền.
Thú vị là nhiều sách phong thủy cũng đồng ý với thứ tự này theo cách nói của mình. Nhà dột, tường nứt, cột mục được coi là điềm suy, phải sửa trước khi bàn tới hướng tốt xấu. Nếu ai đó khuyên bạn đổi cửa trong khi mái nhà đang dột, lời khuyên ấy đi ngược cả với phong thủy lẫn lẽ thường.
Một ví dụ giả định về hai cách quyết
Ví dụ giả định: hai gia đình ở Đồng Nai, nhà phố giống nhau, cùng được một người xem khuyên dời cửa chính sang bên trái cho "hợp tài vị". Gia đình thứ nhất làm ngay: đục tường, thay khung, lát lại nền, chi phí bằng khoảng nửa năm tiết kiệm. Mặt tiền mới lệch, phải sửa thêm phần mái hiên.
Gia đình thứ hai chấm năm câu hỏi và thấy câu một là "không": cửa cũ vẫn tốt, nhà vẫn sáng. Họ giữ cửa, chỉ dọn lối vào, thay một bộ đèn trước nhà và đặt chậu cây hai bên, chi phí rất nhỏ. Số tiền còn lại dùng chống thấm mái trước mùa mưa.
Hai năm sau, cả hai gia đình đều không thấy chuyện làm ăn khác gì đáng kể so với trước. Nhưng một nhà có mái không dột và khoản dự phòng còn nguyên. Ví dụ này không nhằm nói ai đúng ai sai về niềm tin, chỉ cho thấy cách quyết khác nhau dẫn tới hệ quả tài chính rất khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Thầy phong thủy khuyên đổi hướng cửa thì có bắt buộc làm không?
Không bắt buộc. Lời khuyên phong thủy là gợi ý theo quan niệm của một trường phái. Bạn có quyền hỏi lại lý do, hỏi cách làm ít tốn kém hơn, và tự quyết dựa trên chi phí, rủi ro kỹ thuật, ngân sách gia đình. Người xem tử tế sẽ đưa nhiều phương án.
Sửa nhà theo phong thủy có làm tăng giá trị khi bán không?
Đôi khi. Những thay đổi làm nhà sáng, thoáng, tiện như mở cửa sổ, cải tạo bếp thường được người mua đánh giá cao. Những thay đổi thuần quan niệm, như lệch cửa khỏi trục, có thể không được người mua hiểu, thậm chí làm mặt tiền kém cân đối.
Có nên vay tiền để sửa nhà theo phong thủy không?
Không nên vay chỉ để sửa theo lý do phong thủy. Vay tiền tạo nghĩa vụ trả nợ chắc chắn, trong khi lợi ích về tài lộc là không chắc. Nếu việc sửa có lợi ích thật như chống thấm, gia cố, thì lý do vay là lợi ích ấy, không phải phong thủy.
Sửa nhỏ có cần xem ngày không?
Theo tập quán, việc nhỏ như sơn lại, thay đèn, kê lại đồ thường không cần xem ngày. Việc đụng tới đất, tường, móng thì nhiều gia đình xem ngày và phương năm. Đây là tuỳ nếp nhà; an toàn thi công vẫn là điều cần lo trước.
Làm sao biết người khuyên sửa nhà có đáng tin không?
Người đáng tin giải thích lý do, đưa nhiều phương án từ rẻ tới đắt, không hù doạ, không ép làm ngay, và không gắn lời khuyên với việc mua hàng hay thuê đội thợ của họ. Nếu thấy áp lực phải quyết nhanh, đó là lúc nên dừng lại.
Nhà thuê có nên sửa theo phong thủy không?
Với nhà thuê, chỉ nên làm những thay đổi dời được như kê lại đồ, thêm đèn, rèm, cây. Mọi việc đục phá cần chủ nhà đồng ý bằng văn bản, và khi trả nhà có thể phải khôi phục hiện trạng, nghĩa là tốn tiền hai lần.