Ở Singapore, phong thủy không nằm trong quy hoạch chính thức nhưng hiện diện rõ trong đời sống: từ khu thương mại Suntec với đài phun nước lớn ở giữa, câu chuyện vòng quay khổng lồ đổi chiều quay, cho tới cách nhiều gia đình người Hoa bố trí căn hộ nhà ở công HDB. Người gốc Hoa chiếm khoảng ba phần tư dân số thường trú, bên cạnh cộng đồng Mã Lai, Ấn Độ và nhiều nhóm khác, nên phong thủy là tập quán của một phần xã hội chứ không phải của toàn bộ.
Bài này kể các ví dụ hay được nhắc, ghi rõ chỗ nào là cách giải thích được lưu truyền, rồi đi vào phần thực tế hơn: một quốc gia có quy định xây dựng và quản lý chung cư rất chặt thì phong thủy được thực hành ở mức nào. Tốt – xấu theo phong thủy ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bối cảnh: phong thủy trong một đô thị quy hoạch chặt
Singapore được biết tới như một trong những đô thị quy hoạch chặt chẽ nhất châu Á. Nhà nước kiểm soát phần lớn đất đai, quy hoạch tổng thể được cập nhật định kỳ, và phần lớn người dân sống trong căn hộ do Cơ quan Nhà ở và Phát triển (HDB) xây dựng. Trong khuôn khổ ấy, người dân và doanh nghiệp không thể tự ý đổi hướng nhà, nâng tầng hay đục tường chịu lực theo ý thầy phong thủy.
Vì vậy phong thủy ở Singapore chủ yếu sống ở hai tầng. Tầng thứ nhất là các dự án thương mại tư nhân lớn, nơi chủ đầu tư có thể đưa góp ý phong thủy vào khâu thiết kế ban đầu. Tầng thứ hai là nội thất căn hộ, nơi mỗi gia đình bố trí đồ đạc, màu sắc, vật trang trí trong phạm vi nội quy cho phép.
Sự đa sắc tộc cũng tạo nên một nét riêng. Một toà chung cư có thể có gia đình người Hoa treo vật phong thủy, gia đình người Ấn tham khảo Vastu, gia đình người Mã Lai theo phong tục Hồi giáo, sống cạnh nhau. Phong thủy vì thế được thực hành với ý thức tôn trọng hàng xóm nhiều hơn so với ở một khu dân cư thuần một cộng đồng.
Suntec City và đài phun nước lớn
Bố cục bàn tay. Khu Suntec City gồm năm toà tháp văn phòng và một trung tâm hội nghị, hoàn thành vào thập niên 1990. Cách mô tả được nhắc nhiều là nhìn từ trên cao, năm toà tháp và khối hội nghị xếp như một bàn tay trái ngửa lên, ở lòng bàn tay là đài phun nước lớn. Mô tả này được dùng trong nhiều tài liệu giới thiệu du lịch.
Đài phun nước hướng vào trong. Đài phun nước của khu, thường được gọi bằng tên tiếng Anh có nghĩa "đài phun của sự thịnh vượng", từng được ghi nhận là đài phun lớn nhất thế giới vào cuối thập niên 1990. Điểm hay được nhắc là nước phun vào phía trong, chảy xuống lòng chảo ở giữa, mà cách giải thích phổ biến cho rằng tượng trưng cho việc giữ của cải lại thay vì để chảy đi.
Tập tục đi quanh đài phun. Du khách và người dân thường đi vòng quanh đài phun, chạm tay vào nước vào những giờ nhất định như một nghi thức cầu may. Đây là tập tục du lịch – văn hoá hình thành quanh công trình, không có cơ sở nào để tin rằng làm vậy mang lại tiền bạc.
Nhìn bằng mắt thiết kế. Một đài phun lớn ở giữa quần thể giúp định hướng người đi bộ, tạo không gian tụ họp, làm mát vi khí hậu và giảm tiếng ồn giao thông. Nhiều trung tâm thương mại không theo phong thủy vẫn đặt đài phun ở giữa vì những lý do ấy.
Vòng quay khổng lồ đổi chiều quay
Vòng quay quan sát lớn của Singapore ở khu vịnh Marina mở cửa năm 2008. Trong năm đó, báo chí quốc tế đưa tin chiều quay của vòng đã được đảo lại theo góp ý của người xem phong thủy, để cabin quay về phía trung tâm tài chính thay vì quay ra phía biển, với lời giải thích rằng quay ra biển giống như "đẩy vận may đi".
Câu chuyện này đáng chú ý vì đây là một thông tin được nhiều hãng tin lớn đưa, không chỉ là lời kể truyền miệng. Tuy vậy, nó chỉ cho biết chủ đầu tư đã quyết định như thế nào, không cho biết việc đổi chiều có tác động gì tới việc kinh doanh. Công trình vẫn trải qua nhiều thay đổi về chủ sở hữu và hoạt động trong những năm sau, như mọi dự án du lịch khác chịu ảnh hưởng của thị trường.
Bài học ở đây là phân biệt hai loại khẳng định. "Chủ đầu tư đã tham khảo phong thủy" là thông tin có thể kiểm chứng. "Nhờ phong thủy mà dự án thành công" hay "vì sai phong thủy mà dự án gặp khó" là suy diễn, rất khó chứng minh, vì một dự án chịu tác động của hàng trăm yếu tố. Khi đọc các bài phong thủy kể chuyện công trình nổi tiếng, bạn nên giữ sự phân biệt ấy.
Phong thủy trong căn hộ HDB: được làm gì, cần lưu ý gì
Phần lớn người Singapore sống trong căn hộ HDB, nơi việc sửa chữa phải theo quy định của cơ quan quản lý và nội quy toà nhà. Bảng dưới gom những việc phong thủy thường gặp và lưu ý chung, mang tính tham khảo; quy định cụ thể bạn cần kiểm tra ở nguồn chính thức hiện hành.
| Việc thường làm theo phong thủy | Mức độ phổ biến | Lưu ý chung |
|---|---|---|
| Đặt kệ, bình phong chắn tầm nhìn thẳng từ cửa chính vào trong | Phổ biến | Đồ rời, không ảnh hưởng kết cấu, nhưng giữ lối thoát hiểm thông thoáng |
| Đổi màu sơn, rèm, thảm theo ngũ hành | Phổ biến | Thuộc phạm vi trang trí nội thất |
| Treo vật phong thủy ngoài cửa căn hộ | Khá phổ biến ở cộng đồng người Hoa | Hành lang là không gian chung; cần theo nội quy và tôn trọng hàng xóm đối diện |
| Đổi vị trí bếp, nhà vệ sinh | Ít | Liên quan đường nước, thoát khí; thường phải xin phép, nhiều trường hợp không được |
| Đục tường để đổi hướng cửa | Rất ít | Đụng tường chịu lực, kết cấu chung; thường bị hạn chế chặt |
Bảng cho thấy phần lớn phong thủy trong căn hộ Singapore dồn về đồ rời và trang trí. Đây cũng là hướng hợp lý cho chung cư ở Việt Nam, nơi mọi thay đổi về kết cấu, đường ống đều cần ban quản lý đồng ý.
Những tập quán phong thủy hay gặp ở Singapore
Ngoài các công trình nổi tiếng, phong thủy ở Singapore hiện ra qua nhiều thói quen nhỏ, phần lớn chia sẻ với cộng đồng người Hoa ở Malaysia, Hồng Kông, Đài Loan:
- Chọn tầng, chọn số căn. Người mua quan tâm tới con số của tầng và căn hộ; một số con số được ưa, một số bị ngại theo cách đọc tiếng Hoa.
- Xem hướng căn hộ. Ở xứ nóng quanh năm, căn hướng Tây hứng nắng chiều thường kém được ưa vì nóng, đây là chỗ phong thủy và thực tế gặp nhau.
- Chọn ngày dọn nhà, khai trương. Nhiều gia đình và cửa hàng xem ngày theo lịch truyền thống trước khi dọn vào hay mở cửa.
- Cây và cá cảnh. Cây xanh trong nhà, bể cá nhỏ được dùng như vật trang trí mang ý nghĩa phong thủy, vừa hợp với văn hoá "thành phố trong vườn".
- Dọn nhà trước Tết Nguyên Đán. Tục tổng vệ sinh trước năm mới vẫn được giữ, giống ở Việt Nam.
- Không gian thờ. Nhiều gia đình người Hoa có bàn thờ nhỏ trong căn hộ, chọn vị trí theo kinh nghiệm truyền thống và theo điều kiện thông gió, phòng cháy.
Phần lớn những tập quán này giống với người Hoa ở Việt Nam, đặc biệt ở các khu Chợ Lớn. Khác biệt chủ yếu đến từ khung quy định chung cư và sự đa sắc tộc của Singapore.
Sống cạnh hàng xóm khác niềm tin
Ở các khu chung cư đông đúc, va chạm có thể nảy sinh từ những vật phong thủy hướng ra ngoài: một tấm gương bát quái chĩa sang cửa nhà đối diện, một bức tượng lớn chắn hành lang, mùi nhang khói từ bàn thờ ngoài cửa. Đây là kiểu tình huống thường được nhắc ở các đô thị nơi nhiều cộng đồng sống sát nhau.
Một số nguyên tắc ứng xử giúp tránh va chạm: không treo vật hướng thẳng vào cửa nhà người khác; không để đồ chiếm lối đi chung, vì hành lang còn là lối thoát hiểm; đốt hương ở nơi thông gió, trong lượng vừa phải; khi hàng xóm phàn nàn, lắng nghe và tìm cách dời, thay vì giải thích rằng đó là "để hoá giải sát khí từ nhà họ".
Tinh thần ở đây là phong thủy của một nhà không nên làm hàng xóm khó chịu. Người Việt sống ở chung cư cũng gặp những tình huống y hệt, và cách làm của Singapore, nơi cộng đồng rất coi trọng hoà khí, là một gợi ý tốt. Phong thủy suy cho cùng là về một nơi ở dễ chịu; một nơi ở mà gây căng thẳng với hàng xóm khó có thể gọi là "tốt".
Bài học cho người mua nhà ở Việt Nam
Từ trường hợp Singapore, người mua căn hộ ở Việt Nam có thể rút ra một quy trình cân bằng giữa phong thủy, quy định và thực tế:
- Xếp thứ tự ưu tiên: pháp lý, kết cấu, ánh sáng, thông gió, tiếng ồn trước; phong thủy sau, như một tiêu chí phụ khi các tiêu chí chính đã đạt.
- Xem hướng căn hộ bằng mắt khí hậu: căn hứng nắng chiều cần giải pháp chống nóng, bất kể hợp tuổi hay không.
- Trước khi mua, đọc nội quy toà nhà về sửa chữa, treo đồ ngoài cửa, đốt hương, để biết những gì được phép.
- Ưu tiên các điều chỉnh bằng đồ rời và trang trí: kệ, rèm, cây, đèn, màu sắc.
- Không chi tiền cho các gói "cải vận" kèm lời hù doạ; nếu muốn tham khảo, chọn người giải thích được lý do bằng ánh sáng, gió, công năng.
- Giữ hoà khí với hàng xóm: không để vật phong thủy của mình ảnh hưởng tới họ.
Nếu cần một vài món trang trí mang ý nghĩa phong thủy cho căn hộ, bạn nên chọn món ghi rõ chất liệu, kích thước, ví dụ xem trên Vật Phẩm Phong Thủy, và coi đó là đồ trang trí có ý nghĩa văn hoá, không phải vật mang lại may mắn.
Câu hỏi thường gặp
Singapore có dùng phong thủy trong quy hoạch quốc gia không?
Quy hoạch chính thức của Singapore dựa trên giao thông, nhà ở, môi trường và kinh tế, không dựa trên phong thủy. Phong thủy xuất hiện ở các dự án tư nhân khi chủ đầu tư muốn, và trong đời sống của nhiều gia đình người Hoa.
Đài phun nước ở Suntec City có ý nghĩa gì theo phong thủy?
Theo cách giải thích phổ biến, nước phun vào trong và chảy xuống lòng chảo ở giữa tượng trưng cho việc giữ của cải lại. Đây là cách diễn giải văn hoá. Về thiết kế, đài phun lớn ở giữa quần thể còn giúp tạo điểm tụ họp và làm mát không gian.
Chuyện vòng quay Singapore đổi chiều quay có thật không?
Có. Năm 2008, nhiều hãng tin quốc tế đưa tin chiều quay đã được đảo lại theo góp ý phong thủy để cabin quay về phía trung tâm thành phố. Thông tin này chỉ nói về quyết định của chủ đầu tư, không chứng minh tác động gì tới kinh doanh.
Căn hộ HDB có được tự ý sửa theo phong thủy không?
Việc sửa chữa căn hộ HDB phải tuân quy định của cơ quan quản lý và nội quy toà nhà, đặc biệt với tường chịu lực, đường nước, bếp, nhà vệ sinh. Các thay đổi trang trí, đồ rời thường dễ thực hiện hơn. Bạn cần kiểm tra quy định hiện hành từ nguồn chính thức.
Người Singapore gốc Ấn, gốc Mã Lai có theo phong thủy không?
Phong thủy chủ yếu là tập quán của cộng đồng người Hoa. Nhiều gia đình gốc Ấn tham khảo Vastu Shastra, một truyền thống kiến trúc của Ấn Độ; gia đình gốc Mã Lai theo phong tục riêng. Sự đa dạng này khiến người dân quen tôn trọng niềm tin của hàng xóm.
Treo gương bát quái ngoài cửa căn hộ chung cư có nên không?
Bạn cần kiểm tra nội quy toà nhà và cân nhắc cảm nhận của hàng xóm đối diện. Treo vật chĩa thẳng vào cửa nhà người khác dễ gây va chạm. Có thể chọn cách xử lý bên trong như bình phong, kệ, rèm để vừa giữ ý nghĩa vừa giữ hoà khí.