Phong thủy phòng làm việc tại nhà xoay quanh năm nguyên tắc: lưng ngồi có chỗ tựa vững (tựa sơn), mắt nhìn thấy cửa ra vào, phía trước bàn có khoảng trống (minh đường), phòng làm việc tách khỏi khu ồn và khu nghỉ, và không khí, ánh sáng trong phòng lưu thông. Năm điều này đều có lý do thực tế đi kèm: ngồi yên tâm hơn, ít giật mình, mắt đỡ mỏi, đầu óc dễ vào việc.
Những thứ khác người ta hay nói tới, như hướng ngồi theo tuổi, màu theo mệnh hay món đặt góc nào, là lớp sau và tuỳ trường phái. Bài này đi từ lớp nền: mỗi nguyên tắc nói gì, vì sao nó tồn tại, áp vào một căn phòng thật ra sao, và chỗ nào người ta hay đẩy nó đi quá xa. Mọi nhận định tốt hay xấu trong bài là quan niệm phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người; phần lý do thực tế thì bạn tự kiểm được ngay trong phòng mình.
Năm nguyên tắc nền của phòng làm việc
Tựa sơn. Sau lưng người ngồi nên là một mặt tường đặc hoặc một khối đồ chắc như tủ cao, không phải cửa sổ hay lối đi. Trong phong thủy, phía sau gọi là Huyền Vũ, ứng với chỗ dựa. Về cảm giác, lưng có chỗ chắn thì người ngồi không phải vô thức canh chừng phía sau.
Nhìn thấy cửa. Từ chỗ ngồi, bạn thấy được cửa phòng mà không phải ngoái đầu. Thế ngồi này hay được gọi là "thế chỉ huy". Lý do đời thường: ai bước vào bạn biết trước, không bị giật mình giữa lúc đang tập trung.
Có minh đường. Trước mặt bàn có một khoảng trống, dù chỉ một mét, thay vì dí mặt vào tường. Minh đường là khoảng sân trước nhà trong hình thế; vào trong phòng, nó thành khoảng thở cho mắt và cho tư thế.
Động tĩnh tách bạch. Phòng làm việc thuộc vùng tĩnh, nên xa bếp, phòng khách có tivi, phòng chơi của trẻ. Đây là nguyên tắc chia khu mà kiến trúc hiện đại cũng dùng.
Khí thông. Phòng có gió vào ra và có ánh sáng tự nhiên, không bí, không ẩm. "Khí" trong phong thủy hiểu theo nghĩa rộng; phần dễ đo nhất của nó là không khí, nhiệt và ánh sáng.
Vì sao "tựa sơn, nhìn cửa" được nhắc nhiều nhất
Hai nguyên tắc này đến từ cách người xưa chọn thế đất: lưng tựa núi, mặt nhìn ra vùng thoáng có nước. Khi thu nhỏ vào một căn phòng, núi thành bức tường, vùng thoáng thành khoảng sàn trước bàn, còn cửa phòng là lối khí vào. Cấu trúc ấy được giữ gần như nguyên vẹn qua mọi trường phái, từ loan đầu đến lý khí, nên đây là phần ít gây tranh cãi nhất.
Ngoài phong thủy, các nhà nghiên cứu tâm lý môi trường hay nhắc tới ý tưởng "tầm nhìn và chỗ ẩn" (prospect – refuge) của Jay Appleton: con người thường thấy dễ chịu ở chỗ vừa được che chắn vừa quan sát được xung quanh. Ý tưởng này là một giả thuyết giải thích cảm giác thẩm mỹ, không phải định luật, nhưng nó cho thấy vì sao thế ngồi tựa tường nhìn cửa hợp với nhiều người đến thế.
Chỗ cần tỉnh táo: thế ngồi lý tưởng không phải lúc nào cũng có. Phòng hẹp, cửa nằm sai chỗ, cửa sổ chiếm cả mảng tường. Khi đó việc của bạn là giữ được phần cốt lõi, tức lưng có chỗ chắn và không bị bất ngờ từ phía sau, chứ không phải đập tường dời cửa. Một tủ thấp sau lưng, một tấm gương nhỏ để thấy cửa, hay đơn giản là quay bàn chéo một góc đều là cách bù được chấp nhận.
Năm nguyên tắc: quan niệm và lý do thực tế
Bảng dưới đặt phần quan niệm cạnh phần bạn có thể tự kiểm. Khi hai cột cùng chỉ một hướng, nguyên tắc ấy đáng làm theo; khi chỉ có cột trái, bạn cân nhắc theo mức tin của mình.
| Nguyên tắc | Quan niệm phong thủy | Lý do thực tế kiểm được |
|---|---|---|
| Tựa sơn | Có Huyền Vũ, có chỗ dựa | Lưng không bị gió lùa, không người đi sau lưng |
| Nhìn thấy cửa | Nắm được lối khí vào | Không giật mình, dễ chủ động khi có người vào |
| Minh đường | Khí tụ trước mặt | Mắt có điểm nhìn xa, đỡ mỏi khi rời màn hình |
| Tách vùng tĩnh | Không lẫn khí động | Ít tiếng ồn, ít bị gọi giữa giờ |
| Khí thông | Sinh khí lưu chuyển | Đủ ô xy, ít nóng bí, ít nấm mốc giấy tờ |
Điểm đáng chú ý là không nguyên tắc nào đòi bạn mua thêm vật phẩm. Tất cả đều là chuyện kê đồ và chọn chỗ, nên làm đúng chỉ tốn công dọn chứ không tốn tiền.
Lớp thứ hai: hướng, phương vị và trường phái
Khi đã yên phần nền, nhiều người muốn tiến thêm một bước: ngồi quay mặt hướng nào, phòng đặt ở phương nào trong nhà. Đây là chỗ các trường phái nói khác nhau. Bát trạch dựa vào cung phi của người ngồi, chọn một trong bốn hướng được coi là tốt cho người ấy. Huyền không phi tinh nhìn vào sao bay tới từng cung theo vận nhà, trong đó sao Tứ lục thường được gắn với văn chương, học hành. Có thầy lại chú trọng loan đầu, chỉ xét hình thế trong và ngoài phòng.
Vì các phái dùng hệ quy chiếu khác nhau, kết quả có khi đá nhau: hướng tốt theo bát trạch có thể không trùng cung tốt theo huyền không. Cách xử lý hợp lý là ưu tiên những gì nhiều phái cùng đồng ý (tựa vững, nhìn cửa, sáng, thoáng), rồi mới dùng hướng theo một phái mà bạn tin làm yếu tố chọn giữa các phương án đều ổn. Không có lý do gì để hy sinh ánh sáng hay sự yên tĩnh chỉ để đổi hướng ngồi sang một hướng "đẹp" trên bảng tra.
Muốn đi sâu vào từng phép, bạn có thể đọc các danh mục bát trạch và huyền không phi tinh trên trang này. Ở đây chỉ cần nhớ: hướng là lớp tinh chỉnh, không phải lớp móng.
Một lưu ý nhỏ về cách đo: hướng ngồi tính theo chiều mặt người nhìn ra khi ngồi vào bàn, còn hướng phòng hay hướng nhà tính theo cách khác, thường là theo mặt cửa chính. Nhiều người lẫn hai thứ này, đo hướng nhà rồi áp thẳng cho bàn, hoặc ngược lại. Nếu dùng điện thoại để đo, hãy đứng cách xa thép, loa và ổ điện, đo vài lần ở vài điểm rồi lấy giá trị lặp lại nhiều nhất.
Những chỗ hay hiểu sai
Phòng làm việc là chủ đề có nhiều lời khuyên truyền miệng. Một số ý đã bị đẩy đi quá xa so với gốc của nó:
- "Ngồi quay lưng ra cửa là hỏng việc." Gốc của ý này là cảm giác bất an khi có người sau lưng. Nếu phòng chỉ mình bạn dùng và cửa luôn đóng, mức ảnh hưởng nhỏ hơn nhiều so với lời đồn; dù vậy xoay được bàn thì vẫn nên xoay.
- "Phải có bể cá, thác nước mới có tài lộc." Nước trong phòng làm việc làm tăng độ ẩm và tiếng ồn nhỏ liên tục, lại tốn công chăm. Đây là lựa chọn trang trí theo sở thích, không phải điều kiện.
- "Cây xương rồng, cây có gai thì kiêng tuyệt đối." Đây là quan niệm về hình nhọn; thực tế đáng lo hơn là gai đâm tay khi với đồ. Đặt xa tầm tay là đủ.
- "Bàn phải theo thước Lỗ Ban mới tốt." Thước Lỗ Ban là quy ước dân gian về kích thước. Chiều cao bàn trước hết phải hợp chiều cao người ngồi, nếu muốn chọn số theo thước thì chọn trong khoảng đã hợp tư thế.
- "Phòng nhỏ thì không làm phong thủy được." Phòng nhỏ càng cần năm nguyên tắc nền, vì mỗi sai lệch đều bị khuếch đại khi bạn ngồi sát tường, sát cửa.
Tự rà phòng làm việc của bạn trong mười lăm phút
Không cần la bàn hay bảng tra, bạn có thể đánh giá phòng mình theo trình tự sau. Ghi lại từng điểm, sửa từ cái dễ nhất.
- Ngồi vào ghế như lúc làm việc, nhìn thẳng: bạn có thấy cửa phòng không, nếu không thì phải xoay đầu bao nhiêu.
- Đưa tay ra sau lưng: phía sau là tường, tủ, cửa sổ hay lối đi. Nếu là lối đi, đánh dấu đây là điểm ưu tiên sửa.
- Đo khoảng trống trước mặt bàn đến vật cản gần nhất. Dưới nửa mét thì phòng đang thiếu minh đường.
- Nghe trong năm phút vào giờ bạn hay làm việc: tiếng tivi, tiếng bếp, tiếng đường có lọt vào không.
- Quan sát nắng: màn hình có bị loá vào buổi nào không, phía sau lưng có cửa sổ hắt sáng vào màn hình không.
- Kiểm mùi và độ ẩm: góc phòng có mốc, giấy tờ có ẩm, máy lạnh có thổi thẳng vào gáy không.
- Xếp các điểm theo mức khó: kê lại bàn, thêm rèm, thêm tủ chắn, đổi phòng. Làm lần lượt, mỗi lần một thay đổi rồi ngồi thử vài ngày.
Sau một vòng như vậy, đa số phòng làm việc tại nhà cải thiện được rõ rệt mà không phải đụng đến tường hay điện nước.
Khi nào nên dừng lại
Phong thủy phòng làm việc có thể trở thành một cái hố không đáy nếu bạn theo đuổi sự "đủ chuẩn" theo mọi trường phái. Dấu hiệu nên dừng là khi việc chỉnh phòng bắt đầu làm bạn lo hơn là yên tâm hơn: thấy một góc nhọn là bứt rứt, thấy bàn lệch vài độ là muốn kê lại, nghe một lời khuyên mới là muốn mua thêm món mới.
Mục tiêu của một phòng làm việc tại nhà rất cụ thể: bạn vào việc nhanh, ngồi lâu không mỏi, dừng việc thì rời được khỏi không gian ấy. Nếu phòng đã đạt ba điều đó, phần còn lại là tuỳ khẩu vị. Còn những lời hứa kiểu "kê bàn hướng này sẽ thăng tiến" thì không có cơ sở nào để kiểm chứng; công việc của bạn phụ thuộc vào bạn và hoàn cảnh nhiều hơn là vào hướng bàn.
Nếu muốn có thêm một món trang trí mang ý nghĩa với mình, bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy, chọn một món nhỏ và coi nó là đồ bày, không phải bảo đảm cho kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Phòng làm việc tại nhà có cần xem hướng theo tuổi không?
Không bắt buộc. Hướng theo tuổi là lớp tinh chỉnh của bát trạch. Bạn nên làm phần nền trước: tựa vững, nhìn được cửa, đủ sáng, yên tĩnh. Khi còn nhiều phương án đều ổn thì mới dùng hướng theo tuổi để chọn, nếu bạn tin theo trường phái ấy.
Không thể kê bàn nhìn ra cửa thì làm sao?
Bạn có thể kê bàn chéo để thấy cửa bằng khoé mắt, đặt một tấm gương nhỏ ở vị trí phản chiếu được cửa, hoặc treo chuông gió nhỏ để biết khi cửa mở. Điều cốt lõi là không bị bất ngờ khi có người bước vào, chứ không nhất thiết phải nhìn thẳng ra cửa.
Ngồi tựa lưng vào cửa sổ có sao không?
Theo quan niệm, sau lưng là cửa sổ thì thiếu chỗ dựa. Về thực tế, ánh sáng sau lưng hắt vào màn hình gây loá, gió và nắng chiếu vào gáy. Nếu không đổi được chỗ, dùng rèm dày hoặc kê một tủ thấp sát dưới bậu cửa sổ để có cảm giác chắn sau lưng.
Phòng làm việc có nên chung với phòng ngủ không?
Nhiều nhà buộc phải ghép. Điều nên tránh là ngồi làm việc nhìn thẳng vào giường hay ngủ ngay cạnh màn hình còn sáng. Dùng kệ, rèm hoặc tủ để tách thành hai vùng, và cất đồ làm việc khi hết giờ để buổi tối không gian ngủ được yên.
Có cần đặt vật phẩm phong thủy trên bàn làm việc không?
Không cần. Năm nguyên tắc nền đều không phụ thuộc vào vật phẩm. Nếu thích, bạn chọn một món nhỏ có ý nghĩa với mình, đặt chỗ không vướng tay, và coi đó là đồ trang trí. Không món nào bảo đảm được kết quả công việc.
Phong thủy phòng làm việc có giống văn phòng công ty không?
Nguyên tắc nền giống nhau, nhưng phòng tại nhà có thêm bài toán tách việc khỏi đời sống gia đình: tiếng ồn từ bếp, trẻ con, giờ giấc lẫn lộn. Văn phòng công ty thì vướng chuyện nhiều người ngồi chung và luồng đi lại. Vì vậy cách áp dụng khác nhau dù gốc là một.