Hồng Kông thường được gọi là nơi phong thủy hiện diện rõ nhất trong một đô thị hiện đại: từ toà nhà ngân hàng lớn, khu chung cư ven biển, công viên giải trí cho tới làng cổ ở vùng Tân Giới, nhiều công trình có câu chuyện phong thủy đi kèm. Một phần là sự thật được ghi nhận, như việc chủ đầu tư mời người xem phong thủy khi thiết kế; một phần là giai thoại lan truyền trong báo chí và sách du lịch.
Bài này đi qua những ví dụ hay được nhắc nhất, ghi rõ chỗ nào là giai thoại, rồi nói tới một mặt ít người biết: rừng phong thủy ở các làng cổ, nay được giới bảo tồn quan tâm như những mảng rừng tự nhiên quý. Mọi nhận xét về tốt – xấu ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao phong thủy đậm đặc ở Hồng Kông
Hồng Kông có một hoàn cảnh riêng: phần lớn dân cư gốc Quảng Đông, nơi phong thủy dân gian rất phổ biến; thành phố phát triển dưới chính quyền thuộc địa Anh hơn một thế kỷ, nên các tập quán truyền thống ít bị can thiệp vào đời sống riêng; và đất cực kỳ chật, núi sát biển, nhà cao chen nhau. Khi mỗi mét vuông đắt đỏ và mỗi toà nhà đều nhìn thẳng vào toà khác, người ta có nhiều lý do để để ý tới tầm nhìn, góc cạnh, hướng mở ra biển.
Trong kinh doanh, phong thủy còn mang ý nghĩa quan hệ khách hàng. Một doanh nghiệp làm ăn với cộng đồng người Hoa có thể mời người xem phong thủy không hẳn vì tin tuyệt đối mà vì muốn nhân viên, khách hàng, đối tác yên tâm. Nhiều kiến trúc sư làm việc ở Hồng Kông kể rằng họ quen với việc có thêm một vòng góp ý phong thủy trong quy trình thiết kế.
Vì vậy, khi đọc những câu chuyện phong thủy Hồng Kông, bạn nên nhớ chúng nằm trong một thị trường bất động sản và một nền văn hoá kinh doanh đặc thù. Chúng nói nhiều về tâm lý xã hội và cách giao tiếp hơn là chứng minh một toà nhà làm ăn tốt vì phong thủy.
Những câu chuyện cao ốc hay được kể
Toà nhà ngân hàng ở khu Trung Hoàn. Trụ sở một ngân hàng lớn ở Trung Hoàn, hoàn thành giữa thập niên 1980 theo thiết kế của một kiến trúc sư người Anh, thường được kể là đã tham khảo người xem phong thủy: tầng trệt để trống thành không gian công cộng, cầu thang cuốn đặt chéo để dẫn khí vào, hai tượng sư tử đồng cũ được giữ lại trước cửa. Việc có tham vấn phong thủy được nhiều nguồn ghi nhận; còn từng chi tiết được giải thích thế nào thì các bài viết kể khác nhau.
Toà nhà nhiều cạnh sắc. Một cao ốc ngân hàng khác hoàn thành năm 1990, gồm các khối lăng trụ tam giác, hay được dư luận phong thủy phê bình là có nhiều cạnh như lưỡi dao chĩa về các toà xung quanh. Đi kèm là chuyện các thiết bị trên mái toà bên cạnh được ví như "khẩu pháo" chĩa lại. Đây là giai thoại kể đi kể lại, không có xác nhận chính thức từ các bên.
Chung cư có lỗ thủng ở Vịnh Thiển Thủy. Một khu chung cư cao tầng ven biển ở Vịnh Thiển Thủy (Repulse Bay) có một khoảng trống lớn giữa thân nhà. Chuyện kể phổ biến cho rằng khoảng trống ấy để "rồng" từ núi phía sau đi xuống biển. Lời giải thích này rất nổi tiếng nhưng là giai thoại; khoảng trống cũng có thể được hiểu đơn giản là giải pháp kiến trúc tạo điểm nhấn, giảm cản gió và mở tầm nhìn.
Công viên giải trí xoay cổng. Khi một công viên giải trí lớn mở ở Hồng Kông năm 2005, báo chí đưa tin chủ đầu tư đã điều chỉnh góc cổng chính và một số chi tiết theo góp ý phong thủy. Thông tin này được nhiều báo lớn đăng lại; nó cho thấy cả các tập đoàn quốc tế cũng tính đến cảm nhận của khách hàng địa phương.
Chữ "khí" giữa rừng cao ốc: đọc bằng mắt kiến trúc
Bỏ qua phần giai thoại, những gì phong thủy Hồng Kông quan tâm có thể dịch sang ngôn ngữ thiết kế đô thị. Tầm nhìn ra biển, ra núi được coi là "đón khí"; về thực tế, đó là ánh sáng, gió biển và giá trị bất động sản. Một toà nhà chĩa góc nhọn về phía toà khác được coi là "sát"; về thực tế, đó là cảm giác bị đè nén về thị giác và đôi khi là ánh nắng phản chiếu chói từ mặt kính.
Hiệu ứng mặt kính là ví dụ rõ. Ở các đô thị dày đặc, mặt dựng kính lớn có thể hắt nắng vào nhà đối diện, làm nóng và chói. Người dân gọi đó là "sát" theo phong thủy, kỹ sư gọi là phản xạ chói. Hai ngôn ngữ cùng chỉ một hiện tượng có thật, và cách xử lý đều là rèm, phim cách nhiệt, cây xanh, hoặc điều chỉnh từ khâu thiết kế.
Gương bát quái treo ngoài cửa sổ là hình ảnh quen ở các khu nhà người Hoa, được cho là "đẩy" sát khí đi. Treo vật hướng thẳng vào nhà hàng xóm có thể gây khó chịu và va chạm. Nếu bạn sống ở chung cư, hãy kiểm tra nội quy toà nhà và nghĩ tới cảm nhận của người đối diện trước khi treo bất cứ thứ gì ra ngoài.
Rừng phong thủy ở làng Tân Giới: phần ít ai kể
Ở vùng Tân Giới phía Bắc Hồng Kông, nhiều làng cổ của các dòng họ có một mảng rừng phía sau làng, gọi là rừng phong thủy (fung shui lam). Theo truyền thống, rừng này bảo vệ làng, giữ "khí", và dân làng giữ gìn, hạn chế chặt phá. Làng thường nằm ở chân dốc, rừng phủ sườn đồi phía sau, ruộng và ao ở phía trước, đúng mô hình tựa núi nhìn nước.
Các nhà sinh thái học ở Hồng Kông đã khảo sát nhiều khu rừng phong thủy và ghi nhận đây thường là những mảng rừng thứ sinh lâu năm, có độ đa dạng loài cây cao hơn vùng xung quanh, vì được bảo vệ liên tục trong khi đồi núi khác bị khai thác. Rừng giúp chắn gió bão, giữ đất chống sạt lở, giữ nước cho giếng làng. Lý do phong thủy và lợi ích sinh thái ở đây trùng nhau rõ rệt.
Ở Việt Nam, những khu rừng thiêng, rừng đình, luỹ tre làng cũng có vai trò tương tự. Khi bàn về phong thủy làng quê, đây là ví dụ đáng nhắc: một quan niệm truyền thống đã vô tình bảo tồn một mảng thiên nhiên quý, và người hiện đại có thể trân trọng nó vì cả hai lý do.
Khi dự án công gặp phong thủy làng
Ở vùng Tân Giới, nơi các dòng họ bản địa sống lâu đời, việc làm đường, đào hầm, mở rộng đô thị đôi khi đi qua gần mồ mả, rừng sau làng hay thế đất mà dân làng coi trọng. Báo chí Hồng Kông nhiều lần đưa tin về những cuộc thương lượng trong đó dân làng nêu mối lo phong thủy, và có trường hợp chủ dự án hỗ trợ chi phí cho các nghi lễ truyền thống của làng để mọi người yên lòng.
Nhìn từ góc quản lý, đây là chuyện tôn trọng cộng đồng: một dự án thuận lợi hơn khi người dân thấy niềm tin và mồ mả tổ tiên của mình được đối xử tử tế. Nhìn từ góc người dân, phong thủy là ngôn ngữ để nói về những điều khó đo đếm: cảnh quan quen thuộc, mối liên hệ với tổ tiên, cảm giác an toàn của làng.
Việt Nam cũng có những tình huống giống vậy khi giải phóng mặt bằng đi qua nghĩa trang làng, miếu, cây đa. Bài học từ Hồng Kông là lắng nghe sớm, giải thích rõ, tôn trọng nghi lễ của cộng đồng ở mức hợp lý, đồng thời mọi việc di dời mồ mả vẫn phải theo quy định của pháp luật và chính quyền địa phương.
Hồng Kông: tách sự thật, giai thoại và bài học
Bảng dưới gom các ví dụ trong bài theo mức độ chắc chắn, để bạn biết nên dùng câu chuyện nào khi kể lại cho người khác.
| Ví dụ | Mức chắc chắn | Bài học có thể rút ra |
|---|---|---|
| Toà nhà ngân hàng có tham vấn phong thủy | Được nhiều nguồn ghi nhận | Phong thủy có thể là một vòng góp ý trong thiết kế, bên cạnh kỹ thuật |
| Cạnh sắc như lưỡi dao, "khẩu pháo" trên mái | Giai thoại | Hình khối cao ốc ảnh hưởng tới cảm nhận của cả khu phố |
| Lỗ thủng cho rồng đi qua | Giai thoại | Khoảng trống trên thân nhà có thể là giải pháp gió và tầm nhìn |
| Công viên xoay cổng năm 2005 | Báo chí đưa tin | Doanh nghiệp tính đến cảm nhận văn hoá của khách địa phương |
| Rừng phong thủy làng Tân Giới | Được khảo sát sinh thái | Quan niệm truyền thống có thể đi cùng bảo tồn thiên nhiên |
| Nhà "hung trạch" bị giảm giá | Hiện tượng thị trường có thật | Tâm lý người mua ảnh hưởng tới giá, cần thông tin minh bạch |
Khi kể lại cho người khác, bạn nên dùng lối "người ta kể rằng" với các giai thoại, và chỉ nói "được ghi nhận" với những gì có nguồn rõ.
Nhà hung trạch và chuyện mua bán nhà ở Hồng Kông
Một nét đặc trưng của thị trường Hồng Kông là khái niệm hung trạch: căn hộ từng xảy ra sự việc đau lòng. Vài điểm đáng biết:
- Người mua Hồng Kông thường hỏi kỹ lịch sử căn hộ; căn bị coi là hung trạch thường khó bán và phải giảm giá đáng kể so với căn tương tự.
- Có những nguồn thông tin do tư nhân tổng hợp về các căn hộ này; độ chính xác không đồng đều, nên người mua thường đối chiếu thêm.
- Quy định về việc người bán, môi giới phải nói gì với người mua thay đổi theo từng nơi và từng thời kỳ; người mua nên hỏi trực tiếp và yêu cầu trả lời bằng văn bản.
- Về đạo đức, câu chuyện hung trạch đụng tới nỗi đau của gia đình người đã khuất, nên cách nói cần tế nhị, không bêu riếu.
- Ở Việt Nam, tâm lý ngại nhà từng có chuyện buồn cũng tồn tại. Nếu bạn mua nhà cũ, hỏi han lịch sử ngôi nhà là quyền chính đáng; cách bạn đón nhận câu trả lời là lựa chọn cá nhân, không ai nên dùng nó để hù doạ hay ép giá.
Bài học chung: thông tin minh bạch giúp người mua quyết định bình tĩnh, còn lời đồn không kiểm chứng chỉ làm thị trường thêm méo.
Câu hỏi thường gặp
Hồng Kông có quy định bắt buộc theo phong thủy khi xây nhà không?
Không. Phong thủy ở Hồng Kông là lựa chọn của chủ đầu tư và người dân, không phải quy chuẩn xây dựng. Các công trình vẫn phải tuân quy định về kết cấu, phòng cháy, quy hoạch như mọi nơi; góp ý phong thủy chỉ là một lớp thêm vào khi chủ đầu tư muốn.
Chuyện toà nhà có lỗ thủng cho rồng đi qua có thật không?
Toà nhà có khoảng trống lớn ở thân là có thật. Còn lời giải thích để rồng từ núi xuống biển là giai thoại phổ biến, chưa có xác nhận chính thức. Khoảng trống ấy cũng có thể được hiểu như giải pháp kiến trúc để giảm cản gió và tạo điểm nhấn.
Rừng phong thủy là gì?
Đó là các mảng rừng phía sau những làng cổ ở vùng Tân Giới, được dân làng gìn giữ theo quan niệm bảo vệ làng. Khảo sát sinh thái cho thấy nhiều khu rừng này có độ đa dạng cây cao, giúp chắn gió, giữ đất và giữ nước.
Treo gương bát quái ra ngoài cửa sổ có được không?
Đây là tập quán của nhiều gia đình người Hoa. Tuy nhiên, treo vật hướng thẳng vào nhà hàng xóm dễ gây khó chịu và tranh chấp. Ở chung cư, bạn nên kiểm tra nội quy và ưu tiên cách xử lý trong nhà như rèm, cây, vách.
Học được gì từ phong thủy Hồng Kông cho nhà phố Việt Nam?
Bạn có thể học cách để ý tới tầm nhìn, ánh sáng phản chiếu từ nhà đối diện, góc cạnh công trình lân cận và khoảng xanh. Những điều phong thủy gọi là khí và sát thường có phần tương ứng trong thiết kế đô thị mà bạn có thể xử lý bằng giải pháp kỹ thuật.
Mua căn hộ từng có chuyện buồn có nên lo không?
Đó là lựa chọn cá nhân. Điều quan trọng là bạn có đủ thông tin để quyết định bình tĩnh và giá cả phản ánh đúng. Không ai nên dùng chuyện cũ của căn nhà để hù doạ hay ép bạn mua vật phẩm, làm lễ tốn kém.