Theo quan niệm phổ biến, phòng ngủ ông bà nên ở vị trí yên tĩnh, ấm, có nắng sớm, ở tầng thấp để không phải leo cầu thang, gần nhà vệ sinh và không quá xa phòng con cháu; giường chắc, cao vừa tầm, đầu giường tựa tường đặc; đường từ giường tới nhà vệ sinh thẳng, có đèn đêm và không vật cản.
Ở chuyện phòng cho người lớn tuổi, phong thủy và an toàn gần như trùng nhau. Người xưa coi phòng của bậc trên là chỗ trang trọng, kín đáo, ấm; người làm nhà hôm nay thêm vào đó chuyện chống trượt ngã và đi lại ban đêm. Bài này đi qua từng quyết định, từ chọn tầng tới kê giường, kèm quan niệm và lý do thực tế. Đây là kiến thức tham khảo; với người có bệnh lý, nên hỏi thêm bác sĩ hoặc người chăm sóc chuyên môn.
Phòng của bậc trên trong quan niệm nhà Việt
Trong nhà ba gian truyền thống ở đồng bằng Bắc Bộ, gian giữa thường là chỗ thờ tự và tiếp khách, hai gian bên dành cho chỗ nghỉ, buồng trong kín đáo. Người lớn tuổi thường ở gian gần bàn thờ, gần chỗ sinh hoạt chung, vừa trang trọng vừa tiện trông nom con cháu. Ý niệm "phòng của bậc trên phải ở chỗ đàng hoàng" vẫn còn trong nhiều gia đình hôm nay.
Một số trường phái phong thủy còn gán phương vị cho từng thành viên theo hậu thiên bát quái, trong đó góc Tây Bắc ứng với người cha, góc Tây Nam ứng với người mẹ. Cách gán này đã được bàn ở các bài về phương vị các phòng; với ông bà, nhiều người làm nghề áp dụng linh hoạt chứ không bắt buộc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Điều chắc chắn hơn là người lớn tuổi cần phòng ấm hơn, yên hơn, dễ đi lại hơn người trẻ. Những yêu cầu ấy nên được đặt lên trước mọi phương vị.
Tầng nào cho phòng ông bà
Nhà phố Việt Nam thường có nhiều tầng, phòng ngủ dồn lên trên. Bảng dưới so sánh các lựa chọn hay gặp.
| Vị trí | Quan niệm | Lý do thực tế | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tầng trệt, phía sau | Kín, yên, gần chỗ thờ ở một số nhà | Không phải leo cầu thang | Chống ẩm nền, cách âm với phòng khách, gara |
| Tầng trệt, sát mặt tiền | Động, ồn | Gần đường, tiếng xe, đèn | Chỉ chọn khi có cách âm tốt |
| Tầng hai | Cân bằng, gần phòng con cháu | Leo một tầng, cần tay vịn tốt | Hợp khi ông bà còn khoẻ |
| Tầng cao, tầng thượng | Gần phòng thờ ở một số nhà | Leo nhiều, mái nóng | Ít được khuyên cho người yếu |
| Nhà có thang máy gia đình | Ít bàn | Giảm leo cầu thang | Vẫn cần lối thoát khi mất điện |
Với ông bà đi lại khó khăn, tầng trệt phía sau thường là lựa chọn hợp lý nhất. Nếu phòng thờ ở tầng trên và ông bà muốn ở gần, có thể cân nhắc tầng hai kèm tay vịn hai bên cầu thang và đèn cầu thang bật cả đêm.
Phía nào của nhà: nắng sớm, gió và tiếng ồn
Người lớn tuổi thường dậy sớm, cần ánh sáng buổi sáng và sợ lạnh, sợ gió lùa. Vì vậy phòng có cửa sổ nhận nắng sớm, thường là phía Đông hoặc Đông Nam ở Việt Nam, được nhiều người ưa. Ánh sáng buổi sáng còn giúp đồng hồ sinh học ổn định, điều mà người cao tuổi hay bị xáo trộn.
Nên tránh phòng hứng nắng chiều gắt phía Tây nếu không có cách che, vì buổi chiều phòng nóng lên và ban đêm vẫn còn hầm. Ở miền Bắc, phòng phía Bắc mùa đông lạnh, gió mùa thổi vào, nên cần cửa kín và rèm dày. Ở miền Nam, độ ẩm và nóng là chuyện chính, phòng cần thông gió tốt.
Về tiếng ồn, phòng ông bà không nên giáp phòng khách nơi con cháu xem tivi khuya, không sát gara có tiếng xe nổ máy sớm, không ngay cạnh máy bơm nước. Theo quan niệm, phòng của bậc trên thuộc phần tĩnh; theo thực tế, giấc ngủ người lớn tuổi nông và dễ bị đánh thức. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Gần ai, gần cái gì
Gần nhà vệ sinh. Người lớn tuổi thường dậy đi vệ sinh ban đêm. Phòng có nhà vệ sinh riêng hoặc nhà vệ sinh ngay cạnh, đi không quá vài bước, là điều nên ưu tiên. Theo quan niệm, cửa nhà vệ sinh không nên đối thẳng giường; có thể xoay giường hoặc dùng cửa đóng kín, nhưng đừng vì quan niệm mà đẩy nhà vệ sinh ra xa.
Gần con cháu. Phòng ông bà ở cùng tầng hoặc gần phòng người con chăm sóc chính giúp nghe thấy khi có chuyện. Một số gia đình lắp chuông gọi đơn giản ở đầu giường.
Gần bếp ở mức vừa. Gần bếp tiện việc ăn uống, nhưng sát bếp thì nóng và mùi. Có lớp đệm là hành lang hoặc phòng ăn là hợp lý.
Xa cầu thang dốc. Cửa phòng mở ra ngay đầu cầu thang là điểm dễ ngã ban đêm. Theo quan niệm, đầu cầu thang đối cửa phòng cũng không được ưa. Nếu không đổi được, cần đèn và tay vịn ở đầu cầu thang, cửa phòng có ngưỡng thấp.
Giường và đồ trong phòng ông bà
Đồ trong phòng người lớn tuổi nên ít, chắc, dễ với tới. Một vài điểm cụ thể:
- Giường cao vừa tầm, ngồi mép giường hai chân chạm đất, không lún sâu khi ngồi.
- Đầu giường đặc, tựa tường, không đặt dưới cửa sổ; một bên giường áp tường hoặc có tay vịn để bám khi đứng dậy.
- Nệm không quá mềm để dễ trở mình và ngồi dậy.
- Tủ đầu giường cao ngang nệm, có chỗ để nước, kính, thuốc, đèn và điện thoại.
- Tủ áo ngăn kéo thấp, cánh mở nhẹ, không có ngăn trên cao phải trèo ghế.
- Không có thảm nhỏ dễ trượt, dây điện vắt ngang lối đi, đồ trang trí dưới sàn.
- Ghế có tay vịn để ngồi thay đồ, đi tất.
Những món đồ quen thuộc của ông bà như chiếc ghế cũ, ảnh con cháu, cuốn sách hay đọc nên được giữ trong tầm mắt. Phòng quen thì người lớn tuổi yên tâm hơn, nhất là khi vừa chuyển từ quê lên ở cùng con.
Lối đi ban đêm: từ giường tới nhà vệ sinh
Đây là đoạn đường quan trọng nhất trong phòng người lớn tuổi. Kiểm theo các bước sau.
- Đi thử đoạn đường ấy lúc tối, tắt đèn trần, xem chỗ nào phải mò mẫm.
- Lắp đèn ngủ thấp hoặc đèn cảm ứng chuyển động dọc chân tường, ánh vàng dịu, không chói mắt.
- Dọn mọi vật cản: ghế, giỏ đồ, dây điện, thảm nhỏ.
- Kiểm ngưỡng cửa: ngưỡng cao dễ vấp, nên hạ thấp hoặc làm dốc nhẹ.
- Sàn nhà vệ sinh dùng gạch chống trơn, có tay vịn cạnh bồn cầu và vòi sen.
- Đặt công tắc đèn ở tầm tay ngay cạnh giường để không phải bước xuống trong bóng tối.
- Để sẵn dép đế chống trượt, mũi kín ngay cạnh giường, đúng chỗ chân chạm đất khi ngồi dậy; dép lê mỏng, dép đế mòn là nguyên nhân trượt ngã hay bị bỏ qua.
- Nếu ông bà dùng gậy hoặc khung tập đi, chừa chỗ dựng ngay đầu giường, trong tầm tay, không phải cúi xuống nhặt dưới sàn.
Phần này không thuộc riêng phong thủy, nhưng nó trả lời đúng tinh thần "chỗ ở an ổn" mà sách cũ hay nhắc. Ngã ban đêm là rủi ro thực sự với người cao tuổi, đáng được ưu tiên hơn mọi chi tiết về hướng.
Khi ông bà ốm hoặc phải nằm lâu
Có giai đoạn người lớn tuổi phải nằm nhiều, sau một lần ốm, một ca mổ hay khi sức yếu dần. Lúc ấy phòng ngủ trở thành nơi ăn, nơi uống thuốc, nơi gặp con cháu, và cách bố trí cần thay đổi theo. Quan niệm phong thủy về chỗ nằm "có tựa, thấy cửa" càng có ý nghĩa: người nằm lâu cần nhìn thấy ai bước vào, nhìn được ra cửa sổ, không phải quay đầu.
Giường nên được kéo ra để hai bên đều có chỗ cho người chăm đứng giúp trở mình, thay ga. Nếu dùng giường y tế có nâng hạ, đầu giường vẫn nên tựa vào tường đặc. Bên cạnh giường cần một mặt bàn đủ rộng cho cốc nước, khay thuốc, đèn, và một chiếc ghế cho người thăm ngồi ngang tầm mắt người nằm.
Phòng cần thông gió hằng ngày, ánh sáng ban ngày đủ, ban đêm có đèn ngủ dịu để người chăm đi lại không phải bật đèn lớn. Những việc liên quan tới chăm sóc y tế như chống loét, dinh dưỡng, thuốc men cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ và điều dưỡng; bài này chỉ bàn về bố trí không gian.
Ví dụ giả định: nhà phố bốn tầng sắp phòng cho bà nội
Ví dụ giả định: nhà phố bốn mét ngang, bốn tầng. Tầng trệt có gara phía trước, bếp và phòng ăn phía sau; tầng hai phòng khách và một phòng ngủ; tầng ba hai phòng ngủ; tầng bốn phòng thờ và sân phơi. Bà nội tám mươi tuổi từ quê lên ở cùng, đi lại chậm, đêm dậy hai ba lần.
Phương án đầu tiên gia đình nghĩ tới là cho bà ở tầng bốn cạnh phòng thờ cho "đúng nếp". Sau khi đi thử cầu thang cùng bà, cả nhà thấy ba tầng cầu thang mỗi ngày là quá sức. Phương án cuối cùng là chuyển phòng ăn lên tầng hai, dùng phần phía sau tầng trệt làm phòng cho bà, có nhà vệ sinh riêng mở thêm cạnh đó, cửa sổ nhìn ra giếng trời có nắng sáng. Gara và phòng bà ngăn bằng bếp và một vách kính mờ để giảm tiếng xe.
Bà vẫn lên phòng thờ vào ngày rằm, mùng một bằng cầu thang có tay vịn hai bên, có con cháu đi cùng. Gia đình đặt một bàn thờ nhỏ phụ ở tầng trệt theo ý bà. Điều đáng học ở ví dụ này là nếp nhà được giữ bằng cách linh hoạt, còn an toàn được đặt lên trước.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ông bà có cần đặt theo hướng hợp tuổi không?
Nếu gia đình muốn, có thể xét hướng đầu giường theo cung phi của ông hoặc bà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nên đặt trước các yêu cầu thực tế như tầng thấp, gần nhà vệ sinh, đầu giường tựa tường, không dưới cửa sổ; hướng chỉ chỉnh khi không ảnh hưởng những điều đó.
Ông bà ngủ riêng giường trong cùng một phòng có sao không?
Không có gì đáng lo. Nhiều cặp vợ chồng lớn tuổi ngủ riêng giường vì một người ngáy, đau lưng, hay dậy đêm. Hai giường nên đặt song song có lối đi giữa, mỗi giường có đèn và tủ đầu giường riêng, đầu giường cùng tựa một bức tường đặc.
Có nên đặt phòng ông bà cạnh phòng thờ không?
Nhiều gia đình làm vậy vì ông bà thường lo việc hương khói và muốn ở gần. Quan niệm không cấm, chỉ khuyên giường không đặt đối diện hay chung vách sát ngay sau bàn thờ. Về thực tế, khói hương nên được thông gió tốt để không ảnh hưởng hô hấp của người già.
Phòng ông bà nên dùng điều hoà hay quạt?
Tuỳ khí hậu và sức khoẻ. Người lớn tuổi thường nhạy với lạnh, nên điều hoà để nhiệt độ vừa phải, gió không thổi thẳng vào giường, có chế độ ngủ. Quạt nên để xa, quay đảo. Người có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ về nhiệt độ phù hợp.
Nên dùng màu gì cho phòng người lớn tuổi?
Màu sáng, ấm, độ tương phản rõ giữa sàn, tường và cạnh đồ đạc giúp người mắt kém nhìn rõ hơn. Tránh sàn và đồ cùng màu khiến khó phân biệt bậc, cạnh. Màu theo mệnh là lớp quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ông bà ở quê lên ở cùng thì sắp phòng thế nào cho quen?
Mang theo một vài món đồ quen như gối, chăn, ghế, ảnh để trong phòng. Giữ nếp sinh hoạt cũ khi có thể, như chỗ ngồi uống trà buổi sáng. Phòng có cửa sổ nhìn ra cây xanh hay khoảng trời giúp người lớn tuổi đỡ bí bách khi quen dần nhà phố.