Dân gian thường nói phòng bỏ trống lâu ngày là "phòng lạnh", "âm khí nặng", nên trước khi có người vào ở cần mở cửa, dọn dẹp, cho ánh sáng và hơi người vào lại. Đằng sau cách nói ấy là những chuyện rất cụ thể: phòng đóng kín lâu thì ẩm, mốc, có mùi, bẫy nước của ống thoát sàn khô làm mùi cống bay lên, côn trùng làm tổ ở chỗ không ai đụng tới.
Nhà nào cũng có lúc có một căn phòng ít dùng: phòng của con đi học xa, phòng dành cho ông bà ở quê thỉnh thoảng lên, phòng khách ngủ, hay phòng của người thân đã đi xa. Bài này giải thích quan niệm, chỉ ra nguyên nhân thực tế của cảm giác "phòng lạnh", và đưa ra cách giữ phòng để lúc nào cần cũng dùng được ngay. Đây là kiến thức tham khảo, mức tin vào phần quan niệm tuỳ mỗi người.
"Phòng lạnh" trong quan niệm dân gian
Phong thủy chia không gian theo âm dương: chỗ có người sinh hoạt, ánh sáng, tiếng nói, hơi ấm là dương; chỗ tối, tĩnh, lạnh, không ai qua lại là âm. Một căn phòng đóng cửa nhiều tháng không người ở, theo cách nhìn này, nghiêng hẳn về âm. Người xưa khuyên trước khi vào ở lại thì mở cửa, quét dọn, thắp đèn, có nơi đốt chút trầm hay thảo mộc, để căn phòng "ấm" trở lại.
Quan niệm ấy dễ hiểu khi đặt vào nhà xưa: nhà vách đất, mái lá hay mái ngói, không có quạt, không có máy hút ẩm. Một gian buồng đóng lâu ngày thật sự lạnh, ẩm, có mùi, chuột bọ làm tổ. Bước vào gian buồng như vậy, người ta thấy rờn rợn là bình thường.
Ngày nay, cảm giác ấy vẫn còn, và nhiều gia đình vẫn giữ nếp mở cửa, dọn phòng trước khi có người về. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần dưới đây tách riêng những nguyên nhân có thể đo, nhìn và ngửi được.
Năm nguyên nhân thực tế làm phòng bỏ trống khó chịu
Độ ẩm tích tụ. Không khí trong phòng đóng kín không được trao đổi, hơi ẩm từ tường, sàn và đồ vải đọng lại. Ở miền Bắc mùa nồm, phòng đóng kín vài tuần có thể thấy tường "đổ mồ hôi", nệm ẩm.
Nấm mốc. Ẩm kéo dài là điều kiện cho nấm mốc mọc trên tường, sau tủ, trên nệm, rèm và giày da. Mùi mốc là mùi đặc trưng của phòng bỏ trống.
Bẫy nước khô. Ống thoát sàn và bồn rửa có một đoạn cong giữ nước để chặn mùi cống. Lâu không dùng, nước trong đó bay hơi, mùi từ đường ống bay thẳng lên. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của mùi lạ trong phòng khép kín ít dùng.
Côn trùng và chuột. Góc không ai đụng tới là nơi gián, nhện, mối, chuột trú ngụ. Mở cửa ra thấy mạng nhện, phân gián là chuyện thường.
Bụi và không khí tù. Bụi lắng trên mọi bề mặt, nồng độ khí trong phòng kín thay đổi so với phòng thường xuyên mở cửa. Người vào dễ thấy ngột, hắt hơi.
Giữ phòng ít dùng: lịch đơn giản
Không cần làm nhiều, chỉ cần đều. Lịch dưới đây áp dụng cho phòng có người ở cùng nhà nhưng phòng ấy ít dùng.
- Mỗi tuần một lần: mở cửa sổ và cửa phòng khoảng một giờ vào buổi sáng khô ráo, bật quạt cho không khí đi qua.
- Mỗi tuần một lần: xả nước vào ống thoát sàn, bồn rửa, giật nước bồn cầu nếu phòng có nhà vệ sinh riêng.
- Mỗi hai tuần: lau bụi bề mặt, hút bụi sàn, kiểm góc tường và sau tủ xem có vệt mốc không.
- Mỗi tháng: kéo rèm ra, bật đèn, kiểm điều hoà, cho điều hoà chạy một lúc để đẩy nước đọng ra ống xả.
- Mùa nồm: đóng cửa vào những ngày ẩm, dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô; mở cửa vào ngày khô hanh.
- Nệm, gối: phủ tấm vải sạch thoáng, không bọc kín ni lông; dựng nệm phơi khi trời nắng.
Lịch này mất chưa tới một giờ mỗi tuần. Phòng được giữ như vậy sẽ không còn mùi "phòng bỏ hoang", và người về có thể vào ở ngay.
Phòng của con đi học xa
Đây là căn phòng có ý nghĩa cảm xúc đặc biệt. Nhiều bố mẹ giữ nguyên mọi thứ như ngày con đi, có người lại muốn dọn sạch để dùng vào việc khác. Phong thủy không có đúng sai cho chuyện này. Có quan niệm cho rằng phòng nên được "dùng" để giữ hơi ấm, ví dụ thỉnh thoảng bố mẹ vào đọc sách, phơi đồ, ngồi làm việc.
Một cách dung hoà phổ biến là giữ lại góc riêng của con, như giường, giá sách, đồ kỷ niệm, và cho phần còn lại của phòng một công năng nhẹ: chỗ đọc sách, góc may vá, phòng cho khách ngủ một vài đêm. Căn phòng vẫn là của con khi con về, nhưng không bị đóng cửa im lìm.
Trước mỗi kỳ con về, mở cửa thông gió một hai ngày, giặt chăn ga, kiểm điều hoà, đổ nước vào thoát sàn. Một chậu cây nhỏ, một bình hoa trên bàn là cách nhiều gia đình đón con. Đây là quan niệm "cho phòng ấm lên", và cũng là một cử chỉ chăm sóc.
Phòng của người thân đã khuất
Đây là trường hợp tế nhị nhất. Nhiều gia đình giữ phòng nguyên vẹn một thời gian, có nơi theo tập quán đến hết các tuần lễ hoặc tới giỗ đầu mới sắp xếp lại. Tập quán mỗi vùng, mỗi tôn giáo, mỗi nhà một khác, và không có cách nào là duy nhất đúng. Các bài về dọn phòng sau tang trong hệ thống có hướng dẫn riêng về trình tự; ở đây chỉ bàn về chuyện giữ phòng.
Dù giữ phòng nguyên trạng, căn phòng vẫn cần thông gió, lau dọn và kiểm ẩm như mọi phòng ít dùng khác, để đồ đạc và kỷ vật không bị mốc hỏng. Đồ vải, chăn gối của người đã mất, nếu giữ lại, nên giặt sạch, phơi khô, cất trong hộp kín. Ảnh và giấy tờ nên cất xa nguồn ẩm.
Khi gia đình quyết định đưa phòng vào sử dụng lại, nhiều nhà sơn lại tường, đổi vị trí giường, thay rèm, như một cách khép lại một giai đoạn. Đây là quan niệm và là lựa chọn tình cảm của mỗi nhà; không có chuẩn mực bắt buộc.
Phòng dành cho khách ngủ lại
Nhiều nhà có một phòng dành cho người thân ở quê lên chơi, bạn bè ghé ở vài đêm. Phòng này mỗi năm chỉ dùng vài lần, phần lớn thời gian đóng cửa, và thường dần thành kho: thùng đồ, quạt hỏng, đồ chờ thanh lý. Đến khi có khách, cả nhà phải dọn vội trong một buổi tối.
Theo quan niệm, phòng khách ngủ cũng nên được giữ "ấm" và gọn để khách vào thấy được chào đón; theo phép lịch sự, đó là cách tiếp khách chu đáo. Một cách làm hợp lý là cho phòng một công năng nhẹ hằng ngày, như góc đọc sách, chỗ để máy may, góc tập thể dục nhẹ, để phòng luôn có người ra vào, có ánh sáng và gió. Đồ của công năng ấy gọn trong một kệ hoặc tủ, khi có khách chỉ cần đẩy vào là phòng sẵn sàng.
Chuẩn bị sẵn một bộ chăn ga gối sạch trong túi kín, khăn tắm, móc treo đồ trống trong tủ, ổ cắm gần giường. Giường đặt theo nguyên tắc chung: đầu tựa tường đặc, thấy cửa, không dưới cửa sổ. Khách lạ nhà thường ngủ không sâu đêm đầu; một chỗ nằm có tựa, một cửa có khoá trong và một đèn ngủ nhỏ giúp họ yên tâm hơn.
Trước khi có người vào ở lại: danh sách kiểm
Dù là con về, khách đến hay phòng được dùng lại, kiểm nhanh những điểm sau trước một ngày:
- Mở cửa sổ, cửa phòng ít nhất vài giờ; nếu trời ẩm, chạy máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô.
- Đổ nước vào mọi ống thoát sàn, bồn rửa; ngửi lại sau một giờ.
- Kiểm tường, trần, sau tủ, đáy nệm có vệt mốc không; có thì lau và để khô.
- Giặt chăn, ga, vỏ gối, rèm nếu đã lâu không giặt.
- Bật thử đèn, ổ cắm, điều hoà, bình nóng lạnh; kiểm rò rỉ nước.
- Kiểm dấu vết côn trùng, chuột; dọn sạch trước khi trải giường.
- Đặt nước uống, khăn sạch, một đèn ngủ nhỏ để người vào thấy phòng được chuẩn bị.
Phòng đi qua danh sách này sẽ sạch, khô, thoáng, không còn mùi lạ. Theo quan niệm dân gian, đó cũng là cách cho phòng "ấm" lại; theo cách nhìn thực tế, đó là phòng ở được.
Nếu vệt mốc đã lan rộng trên tường hay trần, mùi không hết sau khi thông gió vài ngày, nên tìm nguồn thấm nước từ mái, tường ngoài hoặc ống nước âm tường và nhờ thợ chống thấm. Lau mốc bề mặt chỉ xử lý được phần nhìn thấy; nguồn ẩm còn thì mốc quay lại sau vài tuần, nhất là phòng ít người ở.
Nhà đi vắng dài ngày: phòng ngủ cần chuẩn bị gì trước khi đi
Khi cả nhà đi vắng vài tuần, như về quê dịp Tết hay đi công tác dài, phòng ngủ là nơi dễ bị ẩm mốc nhất vì nhiều đồ vải. Trước khi đi, giặt và phơi khô chăn ga, không để đồ ướt trong giỏ. Dựng nệm hoặc để gầm thoáng. Đóng kín cửa sổ để chống mưa hắt, kéo rèm để đồ đạc không bị nắng chiếu bạc màu.
Có thể đặt vài gói hút ẩm trong tủ áo, nhất là mùa nồm. Ống thoát sàn có thể đậy nắp kín hoặc đổ nước trước khi đi. Rút phích cắm các thiết bị không cần thiết. Nếu có người thân ở gần, nhờ họ ghé mở cửa thông gió một hai lần.
Khi về, làm lại danh sách kiểm ở trên trước khi ngủ đêm đầu tiên. Nhiều gia đình còn có nếp thắp hương, mở cửa đón gió khi về nhà sau thời gian dài; đây là tập quán và là cách để cả nhà cùng bắt đầu lại nếp sinh hoạt.
Câu hỏi thường gặp
Phòng bỏ trống có cần xông hay tẩy uế không?
Một số gia đình xông thảo mộc hoặc đốt trầm theo tập quán khi mở lại phòng lâu ngày. Đây là phong tục, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu xông, cần mở cửa thông gió, không để khói qua đêm, chú ý người có bệnh hô hấp. Việc quan trọng hơn là thông gió, lau dọn và xử lý ẩm mốc.
Phòng khép kín lâu ngày có mùi cống là do đâu?
Thường do nước trong bẫy chặn mùi của ống thoát sàn hoặc bồn rửa đã bay hơi hết, để mùi từ đường ống bay lên. Đổ nước vào các ống thoát là hết mùi sau một lúc. Nếu mùi vẫn còn, có thể ống thông hơi hoặc ống thoát bị hở, nên nhờ thợ kiểm tra.
Có nên để đèn sáng trong phòng bỏ trống không?
Một số người để đèn nhỏ sáng theo quan niệm giữ phòng "ấm". Về thực tế, đèn sáng cả đêm tốn điện và không giảm được ẩm. Đèn hẹn giờ có thể dùng vì lý do an ninh khi đi vắng. Thông gió và hút ẩm mới là cách giữ phòng khô.
Phòng của con đi học xa có nên cho thuê hay cho người khác ở không?
Đây là quyết định của mỗi gia đình, nên hỏi ý con trước. Nếu cho người khác ở, nên cất đồ riêng của con vào tủ khoá hoặc hộp, chuẩn bị chỗ để con về vẫn có nơi ngủ. Phong thủy không có điều kiêng chung về chuyện này.
Mở cửa phòng thông gió vào lúc nào tốt?
Buổi sáng những ngày khô ráo là lúc phù hợp. Ngày nồm ẩm ở miền Bắc nên đóng cửa, vì mở ra sẽ đưa thêm hơi ẩm vào. Ngày mưa ở miền Nam cũng nên tránh mở lâu. Có thể dùng ẩm kế rẻ tiền để biết độ ẩm trong phòng.
Phòng ít dùng có nên rút hết điện không?
Nên rút phích cắm những thiết bị không cần thiết để giảm rủi ro chập cháy và tiết kiệm điện. Tủ lạnh nhỏ, bình nóng lạnh trong phòng ít dùng nên tắt. Điều hoà có thể giữ nguồn để thỉnh thoảng chạy hút ẩm, nhưng kiểm định kỳ.