Các sách phong thủy phổ thông nhìn chung khuyên sàn phòng khách nên bằng phẳng, liền một mặt với lối vào và các phòng sinh hoạt chung; phòng khách có bậc lên xuống, nhất là một bậc thấp lửng lơ, thường bị coi là "khí không ổn". Lý do thực tế rõ ràng hơn nhiều: bậc thấp trong nhà là chỗ người ta hay vấp ngã nhất, và phòng khách thấp hơn xung quanh là chỗ nước tràn vào trước.
Bài này giải thích các tình huống lệch cốt hay gặp, các cách diễn giải khác nhau của phong thủy, rủi ro thật, và cách xử lý khi nhà đã lỡ có bậc mà chưa muốn sửa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần chống trượt ngã thì nên làm dù bạn tin hay không.
Lệch cốt trong phòng khách gặp ở những đâu
Chữ "cốt" trong xây dựng chỉ cao độ của mặt sàn. Phòng khách "lệch cốt" là khi sàn của nó không cùng cao độ với các khu xung quanh. Ở nhà Việt, các trường hợp sau hay gặp nhất.
- Phòng khách hạ nền: kiểu thiết kế hạ khu ngồi xuống một hai bậc so với lối đi, tạo cảm giác ấm cúng, hay gặp ở biệt thự hoặc nhà theo phong cách phương Tây.
- Phòng khách thấp hơn bếp, phòng ăn: nhà cũ nâng nền phía sau khi sửa, hoặc khu bếp làm cao để đi ống thoát nước.
- Phòng khách cao hơn sân, khu để xe: nhà ống có bậc từ khu xe lên khu ngồi.
- Nhà thấp hơn mặt đường: đường được nâng nhiều lần, nhà cũ giữ nguyên cốt, phòng khách mặt tiền thành chỗ trũng nhất.
- Sàn gỗ hoặc bục nâng: làm bục gỗ cho khu sập, khu trà, chênh vài phân đến một gang tay so với sàn gạch xung quanh.
- Bậc ra ban công, hiên: chênh để chống nước mưa tràn vào.
Mỗi trường hợp có nguyên nhân kỹ thuật riêng, và cách xử lý cũng khác nhau. Nhưng điểm chung là chúng tạo ra mép bậc ở chỗ người đi lại nhiều nhất trong nhà. Nhiều chỗ chênh chỉ vài phân, do lát lại sàn gỗ đè lên gạch cũ hay làm bục điều hoà, cũng đủ làm người ta vấp mà gia chủ không để ý.
Phong thủy nhìn sàn phòng khách chênh cao thế nào
Lời khuyên phổ biến nhất là phòng khách nên phẳng. Cách giải thích quen thuộc: phòng khách là nội minh đường, chỗ khí lắng lại; mặt bằng gập ghềnh khiến khí "không yên", người sống trong nhà dễ thấy bất ổn. Một số sách còn liên hệ hình ảnh "đường đi gập ghềnh" với công việc trắc trở — đó là lối liên tưởng biểu tượng, không phải điều đã được kiểm chứng.
Về phòng khách thấp hơn hay cao hơn các phòng khác, các nguồn nói không thống nhất. Có nguồn cho rằng phòng khách thấp hơn tạo thế "tụ" như lòng chảo đón nước; có nguồn ngược lại, cho rằng phòng khách phải cao ngang hoặc hơn để "chủ" không bị "khách" lấn. Khi các nguồn mâu thuẫn như vậy, bạn nên hiểu rằng đây là những cách diễn giải, không có một đáp án đúng chung.
Điểm mà các nguồn gần như đồng ý: tránh bậc ngay sau cửa chính khiến người bước vào phải "hụt chân" xuống, và tránh lối đi chính bị cắt ngang bởi nhiều mép bậc. Hai điều này cũng là hai điều mà người làm thiết kế an toàn nhà ở khuyên tránh. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng ở chỗ này quan niệm và an toàn đứng cùng một phía.
Rủi ro thật: vì sao một bậc thấp nguy hiểm hơn cả cầu thang
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, té ngã là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do thương tích không chủ ý trên thế giới, và người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất. Phần lớn những cú ngã ở người lớn tuổi xảy ra ngay trong nhà, ở những chỗ quen thuộc tưởng như vô hại.
Một bậc đơn thấp, cao chừng một hai gang tay hoặc thấp hơn, thường nguy hiểm hơn một dãy cầu thang. Với cầu thang, mắt và não nhận ra ngay và người ta tự đi chậm lại, bám tay vịn. Với một bậc lẻ cùng màu gạch, đặc biệt khi ánh sáng chiếu ngang hoặc buổi tối chỉ có đèn vàng, mép bậc gần như biến mất. Người đi vội, người đang bê đồ, người lớn tuổi mắt kém và trẻ con chạy nhảy đều dễ hụt chân.
Phòng khách lại là chỗ có nhiều người lạ đến chơi — họ không biết có bậc ở đó. Thêm thảm trải sát mép bậc, sàn gạch bóng vừa lau, hay một đứa trẻ đang chơi đồ chơi ngay dưới bậc, rủi ro cộng dồn lên. Đó là lý do lời khuyên "phòng khách nên phẳng" đáng được nghe theo, dù bạn không quan tâm chuyện khí.
Hậu quả của một cú ngã ở người lớn tuổi thường không dừng ở vết bầm: gãy cổ xương đùi, chấn thương đầu, rồi nỗi sợ ngã khiến người ấy ít đi lại hơn và yếu dần. Bởi vậy, khi trong nhà có người già, một mép bậc ở phòng khách nên được xem là việc cần xử lý sớm chứ không phải chuyện thẩm mỹ.
Phòng khách thấp hơn đường và chuyện nước
Ở nhiều phố cũ của các đô thị lớn, mặt đường được nâng nhiều lần trong mấy chục năm, còn nhà dân giữ cốt nền cũ. Phòng khách mặt tiền thành chỗ trũng nhất, mỗi trận mưa to nước tràn qua ngưỡng cửa. Phong thủy gọi thế nhà thấp hơn đường là "nước dồn vào nhà", thường kèm những lời diễn giải không hay; thực tế đơn giản là ngập, ẩm, hỏng đồ, nguy cơ chập điện ở ổ cắm thấp.
Cách xử lý thường là nâng nền toàn bộ hoặc ít nhất khu mặt tiền, kèm ngưỡng chắn nước, đường thoát nước sàn, ổ cắm đặt cao. Khi nâng nền, phải tính lại chiều cao thông thủy của cửa và trần, vì nâng nhiều thì cửa thấp, trần thấp, phòng bí. Nếu chỉ nâng một phần, bạn lại tạo ra bậc trong nhà — và quay về vấn đề ở phần trên.
Đây là việc liên quan kết cấu, chống thấm, thoát nước và có thể cả quy định về cao độ nền tại địa phương; nên làm với kỹ sư hoặc nhà thầu có kinh nghiệm. Phong thủy chỉ đóng góp một lời nhắc: đừng để phòng khách là chỗ thấp nhất của ngôi nhà.
Đã có bậc trong phòng khách: các cách xử lý không cần đập phá
Nếu chưa có điều kiện sửa nền, bạn vẫn giảm được phần lớn rủi ro bằng những việc nhỏ. Bảng dưới gợi ý theo từng vấn đề.
| Vấn đề | Cách xử lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mép bậc khó thấy | Nẹp mép bậc khác màu, dải chống trượt có độ tương phản | Hiệu quả nhất, chi phí thấp |
| Tối vào buổi tối | Đèn chân bậc, đèn hắt chân tường, đèn cảm biến chuyển động | Đặc biệt cần nếu có người già dậy đêm |
| Không có chỗ bám | Tay vịn ngắn bắt tường hoặc cột cạnh bậc | Bắt vít chắc vào kết cấu, không chỉ dán |
| Sàn trơn | Gạch nhám ở mép, thảm chống trượt có đế cao su đặt xa mép | Không trải thảm phủ qua mép bậc |
| Người dùng xe lăn, xe đẩy | Dốc thoải bằng gỗ hoặc bê tông ở một đầu bậc | Độ dốc càng thoải càng an toàn |
| Trẻ nhỏ chạy chơi | Không bày đồ chơi, ghế đôn sát mép bậc | Dạy trẻ nhận biết bậc |
Những biện pháp này cũng là cách "hoá giải" mà nhiều người làm phong thủy hiện đại khuyên: làm cho ranh giới rõ ràng, sáng sủa, dễ nhận biết, thay vì treo vật phẩm hay làm lễ.
Kiểm tra nhanh mặt sàn phòng khách nhà mình
Bạn có thể tự soát trong mười lăm phút, tốt nhất làm hai lần: một lần ban ngày, một lần buổi tối chỉ bật những đèn thường dùng.
- Đi chân trần từ cửa chính vào tới bếp, cầu thang, phòng ngủ tầng trệt; ghi lại mọi chỗ chân cảm thấy chênh, kể cả nẹp chuyển tiếp giữa hai loại sàn.
- Đứng cách mỗi mép bậc vài bước, nhìn xem có nhận ra mép bậc ngay không. Nếu phải nheo mắt, mép đó cần được đánh dấu.
- Tắt đèn trần, chỉ bật đèn ngủ hoặc đèn hành lang như lúc nửa đêm; đi lại một lượt và để ý chỗ nào tối.
- Kiểm tra thảm: có thảm nào trải qua mép bậc, cuộn mép, trơn trượt khi kéo nhẹ không.
- Hỏi người lớn tuổi và trẻ con trong nhà xem họ từng vấp ở đâu; câu trả lời thường chỉ đúng chỗ cần xử lý.
- Ghi lại danh sách, xử lý theo thứ tự: chỗ nhiều người đi qua nhất trước, chỗ ít dùng sau.
Danh sách này không nói gì tới hướng hay sao, nhưng nó là cách thiết thực nhất để biến lời khuyên "phòng khách nên phẳng, nên yên" thành việc làm cụ thể.
Phòng khách hạ nền kiểu thiết kế: nếu vẫn muốn làm
Không ít người thích khu ngồi hạ thấp vì nó tạo cảm giác như một "ổ" ấm cúng, nhất là trong phòng lớn trần cao. Nếu bạn đang thiết kế nhà mới và vẫn muốn kiểu này, có vài cách làm cho hợp lý hơn: hạ ít nhất hai bậc thay vì một bậc lẻ, để mắt nhận ra đó là bậc thang; làm bậc rộng, mép bo tròn, khác màu; đặt tay vịn hoặc bức tường thấp ở một phía; và đảm bảo khu hạ nền có thoát nước riêng.
Cũng nên nghĩ tới những năm sau: khi cha mẹ già đi, khi có con nhỏ, khi ai đó trong nhà bị thương ở chân. Một phòng khách mà người nhà phải bước lên xuống mỗi lần đi từ bếp ra cửa sẽ trở thành gánh nặng. Thiết kế "toàn cục phẳng" là xu hướng được nhiều kiến trúc sư khuyên cho nhà ở nhiều thế hệ, và nó cũng trùng khớp với lời khuyên phổ biến của phong thủy.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Thái Nguyên làm phòng khách hạ một bậc theo ý thích của chủ nhà trẻ. Mấy năm sau ông bà lên ở cùng, cả nhà phải lắp tay vịn, dán nẹp mép, thêm đèn chân bậc. Nếu được làm lại, họ sẽ chọn sàn phẳng và tạo cảm giác "ổ ấm" bằng thảm lớn, sofa chữ U và đèn thấp — đạt cùng hiệu quả mà không có mép bậc nào.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khách thấp hơn bếp một bậc có sao không?
Theo quan niệm phổ biến, sàn phòng khách nên phẳng, nên chênh lệch là điểm trừ, nhưng các nguồn không thống nhất về chuyện thấp hay cao hơn thì tốt xấu ra sao. Về thực tế, hãy xử lý mép bậc cho dễ thấy, có đèn và chống trượt. Nếu có dịp sửa bếp, có thể cân nhắc san phẳng.
Bậc ngay sau cửa chính phải bước xuống thì xử lý thế nào?
Đây là kiểu bậc vừa bị phong thủy chê vừa dễ gây ngã nhất, vì người bước vào chưa quen mắt với ánh sáng trong nhà. Nên có thảm chùi nằm hẳn trên bậc trên, nẹp mép khác màu, đèn chiếu xuống bậc và tay vịn ngắn. Về lâu dài, cân nhắc nâng phần sàn phía trong hoặc làm dốc thoải.
Làm bục gỗ trong phòng khách để ngồi trà có nên không?
Bục gỗ thấp tạo khu ngồi riêng rất đẹp, nhưng cũng là một mép bậc mới. Nếu làm, nên đặt bục ở góc, không chắn lối đi, mép bục bo tròn và khác màu sàn, cao vừa đủ để ngồi thoải mái. Theo quan niệm, bục ở góc kín ít ảnh hưởng hơn bục giữa lối.
Nâng nền nhà lên bao nhiêu thì đủ chống ngập?
Không có con số chung vì phụ thuộc cao độ đường hiện tại, quy hoạch nâng đường sắp tới và mức ngập từng khu. Nên hỏi kỹ sư hoặc nhà thầu có kinh nghiệm ở khu vực, tham khảo cao độ của các nhà mới xây xung quanh và kiểm tra quy định của địa phương trước khi quyết định.
Phòng khách lệch cốt có phải hoá giải bằng vật phẩm không?
Không cần. Không có căn cứ cho thấy vật phẩm thay đổi được tác động của bậc thềm. Những gì thật sự làm phòng an toàn và dễ chịu hơn là ánh sáng, nẹp mép, tay vịn, chống trượt và giữ lối đi thông. Đây cũng là cách hoá giải mà nhiều người theo phong thủy hiện đại khuyên.