Phí xem phong thủy không có một mức chung, vì nó được tính theo nhiều cách khác nhau: trọn gói theo công trình, theo diện tích, theo buổi, theo từng hạng mục hoặc theo hình thức tư vấn từ xa. Mức phí phụ thuộc vào quy mô nhà, giai đoạn (đất trống, đang thiết kế, đang ở), khoảng cách đi lại, số lần quay lại và độ chi tiết của bản tư vấn.
Bài này không đưa con số cụ thể, vì giá dịch vụ khác nhau theo vùng, theo người và theo thời điểm. Thay vào đó, bài giúp bạn hiểu một báo giá gồm những phần nào, khoản nào hay phát sinh, và hỏi thế nào để so sánh hai báo giá cho công bằng. Hiểu cấu trúc phí cũng là cách tránh những khoản chi không rõ ràng. Phong thủy là hệ quan niệm văn hoá – kiến trúc, mức tin tuỳ mỗi người; trả nhiều hay ít cũng không mua được sự bảo đảm nào về vận may.
Vì sao không có một bảng giá chung
Hành nghề phong thủy ở Việt Nam không có một khung giá chung được công nhận rộng rãi, cũng không có khung phí do nhà nước ban hành như một số dịch vụ tư vấn kỹ thuật. Mỗi người hành nghề tự định cách tính dựa trên kinh nghiệm, thời gian bỏ ra và tập quán nơi họ làm. Hai người cùng xem một căn nhà có thể báo hai mức rất khác nhau mà không ai sai.
Ngoài ra, chữ "xem phong thủy" bao trùm những công việc rất khác nhau. Có người chỉ đến nhà một buổi, đi một vòng, nói các nhận xét chính. Có người xem bản vẽ trước, đến đo đạc kỹ, rồi gửi bản tư vấn có sơ đồ và quay lại kiểm tra khi thi công. Gọi chung một tên, nhưng khối lượng công việc có thể chênh nhau nhiều lần.
Vì vậy, thay vì hỏi "xem phong thủy hết bao nhiêu", câu hỏi hữu ích hơn là "với nhà như thế này, việc như thế này, gia đình nhận được gì và trả thế nào". Khi hai bên cùng hiểu phạm vi, con số mới có ý nghĩa để so sánh.
Các cách tính phí hay gặp
Bảng dưới đây tóm tắt những cách tính thường thấy. Một người hành nghề có thể dùng kết hợp vài cách.
| Cách tính | Thường dùng khi | Điểm lợi | Điểm cần hỏi kỹ |
|---|---|---|---|
| Trọn gói theo công trình | Nhà mới thiết kế, sửa lớn | Biết trước tổng chi | Gồm bao nhiêu lần đến, có xem lại phương án không |
| Theo diện tích | Nhà nhiều tầng, văn phòng, xưởng | Dễ so sánh theo quy mô | Tính diện tích sàn hay diện tích đất, có tính sân không |
| Theo buổi hoặc theo giờ | Nhà đang ở, cần ý kiến nhanh | Linh hoạt, chi phí nhỏ cho việc nhỏ | Buổi kéo dài thêm tính thế nào |
| Theo hạng mục | Chỉ xem cửa, bếp, bàn thờ, ngày giờ | Trả đúng phần cần | Các hạng mục có liên quan nhau không |
| Tư vấn từ xa | Ở xa, chỉ có bản vẽ và ảnh | Không mất phí đi lại | Giới hạn của việc không đến tận nơi |
Không cách tính nào tốt hơn hẳn. Trọn gói hợp với việc lớn nhiều bước; theo buổi hợp với câu hỏi nhỏ. Điều quan trọng là cách tính phải khớp với việc gia đình thật sự cần.
Những yếu tố làm phí cao hay thấp
Quy mô và độ phức tạp. Một căn hộ một phòng ngủ khác hẳn một biệt thự có sân vườn, hồ nước, nhiều khối nhà. Nhà nhiều tầng cần xem từng tầng, mất thời gian hơn.
Giai đoạn của ngôi nhà. Đất trống cần đọc hình thế và gợi ý bố cục; nhà đang thiết kế cần làm việc với kiến trúc sư qua vài vòng; nhà đang ở chỉ cần điều chỉnh. Mỗi giai đoạn tốn công khác nhau.
Khoảng cách đi lại. Người tư vấn ở thành phố khác thường tính thêm chi phí đi lại, lưu trú. Với công trình ở xa, khoản này có thể đáng kể.
Số lần quay lại. Xem một lần khác với xem lúc đầu, xem lại khi có phương án, rồi xem lúc định vị cửa trên công trường.
Độ chi tiết của bản tư vấn. Lời nói tại chỗ, ghi chép tay, hay bản đánh máy có sơ đồ đánh dấu từng điểm. Bản càng chi tiết, công soạn càng nhiều.
Các việc kèm theo. Chọn ngày khởi công, ngày nhập trạch, xem thêm cửa hàng hay nhà ở quê thường được tính riêng.
Những khoản hay phát sinh nếu không hỏi trước
Phần lớn bất đồng về tiền bạc giữa gia đình và người tư vấn không đến từ mức phí chính, mà từ những khoản không ai nói trước. Một số khoản thường gặp:
- Chi phí đi lại, lưu trú khi người tư vấn ở xa, đặc biệt khi phải ở lại qua đêm hoặc đi nhiều lần.
- Xem lại khi phương án thiết kế thay đổi: lần đầu đã tính, lần thứ hai, thứ ba có thể tính thêm.
- Có mặt ở công trường lúc định vị móng, đặt cửa, đổ mái. Đây là việc riêng, không nằm trong buổi xem nhà.
- Chọn ngày giờ cho khởi công, cất nóc, nhập trạch nếu gia đình muốn.
- Lễ cúng mà một số người hành nghề kiêm luôn. Gia đình có quyền tự làm theo nếp nhà hoặc không làm.
- Đồ trang trí, vật phẩm được gợi ý. Đây không phải phần của phí tư vấn; mua hay không, mua ở đâu là quyền của gia đình.
Hỏi rõ từng khoản này trước, và đề nghị ghi lại bằng tin nhắn hoặc giấy viết tay. Một người làm việc minh bạch sẽ không ngại.
Ví dụ giả định: so sánh hai báo giá cho cùng một căn nhà
Ví dụ giả định: một gia đình ở Cần Thơ sắp thiết kế nhà hai tầng trên lô đất năm mét nhân hai mươi mét. Họ hỏi hai người hành nghề và nhận hai báo giá. Người thứ nhất báo một mức trọn gói. Người thứ hai báo một mức thấp hơn khoảng một nửa.
Nhìn qua, báo giá thứ hai rẻ hơn. Nhưng khi gia đình hỏi kỹ, báo giá thứ nhất gồm: xem bản vẽ trước, một buổi đến đất đo hướng, hai lần góp ý phương án thiết kế, một bản tư vấn đánh máy có sơ đồ, và một lần có mặt khi định vị cửa chính. Báo giá thứ hai chỉ gồm một buổi đến đất và nhận xét bằng lời; góp ý phương án, có mặt ở công trường đều tính riêng theo buổi.
Cộng các phần gia đình thật sự cần, hai báo giá xấp xỉ nhau. Bài học ở đây không phải người nào rẻ hơn, mà là phải đặt hai báo giá cạnh nhau theo cùng một danh sách việc. Gia đình trong ví dụ cuối cùng chọn người thứ nhất, vì họ muốn có bản viết để đưa cho kiến trúc sư, và muốn người tư vấn có mặt khi đặt cửa.
Hỏi về phí theo thứ tự này cho rõ ràng
Năm bước dưới đây giúp cuộc nói chuyện về tiền bạc diễn ra tự nhiên và không bỏ sót.
- Mô tả ngắn công trình: loại nhà, diện tích, giai đoạn, vị trí, và việc gia đình cần xem.
- Hỏi cách tính phí người tư vấn thường dùng cho trường hợp tương tự, và phí đó gồm những việc gì.
- Hỏi riêng từng khoản có thể phát sinh: đi lại, xem lại, công trường, chọn ngày.
- Hỏi cách thanh toán: trả một lần sau buổi xem, hay chia theo từng mốc như sau khi bàn giao bản tư vấn.
- Đề nghị ghi lại những gì đã thống nhất bằng tin nhắn hoặc một tờ giấy có chữ ký hai bên.
Nếu công trình lớn, nhiều bước, gia đình nên làm một thoả thuận bằng văn bản đầy đủ hơn, ghi rõ phạm vi, tiến độ và cách xử lý khi một bên muốn dừng.
Đặt phí tư vấn vào tổng ngân sách ngôi nhà
Phí tư vấn phong thủy thường chỉ là một phần nhỏ trong tổng chi phí xây hay sửa nhà. Điều đáng lo hơn là những khoản kéo theo sau lời khuyên: dời cửa, đổi vị trí bếp, làm thêm vách, mua đồ trang trí, làm lễ. Có gia đình trả phí tư vấn vừa phải nhưng sau đó chi cho các thay đổi gấp nhiều lần.
Cách giữ tỉnh táo là lập ngân sách theo hai dòng. Dòng thứ nhất là phí tư vấn, đã thoả thuận rõ. Dòng thứ hai là quỹ cho các điều chỉnh theo tư vấn, đặt một mức trần từ đầu. Khi nhận bản tư vấn, gia đình xếp các khuyến nghị theo thứ tự ưu tiên và làm trong phạm vi quỹ đó; những gì vượt quá thì cân nhắc kỹ hoặc để lại.
Nói trước với người tư vấn về mức trần này cũng có ích. Người có nghề sẽ ưu tiên những điều chỉnh rẻ mà hiệu quả về công năng, như kê lại đồ, đổi chiều mở cửa, dùng rèm hay bình phong, trước khi nhắc tới những việc đục phá tốn kém.
Tiền lễ, phong bì và tập quán biếu thầy
Ở nhiều vùng, việc mời thầy địa lý xưa kia không có giá công khai. Gia đình chuẩn bị một khoản gọi là tiền lễ hay phong bì, kèm mâm cơm hoặc quà, tuỳ lòng và tuỳ hoàn cảnh. Tập quán này còn ở nhiều nơi, nhất là ở nông thôn và khi người được mời là người quen trong làng.
Tập quán biếu tạo ra sự tế nhị nhưng cũng tạo ra sự mơ hồ. Gia đình không biết bao nhiêu là đủ, người được mời ngại nói. Nếu bạn rơi vào tình huống này, cách lịch sự là hỏi người giới thiệu hoặc hỏi thẳng người hành nghề một cách nhẹ nhàng rằng gia đình nên chuẩn bị thế nào cho phải. Phần lớn người làm nghề sẽ gợi ý hoặc nói rõ cách họ làm việc.
Ở thành phố, ngày càng nhiều người hành nghề báo phí rõ ràng như một dịch vụ tư vấn. Cách này minh bạch hơn cho cả hai bên. Dù theo cách nào, gia đình nên tránh tình huống phải trả những khoản không được nói trước, và không nên coi việc chi nhiều hơn là cách "mua" được lời khuyên tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Xem phong thủy miễn phí có đáng tin không?
Có những người chia sẻ kiến thức miễn phí một cách nghiêm túc. Nhưng nếu buổi xem miễn phí kết thúc bằng việc phải mua vật phẩm, làm lễ hay trả một khoản lớn khác, thì chi phí thật nằm ở phần đó. Hãy hỏi rõ trước buổi xem có khoản nào kèm theo không.
Có nên trả trước toàn bộ phí tư vấn không?
Với việc nhỏ một buổi, trả sau buổi xem là thông lệ phổ biến. Với việc lớn nhiều bước, nhiều người chia theo mốc: một phần khi bắt đầu, phần còn lại khi nhận bản tư vấn hoặc sau lần xem cuối. Tránh trả trước toàn bộ cho việc kéo dài nhiều tháng.
Phí xem cửa hàng có khác phí xem nhà ở không?
Thường có khác, vì cửa hàng và văn phòng liên quan tới nhiều người dùng, luồng khách, quầy thu ngân, kho, và đôi khi phải làm việc với chủ mặt bằng. Cách tính vẫn theo nguyên lý chung: quy mô, số lần đến, độ chi tiết của bản tư vấn.
Mức phí cao có nghĩa là thầy giỏi hơn không?
Không nhất thiết. Mức phí phản ánh cách tính, quy mô việc, uy tín và chi phí đi lại, chứ không phải bảo đảm cho chất lượng lời khuyên. Hãy so sánh theo nội dung công việc và cách người đó giải thích, không theo con số.
Có cần lấy hoá đơn khi trả phí tư vấn phong thủy không?
Với cá nhân thuê cho nhà ở, nhiều gia đình chỉ cần giấy biên nhận ghi rõ việc và số tiền. Nếu doanh nghiệp thuê tư vấn cho cửa hàng hay văn phòng và muốn hạch toán chi phí, cần hỏi kế toán về chứng từ hợp lệ theo quy định hiện hành trước khi thoả thuận.