Vật phẩm phong thủy có thể chia theo bốn cách: theo hình thức (linh vật, đá, đồ kim loại, tranh, cây và nước, đồ mang theo người), theo vai trò mà quan niệm gán cho chúng (chiêu, tụ, trấn, hoá, nhắc), theo chất liệu trong ngũ hành, và theo nơi dùng. Mỗi cách chia trả lời một câu hỏi khác nhau khi bạn đi chọn đồ.
Bài này dựng một bản đồ đơn giản để bạn định vị bất kỳ món vật phẩm nào mình gặp: nó thuộc nhóm nào, được cho là làm gì, làm bằng gì, hợp đặt ở đâu. Có bản đồ rồi, bạn sẽ ít bị cuốn theo danh sách dài vô tận trên các trang bán hàng. Các vai trò nêu ở đây là quan niệm của người theo phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao nên phân loại trước khi chọn
Mở bất kỳ trang bán vật phẩm nào, bạn sẽ thấy hàng trăm món xếp cạnh nhau: tỳ hưu, thiềm thừ, quả cầu, cây tài lộc, hồ lô, chuông gió, tranh đá, vòng tay. Mỗi món đi kèm một đoạn mô tả hứa hẹn, và chẳng mấy chốc người mua có cảm giác mình thiếu đủ thứ. Cách sắp xếp ấy có lợi cho người bán hơn là người mua.
Phân loại giúp đảo ngược quá trình. Thay vì đi từ món đồ tới nhu cầu, bạn đi từ nhu cầu tới nhóm đồ. Nếu điều bạn muốn là một điểm nhấn cho phòng khách trống trải, bạn tìm trong nhóm tượng hoặc tranh. Nếu điều bạn muốn là một góc dịu mắt cho bàn làm việc, bạn tìm trong nhóm cây và đá nhỏ. Nếu bạn chỉ muốn một lời nhắc mang theo người, nhóm đồ đeo là đủ.
Phân loại cũng làm lộ ra chỗ trùng lặp. Nhiều gia đình có cùng lúc ba bốn món cùng mang vai "chiêu tài" trên một kệ, trong khi các không gian khác trống trơn. Nhìn theo nhóm, bạn dễ thấy mình đã có đủ ở đâu và còn thiếu ở đâu, nếu thật sự thiếu.
Sáu nhóm theo hình thức
Đây là cách chia dễ dùng nhất vì dựa trên thứ bạn nhìn thấy. Một món có thể nằm ở ranh giới hai nhóm, nhưng phần lớn rơi rõ vào một nhóm.
| Nhóm | Ví dụ thường gặp | Đặc điểm cần biết |
|---|---|---|
| Linh vật, tượng | Tỳ hưu, thiềm thừ, kỳ lân, rùa đầu rồng, ngựa, voi, cá chép, Di Lặc | Mang hình tượng rõ, quan tâm nhiều tới hướng mặt và chỗ đặt |
| Đá và khoáng | Quả cầu đá, hốc thạch anh, cây đá, tháp đá, khối đá thô | Cần hỏi kỹ đá tự nhiên hay nhuộm, ép, đúc bột; nặng, dễ vỡ cạnh |
| Đồ kim loại | Hồ lô đồng, chuông, tiền xu, gậy như ý, đỉnh đồng | Bị oxy hoá theo thời gian, cần biết đồng thật hay hợp kim mạ |
| Tranh, thư pháp | Tranh sơn thủy, cá chép, mẫu đơn, thuận buồm xuôi gió, chữ Phúc, chữ Nhẫn | Quan tâm đề tài, kích thước so với tường, độ cao treo |
| Cây, nước, ánh sáng | Cây cảnh, bể cá, thác nước, non bộ, đèn đá | Là vật sống hoặc vận hành, cần chăm sóc và an toàn điện nước |
| Đồ mang theo người | Vòng tay, mặt dây, nhẫn, móc khoá, ví | Nhỏ, gắn với cá nhân, tránh va đập và hoá chất |
Các nhóm cây, nước, ánh sáng và tranh được bàn kỹ trong các chuyên mục riêng của site. Ở đây chúng xuất hiện để bạn thấy toàn cảnh: vật phẩm không chỉ là tượng và đá.
Năm vai trò theo quan niệm: chiêu, tụ, trấn, hoá, nhắc
Chiêu, nghĩa là mời gọi. Nhóm được cho là thu hút điều tốt tới: thiềm thừ ngậm tiền, mèo vẫy tay, thuyền buồm hướng vào nhà. Thường được đặt gần cửa hoặc quầy, mặt quay vào trong.
Tụ, nghĩa là giữ lại. Nhóm được cho là giữ của, giữ phúc: tỳ hưu, bình tụ bảo, hồ lô có nút. Quan niệm thường đi kèm hình dáng miệng rộng, thân kín hoặc có nắp.
Trấn, nghĩa là giữ yên. Nhóm được cho là canh giữ không gian: sư tử đá, chó đá, kỳ lân, gương bát quái ngoài cửa. Thường đặt ở cổng, lối vào, hướng ra ngoài. Nhiều món nhóm này có dáng uy nghi, nên đặt sai chỗ trong nhà dễ làm không khí nặng nề.
Hoá, nghĩa là làm dịu. Nhóm được dùng khi người theo phong thủy cho rằng một góc nhà có "sát": hồ lô đồng, chuông gió, cây che, rèm. Phần hữu ích có thật thường nằm ở việc che, chắn, làm mềm góc cạnh và tầm nhìn.
Nhắc, nghĩa là làm lời nhắc. Vai trò này ít được sách nhắc tên nhưng lại thực tế nhất: tháp bút nhắc việc học, đôi uyên ương nhắc vợ chồng nhường nhau, con ngựa nhắc mục tiêu công việc. Mọi vật phẩm đều có thể làm vai trò này, kể cả khi bạn không tin ba vai kia.
Phân theo chất liệu trong ngũ hành
Người theo phong thủy thường xếp chất liệu vào ngũ hành: đồng, sắt, inox, vàng bạc thuộc Kim; gỗ, tre, mây, cây sống thuộc Mộc; gốm, sứ, đá, đất nung thuộc Thổ; thủy tinh, pha lê và các vật chứa nước hay được xếp vào Thủy; nến, đèn, màu đỏ gắn với Hỏa. Có chất liệu bị xếp khác nhau tuỳ sách, như pha lê có nơi xếp Thổ vì gốc khoáng, có nơi xếp Thủy vì trong suốt.
Cách chia này được dùng để chọn vật phẩm cho một khu vực theo quan niệm "bổ" hay "tiết" hành của khu đó, hoặc theo hành của người dùng. Chi tiết về ngũ hành của vật liệu trong nhà được bàn ở chuyên mục ngũ hành trong vật liệu, màu, hình của site, nên ở đây chỉ nhắc như một trục phân loại.
Ở góc thực dụng, chất liệu còn quyết định những thứ ai cũng kiểm được: cân nặng, độ bền, khả năng chịu ẩm, cách lau chùi, độ an toàn khi rơi. Một món gốm mỏng đặt trên kệ cao trong nhà có trẻ nhỏ là lựa chọn kém, dù hành của nó có hợp đến đâu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, còn chuyện rơi vỡ thì không phải quan niệm.
Phân theo nơi dùng
Cách chia cuối cùng là theo không gian. Mỗi nơi có điều kiện riêng về ánh sáng, độ ẩm, người qua lại, nên hợp với những nhóm khác nhau.
- Lối vào, cổng: nhóm trấn và nhóm chiêu, ưu tiên món chắc chắn, không vướng cánh cửa, chịu được nắng gió nếu đặt ngoài.
- Phòng khách: một món chính thuộc nhóm tượng hoặc tranh, vài món phụ; cỡ món chính nên tương xứng diện tích phòng.
- Bàn làm việc, bàn học: món nhỏ, ít, dễ lau, không chiếm chỗ đặt giấy tờ và máy tính; nhóm nhắc là hợp nhất.
- Phòng ngủ: càng ít càng tốt, tránh tượng dáng dữ, vật nhọn, món nặng trên đầu giường; nhiều người chỉ để một chậu cây nhỏ hoặc không gì cả.
- Quầy hàng, quầy thu ngân: nhóm tụ và chiêu theo tập quán buôn bán, đặt sao cho không vướng tiền, máy tính tiền và khách.
- Mang theo người, trên xe: nhóm đồ đeo, móc khoá; với ô tô không đặt vật cứng trên taplo vì có thể văng khi phanh gấp hoặc che túi khí.
Nếu một nơi không hợp với bất kỳ nhóm nào, đó có thể là dấu hiệu nơi ấy không cần vật phẩm.
Nhóm nào dễ bị thổi phồng nhất
Không phải nhóm nào cũng bị quảng cáo như nhau. Nhóm đá và khoáng đứng đầu danh sách, vì đá có vẻ ngoài tự nhiên, khó đoán giá, và dễ gắn với các lời về "năng lượng", "rung động", "chữa lành". Đặc tính thật của đá như độ cứng Mohs, tỉ trọng, màu do tạp chất là thứ kiểm được; còn các lời về tác động lên sức khoẻ hay tiền bạc thì chưa có bằng chứng.
Nhóm thứ hai là các món mang vai "hoá giải". Lời bán hàng thường bắt đầu bằng việc chỉ ra một vấn đề đáng sợ trong nhà bạn, rồi đưa ra món đồ như lời giải duy nhất. Cấu trúc "doạ trước, bán sau" này là dấu hiệu nên dừng lại, bất kể món đồ là gì. Một góc nhà có vấn đề thật, như tối, ẩm, góc cột nhọn chĩa vào giường, thường có cách xử lý trực tiếp bằng đèn, hút ẩm, đổi chỗ, che bằng cây.
Nhóm thứ ba là các món được bán kèm dịch vụ như "đã khai quang", "đã trì chú", "đúng ngày giờ đẹp". Phần dịch vụ này không kiểm được nên giá thường được đẩy lên nhiều lần so với món đồ trơn. Nếu gia đình bạn có nếp làm lễ, có thể tự làm theo nếp nhà hoặc nhờ nơi thờ tự quen biết, không cần trả thêm cho lời quảng cáo.
Dùng bản đồ để chọn món đầu tiên
Với người chưa có vật phẩm nào và muốn bắt đầu, có thể đi theo các bước dưới đây. Ví dụ giả định đi kèm cho dễ hình dung.
- Viết ra một điều bạn muốn nhắc mình mỗi ngày. Ví dụ giả định: một người mới mở tiệm may nhỏ muốn nhắc mình giữ sổ sách cẩn thận.
- Chọn không gian nơi lời nhắc đó cần xuất hiện. Với ví dụ trên là bàn cắt vải kiêm quầy thu tiền.
- Chọn nhóm hình thức hợp không gian. Bàn chật, nhiều vải, nên chọn một món nhỏ, chắc, không có cạnh sắc móc vào vải.
- Chọn vai trò theo quan niệm nếu bạn muốn. Người này chọn một con tỳ hưu nhỏ theo tập quán "tụ", đặt góc bàn cạnh cuốn sổ thu chi.
- Chọn chất liệu theo điều kiện thực tế: bụi vải nhiều thì chọn đá hoặc đồng dễ lau, tránh gỗ chạm nhiều khe.
- Dừng ở một món, dùng vài tháng, rồi mới cân nhắc có cần thêm hay không.
Đi theo trình tự này, món đầu tiên của bạn sẽ có lý do rõ ràng, và món thứ hai, nếu có, cũng vậy. Xem thêm từng món cụ thể có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy khi bạn đã biết mình cần nhóm nào.
Câu hỏi thường gặp
Vật phẩm chiêu tài và vật phẩm tụ tài khác nhau thế nào?
Theo quan niệm, nhóm chiêu được cho là mời điều tốt tới nên hay đặt gần cửa, quay vào trong; nhóm tụ được cho là giữ lại điều đã có nên hay đặt ở chỗ kín, gần nơi cất tiền. Đây là cách phân vai của người theo phong thủy, không phải kết quả đo được.
Một món có thể thuộc nhiều nhóm cùng lúc không?
Có. Một quả hồ lô đồng vừa là đồ kim loại, vừa được dùng với vai trò hoá theo một số trường phái, vừa có thể làm mặt dây đeo. Phân loại là để bạn dễ nghĩ, không phải ô cứng mà mỗi món chỉ được ở một chỗ.
Vật phẩm trấn trạch có nên đặt trong nhà không?
Phần lớn vật phẩm trấn trạch như sư tử, chó đá, gương bát quái được đặt ở cổng hoặc ngoài cửa, hướng ra ngoài. Đặt vào trong nhà, nhất là phòng ngủ, nhiều người thấy nặng nề vì dáng uy nghi. Nếu muốn đặt trong nhà, chọn cỡ nhỏ và để ở lối vào.
Cây cảnh và bể cá có tính là vật phẩm phong thủy không?
Theo nghĩa rộng thì có, vì chúng thường được chọn vì ý nghĩa và đặt ở chỗ có chủ ý. Khác biệt là chúng là vật sống, cần chăm sóc, và nếu chăm không tốt thì cây héo, nước đục lại làm góc nhà kém đi. Hãy chọn loại bạn nuôi được.
Có nên mua trọn bộ vật phẩm theo combo không?
Combo tiện cho người mua quà, nhưng thường gộp nhiều món cùng vai trò hoặc món bạn không cần. Nếu mua cho nhà mình, nên chọn từng món theo không gian và nhu cầu thật, bắt đầu từ một món và thêm dần nếu thấy hợp.