Dân gian hay nói nhà lâu không có người ở thì "lạnh", "thiếu hơi người", và nhiều gia đình ngại để nhà trống lâu. Đọc theo thực tế, nhà vắng người là nhà không được mở cửa, không có nhiệt, không có ai phát hiện sớm những hỏng hóc nhỏ — nên ẩm mốc, mối mọt, côn trùng, rò rỉ và kẻ gian có thời gian phát triển. Giữ nhà vườn cuối tuần "có khí" vì vậy chủ yếu là giữ cho nó được thông gió, được kiểm tra và được dùng đều đặn.
Bài này viết cho nhà vườn ven đô, nhà nghỉ cuối tuần ở vùng núi, biệt thự nghỉ dưỡng mà chủ nhà chỉ về vài ngày mỗi tháng. Chuyện một căn phòng ngủ bỏ trống trong nhà đang ở đã có bài riêng ở mục phòng ngủ; ở đây là cả khuôn viên vắng người. Những gì nói về "khí" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; những gì nói về ẩm, điện, nước là việc nên làm.
"Nhà thiếu hơi người": quan niệm và lời giải thích thực tế
Trong văn hoá Á Đông có quan niệm nhà là nơi người sống làm cho "ấm": tiếng nói, bếp lửa, hơi người. Một số tài liệu phong thủy cổ còn liệt kê "nhà lớn người ít" vào nhóm điều không thuận. Người Việt ở quê vẫn có thói quen khi đi xa dài ngày thì nhờ hàng xóm thỉnh thoảng sang mở cửa, quét sân, thắp nén hương cho bàn thờ, để nhà "không lạnh".
Những thói quen ấy có lý do rất cụ thể. Nhà đóng kín trong khí hậu nồm ẩm của miền Bắc hay mùa mưa của miền Nam thì độ ẩm trong nhà tăng, nấm mốc mọc trên tường, trên gỗ, trên vải. Không có người đi lại thì chuột, gián, mối có chỗ yên để làm tổ. Ống nước không dùng thì nước đọng, bẫy nước ở các phễu thoát sàn khô đi và mùi từ đường cống bốc ngược lên. Một vết dột nhỏ trên mái không ai thấy, sau vài trận mưa thành mảng trần hỏng.
Vì vậy, khi nghe "nhà thiếu hơi người", có thể hiểu là "nhà thiếu sự chăm sóc thường xuyên". Không cần lễ nghi đặc biệt; điều nhà cần là gió, ánh sáng, một chút nhiệt và đôi mắt kiểm tra định kỳ.
Nhà vườn cuối tuần còn có một đặc điểm riêng: chủ nhà thường về vào lúc nghỉ ngơi, nên ít muốn dành nửa ngày đầu để dọn mốc, thông tắc, đuổi chuột. Làm tốt phần chuẩn bị khi đi và nhờ người ghé qua giữa tuần là cách để mỗi lần về, ngôi nhà sẵn sàng đón người — đó cũng là cảm giác "nhà ấm" mà quan niệm dân gian nói tới.
Trước khi rời nhà: danh sách việc làm trong một giờ
Mỗi lần rời nhà vườn để về thành phố, một danh sách cố định giúp không quên việc. Có thể in danh sách này dán ở cửa ra vào:
- Đóng van tổng nước nếu không có người trông và không cần tưới tự động; nếu có hệ tưới, chỉ để nhánh tưới mở.
- Tắt bình nóng lạnh, bếp, các thiết bị không cần thiết; giữ điện cho tủ lạnh (nếu còn đồ), camera, đèn an ninh, máy hút ẩm.
- Khoá bình gas và để bình ở nơi thoáng.
- Dọn sạch thực phẩm dễ hỏng, rác hữu cơ; không để thức ăn mở nắp thu hút chuột kiến.
- Đóng cửa sổ chống mưa hắt nhưng để mở các ô thoáng có lưới chắn côn trùng.
- Mở cửa tủ quần áo hé một chút, đặt gói hút ẩm trong tủ.
- Đổ một ít nước vào các phễu thoát sàn để giữ bẫy nước nếu vắng lâu.
- Cất đồ giá trị, khoá cửa, kiểm tra camera kết nối được từ xa.
Danh sách này không có gì "phong thủy" theo nghĩa sách vở, nhưng nó trả lời đúng những lo lắng mà quan niệm "nhà vắng người dễ sinh chuyện" phản ánh: hỏa hoạn, nước, côn trùng, trộm.
Chống ẩm cho nhà vắng người theo vùng khí hậu
Miền Bắc mùa nồm. Khi trời nồm, mở cửa lại khiến hơi ẩm vào nhiều hơn. Nhà vắng người nên đóng cửa vào những ngày nồm và để máy hút ẩm chạy theo chế độ tự động, thoát nước ra ống thay vì để bình chứa đầy rồi tắt.
Vùng núi, cao nguyên. Ở những nơi như Lâm Đồng hay vùng núi phía Bắc, sương và độ ẩm ban đêm cao. Gỗ, đệm, chăn dễ mốc. Bọc đệm trong túi thoáng khí, cất chăn trong hộp kín có gói hút ẩm.
Nam Bộ mùa mưa. Nóng ẩm quanh năm, mùa mưa có thể dột, ngập. Kiểm tra máng nước, ống thoát mái, ga sân trước mỗi đợt mưa lớn; nhờ người trông nhà dọn lá sau mỗi trận gió.
Ven biển. Hơi muối ăn mòn kim loại, bản lề, khoá, thiết bị ngoài trời. Lau và tra dầu định kỳ, che chắn cục nóng điều hoà, ưu tiên vật liệu chịu ăn mòn khi thay mới.
Nhà có tầng hầm. Hầm là nơi ẩm nhất. Bơm hố thu phải được kiểm tra hoạt động tự động, có báo động khi mực nước cao nếu có thể.
Người trông nhà và hàng xóm: "hơi người" thay chủ
Cách giữ nhà vườn vắng chủ hiệu quả nhất vẫn là có người ghé qua thường xuyên. Với nhà vườn ở quê, đó có thể là một người họ hàng hay hàng xóm tin cậy, được trả công để vài ngày một lần mở cửa thông gió, tưới cây, quét lá, kiểm tra nhìn chung. Với biệt thự lớn, có thể là người trông nhà ở hẳn trong nhà phụ.
Nên thống nhất bằng một danh sách việc cụ thể thay vì câu "trông giúp nhà": mở cửa phòng nào, bao lâu; tưới khu nào; kiểm tra những điểm hay hỏng; báo cho chủ nhà khi thấy gì bất thường. Một cuốn sổ ghi ngày đến và việc đã làm giúp hai bên rõ ràng. Để chìa khoá ở đâu, ai giữ, cũng cần thống nhất.
Quan hệ tốt với hàng xóm là lớp an ninh tự nhiên của nhà vắng chủ. Người ở gần thấy người lạ ra vào, thấy đèn sáng bất thường hay nước tràn ra cổng sẽ báo sớm hơn mọi hệ thống. Phong thủy hay nói "bán anh em xa, mua láng giềng gần"; với nhà vườn cuối tuần, câu đó đúng theo nghĩa đen.
An ninh cho nhà vườn vắng chủ: đèn, camera, cổng và thói quen
Nhà vườn ven đô thường rộng, tường rào dài, cây nhiều, ban đêm ít người qua lại. Đó là những điều làm nên vẻ yên bình, nhưng cũng là điều kẻ gian để ý. Phong thủy nói cổng là miệng nhà, tường rào là vòng bao giữ khí; dịch sang ngôn ngữ an ninh, đó là hai lớp bảo vệ đầu tiên cần chắc chắn.
Đèn cảm biến chuyển động ở cổng, góc nhà và lối đi sau nhà có tác dụng răn đe tốt mà ít tốn điện. Một vài đèn hẹn giờ trong nhà bật vào buổi tối tạo cảm giác có người ở. Camera đặt ở cổng, cửa chính và lối sau, có lưu trữ và xem được từ xa; kiểm tra định kỳ để chắc camera vẫn hoạt động sau những đợt mất điện. Khoá cổng và cửa nên là loại khó phá, chìa dự phòng không giấu dưới thảm hay trong chậu cây cạnh cửa.
Thói quen cũng quan trọng không kém thiết bị. Không đăng ảnh, lịch đi lại của gia đình lên mạng xã hội theo kiểu cho người lạ biết nhà đang vắng. Không để thùng thư, cổng trước đầy tờ rơi, lá rụng dày lâu ngày — dấu hiệu dễ thấy của nhà không người. Cắt cỏ, tỉa cây bụi sát cửa sổ để không thành chỗ ẩn nấp. Báo người trông nhà hoặc hàng xóm biết khi nào chủ về, để họ nhận ra người lạ.
Khi quay về sau nhiều ngày vắng: trình tự mở nhà
Ví dụ giả định cho lần về sau ba tuần vắng nhà:
- Đi một vòng ngoài khuôn viên: cổng, tường rào, mái, cây gãy, dấu hiệu có người lạ vào.
- Mở cửa, ngửi mùi: mùi gas thì không bật điện, không tạo lửa, mở thoáng và kiểm tra van; mùi mốc, mùi chuột thì xác định nguồn.
- Mở hết cửa sổ, cửa thông phòng ít nhất nửa giờ nếu trời không nồm.
- Mở van tổng nước, xả các vòi một lúc cho nước đọng trong ống chảy đi trước khi dùng nước nấu ăn.
- Bật điện từng nhánh, bật bình nóng lạnh sau khi đã có nước đầy bình.
- Kiểm tra trần, góc tường, chân tường tìm vết ố, mốc; kiểm tra tủ gỗ, khung cửa tìm dấu mối.
- Dọn lá máng nước, ga sân, kiểm tra hồ cá, bể nước nếu có.
Nhiều gia đình có thêm một việc theo nếp nhà: thắp nén hương trên bàn thờ gia tiên khi về và khi đi. Đó là tập quán văn hoá, mỗi nhà một cách; nó cũng là một khoảnh khắc nhắc mình đi một vòng ngó lại ngôi nhà.
Thiết kế nhà vườn cuối tuần cho dễ vắng chủ
Nếu đang chuẩn bị xây một nhà vườn để ở cuối tuần, có thể thiết kế ngay từ đầu cho tình huống vắng người. Ô thoáng có lưới chắn côn trùng ở trên cao cho phép nhà thở khi cửa đóng. Mái hiên sâu che mưa hắt cho tường và cửa. Sàn tầng trệt nâng cao khỏi mặt sân để tránh ẩm và ngập. Vật liệu ít cần bảo dưỡng: gạch nung, đá, kim loại chống gỉ, gỗ đã xử lý.
Khuôn viên nên trồng cây ít cần chăm, có hệ tưới nhỏ giọt hẹn giờ, ít thảm cỏ cần cắt. Hồ cá lớn đòi người chăm hằng ngày thì không hợp với nhà vắng chủ; một bể nước nhỏ có lọc đơn giản hoặc chậu sen là đủ. Khu kỹ thuật gom một chỗ, có thể khoá riêng, để người trông nhà kiểm tra nhanh.
Một ngôi nhà vườn cuối tuần không cần to. Phong thủy cổ e ngại nhà lớn người ít; về thực tế, nhà càng lớn càng nhiều phòng đóng kín, nhiều góc ẩm, nhiều thứ phải bảo trì. Nhà vừa đủ cho số người hay về, cộng một phòng khách linh hoạt, thường được dùng nhiều hơn và giữ được "hơi người" hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà để trống lâu có bị xem là xấu theo phong thủy không?
Một số quan niệm cho rằng nhà vắng người thì "lạnh", thiếu sinh khí. Lý giải thực tế là nhà đóng kín dễ ẩm mốc, côn trùng, hỏng hóc không ai phát hiện. Thông gió, kiểm tra định kỳ và có người ghé qua là cách giải quyết. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nên mở cửa thông gió nhà vắng chủ bao lâu một lần?
Lý tưởng là vài ngày một lần, vào lúc trời khô ráo. Những ngày nồm ẩm ở miền Bắc thì nên đóng cửa và để máy hút ẩm chạy. Nếu không có ai mở cửa, ô thoáng có lưới ở trên cao giúp nhà vẫn thông khí.
Có nên để điện khi đi vắng dài ngày không?
Nên ngắt các nhánh không cần, giữ điện cho thiết bị cần thiết như camera, đèn an ninh, máy hút ẩm, bơm hố thu nếu có tầng hầm. Thiết bị chạy liên tục nên có bảo vệ quá tải và chống giật. Tắt bình nóng lạnh và khoá gas.
Về nhà sau thời gian dài vắng thì nên làm gì đầu tiên?
Đi vòng ngoài kiểm tra, mở cửa ngửi mùi để phát hiện rò gas, rồi mở thoáng. Mở nước và xả vòi cho nước đọng chảy đi, bật điện từng nhánh, kiểm tra trần tường tìm vết dột, mốc, mối.
Thuê người trông nhà vườn cần thống nhất những gì?
Danh sách việc cụ thể, tần suất ghé, cách giữ chìa khoá, cách báo khi có sự cố và một sổ ghi việc đã làm. Thoả thuận rõ công và trách nhiệm từ đầu giúp hai bên làm việc lâu dài, tránh hiểu lầm.