Nhà hướng Bắc ở Việt Nam có ưu điểm lớn là mát và ánh sáng tự nhiên dịu, đều suốt ngày, vì mặt tiền ít khi nhận nắng trực tiếp. Nhược điểm rõ nhất nằm ở miền Bắc: mùa đông mặt tiền hứng gió mùa đông bắc và không có nắng sưởi. Ở miền Nam, nhà hướng Bắc khá dễ ở, chỉ cần che nắng trưa vài tháng mùa mưa khi mặt trời đi về phía bắc đỉnh đầu.
Trong thói quen chọn hướng của người Việt, hướng Bắc thường bị xếp sau Nam, Đông Nam và Đông. Phần lớn là vì kinh nghiệm ở đồng bằng Bắc Bộ, nơi gió lạnh mùa đông thổi từ phía bắc. Nhưng với nhiều kiểu nhà và nhiều vùng, hướng Bắc là lựa chọn hợp lý, nhất là khi mặt sau nhà quay về Nam được tận dụng tốt.
Bài phân tích nhà hướng Bắc theo nắng, gió từng miền, cách thiết kế bù những điểm yếu, những không gian hợp đặt ở mặt Bắc, và cách các trường phái phong thủy nhìn hướng này, với lưu ý rằng đó là quan niệm.
Mặt nhà hướng Bắc nhận nắng ra sao trong năm
Nhiều người nghĩ mặt Bắc không bao giờ có nắng. Thực tế ở Việt Nam không hẳn vậy. Từ khoảng cuối tháng 3 đến cuối tháng 9, mặt trời mọc lệch về phía đông bắc và lặn lệch về phía tây bắc. Vì thế vào sáng sớm và chiều muộn mùa hè, nắng chiếu xiên vào mặt Bắc trong một thời gian ngắn. Nắng chiều muộn này đến từ phía tây bắc, có thể khá nóng với cửa kính lớn không che.
Mùa đông, mặt trời đi hẳn qua nửa phía nam bầu trời, nên mặt Bắc hoàn toàn trong bóng râm suốt ngày. Ở miền Bắc, đây là thời gian lạnh nhất, nên mặt Bắc vừa thiếu nắng sưởi vừa hứng gió mùa.
Ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ, vì vĩ độ thấp, mặt trời giữa trưa nằm lệch về phía bắc đỉnh đầu trong nhiều tháng giữa năm. Mặt Bắc khi đó nhận nắng từ trên cao xuống; một mái hiên ngắn hoặc ban công phía trên đã che được phần lớn. Phần còn lại trong năm, mặt Bắc ở miền Nam cũng mát và dịu sáng như ở miền Bắc.
Nói gọn, nhà hướng Bắc là nhà ít nắng trực tiếp nhất trong tám hướng, chứ không phải nhà không có nắng. Khi đánh giá một căn cụ thể, bạn nên xem thêm hướng lệch của nó: Bắc lệch Tây thì phải tính nắng chiều mùa hè, Bắc lệch Đông thì gần như chỉ có nắng sớm.
Những ưu điểm ít được nhắc
Ánh sáng ổn định. Ánh sáng từ phía bắc chủ yếu là ánh sáng khuếch tán của bầu trời, ít thay đổi theo giờ, không chói. Đây là lý do xưởng vẽ, phòng làm việc, phòng đọc sách truyền thống ở nhiều nơi chuộng cửa sổ hướng bắc.
Mát vào mùa hè. Mặt tiền ít nắng trực tiếp nên tường và kính ít tích nhiệt; với nhà phố có mặt tiền nhiều kính, đây là lợi thế lớn trong những tháng nóng.
Đồ đạc ít phai màu. Gỗ, vải, tranh ảnh, sách gần cửa sổ ít bị nắng chiếu nên bền màu hơn so với các mặt Tây và Nam.
Mặt sau quay về Nam. Nhà hướng Bắc có mặt sau quay về Nam, thường là phía yên tĩnh, có sân sau hoặc giếng trời. Nếu mở cửa và sân ở phía này, nhà vẫn đón được nắng ấm mùa đông và gió đông nam mùa hè, mà lại riêng tư hơn mặt tiền.
Ít cần đầu tư chống nắng. So với nhà hướng Tây, nhà hướng Bắc gần như không cần lam chắn nắng ở mặt tiền, tiết kiệm một khoản đáng kể và giữ được mặt tiền thoáng.
Nhà hướng Bắc theo từng miền
Mức độ thuận lợi và điểm cần xử lý khác nhau rõ rệt giữa các miền khí hậu. Bảng tóm tắt ở mức khái quát cho nhà thấp tầng.
| Miền | Thuận lợi | Khó khăn | Ưu tiên xử lý |
|---|---|---|---|
| Đồng bằng Bắc Bộ | Mát mùa hè, ánh sáng dịu | Gió mùa đông bắc lạnh, mùa đông không có nắng sưởi ở mặt tiền | Cửa kín gió, sảnh đệm, đón nắng từ phía sau |
| Vùng núi phía Bắc | Mùa hè dễ chịu | Mùa đông rất lạnh, sương muối ở vùng cao | Tường dày, cửa nhỏ ở mặt Bắc, mở về phía nắng |
| Bắc Trung Bộ | Tránh được gió Lào phía tây nam | Mùa đông có gió lạnh, mưa | Cửa kín, mái hiên chống hắt |
| Nam Trung Bộ | Mát, ít nắng gắt | Mưa thu đông theo gió đông bắc nếu mặt tiền lệch đông | Chống hắt mưa |
| Nam Bộ | Mát gần như quanh năm | Nắng trưa từ trên cao vài tháng giữa năm | Mái hiên, ban công che trên cửa |
Từ bảng có thể thấy nhà hướng Bắc ở miền Nam là lựa chọn khá tốt, còn ở miền Bắc thì cần thiết kế bù cho mùa đông. Đây cũng là chỗ mà kinh nghiệm "tránh hướng Bắc" của đồng bằng Bắc Bộ không nên áp máy móc cho cả nước.
Thiết kế bù cho nhà hướng Bắc ở miền Bắc
Với nhà phố hoặc nhà vườn hướng Bắc ở đồng bằng Bắc Bộ, các bước thiết kế sau giúp nhà ấm mùa đông mà vẫn giữ được ưu điểm mùa hè:
- Làm sảnh đệm hoặc lối vào có hai lớp cửa ở mặt tiền, để gió lạnh không lùa thẳng vào phòng khách mỗi lần mở cửa.
- Dùng cửa kính có gioăng kín, khung chắc, tránh cửa lá sách cố định ở mặt Bắc vì để lọt gió mùa đông.
- Bố trí giếng trời, sân sau hoặc cửa sổ lớn ở phía Nam để đón nắng mùa đông vào giữa nhà.
- Đặt phòng ngủ chính ở phía sau hoặc phía nam của nhà nếu được, phòng làm việc, phòng sách ở phía trước hưởng ánh sáng dịu.
- Trồng hàng cây hoặc làm tường thấp phía bắc ở nhà vườn để chắn gió mùa, nhưng không che mất ánh sáng.
- Che nắng chiều muộn mùa hè từ phía tây bắc cho các cửa kính lớn bằng rèm hoặc lam đứng ngắn ở mép phía tây.
Cách làm này giữ cho nhà hướng Bắc mát mùa hè như vốn có, và giảm đáng kể nhược điểm mùa đông. Chi phí thường thấp hơn nhiều so với chống nắng cho nhà hướng Tây.
Không gian hợp đặt ở mặt Bắc
Dù nhà quay hướng nào, mặt Bắc trong nhà cũng là nơi hợp với một số không gian theo công năng:
- Phòng làm việc, phòng đọc, góc học tập: ánh sáng đều, ít chói màn hình.
- Xưởng vẽ, phòng may, phòng làm đồ thủ công: màu sắc nhìn trung thực hơn dưới ánh sáng bầu trời phía bắc.
- Kho thực phẩm khô, tủ rượu, nơi cất sách, tài liệu: mát và ít nắng.
- Bếp ở miền Nam: bếp đã nóng sẵn nên đặt ở phía mát giúp dễ chịu hơn khi nấu.
- Phòng ngủ cho người thích ngủ mát mùa hè, với điều kiện cửa kín khít mùa đông nếu ở miền Bắc.
Ngược lại, phòng sinh hoạt chung của gia đình nhiều người già, trẻ nhỏ ở miền Bắc nên ưu tiên phía có nắng mùa đông. Cách nghĩ theo công năng giúp bạn dùng mặt Bắc đúng chỗ thay vì coi cả hướng Bắc là bất lợi.
Với nhà ống hướng Bắc, cách chia hợp lý thường là phòng khách và phòng làm việc ở phía trước, cầu thang và giếng trời ở giữa, phòng ngủ chính ở phía sau đón nắng mùa đông qua cửa sổ hướng Nam. Cách chia này cũng giúp phòng ngủ yên tĩnh hơn vì xa đường.
Đi xem nhà hướng Bắc: kiểm những gì
Đo hướng thật. Nhiều nhà được gọi là hướng Bắc nhưng thực ra lệch về Tây Bắc hoặc Đông Bắc vài chục độ. Lệch về Tây Bắc thì mặt tiền nhận nắng chiều muộn mùa hè khá gắt; lệch về Đông Bắc thì hứng gió mùa đông nhiều hơn. Ghi số độ, không chỉ ghi tên hướng.
Cửa và khe hở. Đi xem vào một ngày có gió, đứng trong nhà gần cửa chính và cửa sổ mặt tiền để cảm nhận gió lùa. Kiểm gioăng cửa, khe dưới cửa, ô thoáng cố định phía trên. Đây là chỗ quyết định nhà có lạnh vào mùa đông hay không.
Phía sau nhà. Xem mặt sau có cửa sổ, sân, giếng trời mở về phía Nam không, hay bị nhà khác che kín. Nhà hướng Bắc mà mặt sau cũng tối thì cả nhà thiếu nắng quanh năm, dễ ẩm mốc vào mùa nồm.
Dấu hiệu ẩm. Tìm vết ố, mốc ở chân tường, góc trần, sau tủ, nhất là ở các phòng phía trước. Nhà thiếu nắng không tự nhiên ẩm, nhưng nếu thêm chống thấm kém và thông gió kém thì ẩm mốc xuất hiện nhanh hơn các hướng khác.
Ánh sáng trong ngày. Nếu có thể, đến xem vào buổi sáng và buổi chiều. Nhà hướng Bắc có mặt tiền sáng đều, nhưng các phòng sâu bên trong phụ thuộc vào giếng trời; đây là chỗ nhiều người nhầm khi đổ lỗi cho hướng.
Nhà hướng Bắc trong quan niệm phong thủy
Theo bát trạch, nhà quay mặt về Bắc thường được hiểu là nhà toạ Nam hướng Bắc, gọi là Ly trạch, thuộc nhóm Đông tứ trạch. Theo quy ước của trường phái này, nhà hợp với người có cung phi thuộc Đông tứ mệnh. Như mọi hướng khác, hướng Bắc không tự thân là tốt hay xấu trong bát trạch; nó chỉ được đánh giá khi đặt cạnh cung phi của người ở. Đây là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Trong ngũ hành, phương Bắc gắn với hành Thuỷ, mùa đông, màu đen hoặc xanh thẫm. Mối liên hệ này có cơ sở kinh nghiệm: ở vùng ôn đới và cận nhiệt đới bắc bán cầu, phía bắc là phía lạnh và tối. Ở Việt Nam, câu tục ngữ quen thuộc về làm nhà hướng Nam cũng phản ánh kinh nghiệm ấy.
Nhiều người làm phong thủy hiện nay nhấn mạnh rằng nguyên lý "tựa núi nhìn nước", "trước thoáng sau kín" quan trọng hơn tên hướng. Nhà hướng Bắc nhìn ra khoảng thoáng, phía sau có chỗ tựa, ánh sáng đủ, gió không lùa, vẫn được đánh giá tốt theo phần hình thế. Với người mua nhà, cách đánh giá này dễ kiểm chứng hơn và gắn với chất lượng sống thật.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hướng Bắc có tối không?
Không nhất thiết. Ánh sáng từ phía bắc dịu nhưng đủ sáng nếu cửa sổ rộng. Nhà phố hướng Bắc thường có mặt tiền sáng đều cả ngày. Chỉ những phòng sâu giữa nhà mới tối, và điều đó đúng với mọi hướng, cần giếng trời để xử lý.
Nhà hướng Bắc ở TP.HCM có nóng không?
Thường mát hơn nhiều hướng khác. Trong mấy tháng giữa năm, mặt trời giữa trưa nằm phía bắc đỉnh đầu nên mặt Bắc có nắng chiếu từ trên cao, nhưng mái hiên hoặc ban công phía trên che được dễ dàng. Phần lớn thời gian còn lại, mặt tiền nằm trong bóng râm.
Mùa đông Hà Nội nhà hướng Bắc có lạnh hơn nhiều không?
Mặt tiền hứng gió mùa đông bắc nên cảm giác lạnh hơn khi mở cửa. Nếu cửa kín khít, có sảnh đệm và phía sau nhà đón được nắng, chênh lệch giảm nhiều. Phần lớn nhiệt thất thoát qua khe cửa và kính đơn, nên đầu tư vào cửa là hiệu quả nhất.
Văn phòng hướng Bắc có tốt không?
Về ánh sáng, văn phòng hướng Bắc rất thuận lợi vì ít chói màn hình và ánh sáng ổn định suốt ngày, ít cần rèm. Về nhiệt, tiết kiệm điều hoà mùa hè. Ở miền Bắc, mùa đông cần sưởi nhiều hơn một chút.
Nhà hướng Bắc có hợp với người mệnh Thuỷ không?
Đó là cách ghép theo ngũ hành giữa phương vị và mệnh nạp âm, có trong một số lời khuyên phổ thông. Các trường phái khác nhau dùng các cách ghép khác nhau, nên đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về sống thực tế, nên xem nắng gió và thiết kế trước.
Có nên đổi cửa chính sang hướng khác cho nhà hướng Bắc không?
Nếu nhà mặt phố, cửa chính gần như phải mở ra đường. Thay vì đổi cửa, nên cải thiện cửa kín gió và mở thêm không gian đón nắng ở phía sau. Đổi vị trí cửa chính là cải tạo lớn, cần thiết kế và đúng quy định xây dựng.