Thói quen được dân gian và phong thủy khuyên là mở cửa sổ vào buổi sáng sớm cho nhà "đón khí mới", đóng bớt vào giờ nắng gắt, mở lại khi chiều tối mát. Nhịp này khớp khá tốt với vật lý của ngôi nhà ở xứ nóng: sáng sớm và đêm là lúc không khí ngoài trời mát và sạch hơn, giữa trưa và chiều là lúc nắng nóng đẩy nhiệt vào nhà. Ngoại lệ quan trọng là những ngày nồm ẩm và những giờ không khí ngoài trời ô nhiễm, khi đóng cửa lại hợp lý hơn.
Bài này đưa ra một lịch mở đóng cửa sổ theo giờ trong ngày, cách điều chỉnh theo mùa và theo vùng (nồm miền Bắc, gió Tây khô nóng miền Trung, mùa mưa miền Nam), và cách đọc chỉ số chất lượng không khí để quyết định. Phần "đón khí" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần nhiệt độ, độ ẩm thì bạn kiểm được bằng một chiếc nhiệt ẩm kế nhỏ.
Quan niệm mở cửa đón khí buổi sáng
Trong cách nghĩ âm dương, buổi sáng là lúc dương khí sinh, ngôi nhà sau một đêm đóng kín được coi là đang "âm" và cần mở ra cho khí mới vào. Nhiều gia đình giữ thói quen mở hết cửa khi người đầu tiên thức dậy, quét nhà, lau bàn thờ rồi mới bắt đầu ngày. Người buôn bán có thói quen mở cửa hàng sớm cũng hay nói đến chuyện "đón khí" như một nét văn hoá.
Dưới góc khoa học, buổi sáng mở cửa có lợi thật: không khí trong phòng ngủ đóng kín qua đêm tích tụ khí CO2 do người thở ra, hơi ẩm và mùi; mở cửa sổ vài chục phút là cách nhanh nhất để thay lượng không khí đó. Vào mùa nóng, sáng sớm cũng là lúc nhiệt độ ngoài trời thấp nhất trong ngày.
Phong thủy gói những lợi ích ấy trong chữ "khí". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và không có cơ sở để nói giờ mở cửa ảnh hưởng tới vận may hay buôn bán. Nhưng thói quen mở cửa sớm là thói quen tốt cho ngôi nhà, và bạn có thể giữ nó vì cả hai lý do.
Lịch mở đóng cửa sổ trong một ngày nóng
Lịch dưới đây là gợi ý cho những ngày nắng nóng ở phần lớn các vùng, khi không khí ngoài trời không bị ô nhiễm nặng. Giờ cụ thể thay đổi theo mùa và theo vùng; dùng nó như khung rồi chỉnh theo nhà mình.
| Khung giờ | Nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Sáng sớm, khi vừa thức dậy | Mở hết cửa sổ hai phía nhà, mở cửa phòng ngủ | Thay không khí đêm, tận dụng lúc ngoài trời mát nhất |
| Giữa buổi sáng | Đóng dần cửa phía Đông khi nắng chiếu vào, giữ cửa phía Bắc, phía khuất nắng | Không để nắng đẩy nhiệt vào phòng |
| Trưa và đầu chiều | Đóng cửa sổ và che nắng phía Tây, phía Nam; để hé ô thoáng cao | Ngoài trời nóng hơn trong nhà, mở cửa là đưa nhiệt vào |
| Chiều muộn, khi nắng tắt | Mở lại cửa phía khuất gió và đón gió | Không khí ngoài trời bắt đầu mát hơn trong nhà |
| Buổi tối và đêm | Mở cửa đón gió nếu an ninh cho phép, đóng ô cửa sau đầu giường | Làm mát kết cấu nhà bằng gió đêm |
Nguyên tắc gốc rất đơn giản: mở khi ngoài trời mát và sạch hơn trong nhà, đóng khi ngoài trời nóng hơn. Một nhiệt kế đặt trong nhà và một cái ngoài hiên khuất nắng giúp bạn biết chắc thời điểm đổi chiều thay vì đoán.
Mùa nồm ở miền Bắc: lúc đóng cửa lại là đúng
Nồm xảy ra thế nào. Cuối đông sang xuân, sau những ngày lạnh khô, gió ấm và ẩm tràn về. Tường, nền gạch còn lạnh từ đợt rét trước; khi không khí ấm ẩm chạm vào bề mặt lạnh hơn điểm sương của nó, hơi nước đọng thành giọt. Đó là lý do nền nhà "đổ mồ hôi".
Mở cửa lúc nồm làm nặng thêm. Thói quen mở cửa cho thoáng lúc này lại đưa thêm không khí ẩm vào nhà, gặp tường lạnh và đọng nước nhiều hơn. Khi nồm, nên đóng cửa sổ và cửa chính, chỉ mở ngắn khi cần.
Mở lại khi gió khô về. Khi có đợt gió mùa Đông Bắc khô tràn về, độ ẩm ngoài trời giảm rõ. Đây là lúc mở cửa cho nhà khô, phơi đồ, lau sàn.
Dùng nhiệt ẩm kế. So độ ẩm trong và ngoài nhà để quyết định. Kết hợp máy hút ẩm hoặc chế độ hút ẩm của điều hoà trong những ngày nồm kéo dài.
Theo quan niệm. Có người coi nhà ẩm thấp kéo dài là "âm khí" nặng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn ẩm mốc ảnh hưởng tới đồ đạc và không khí trong nhà là điều kiểm được.
Những ngày không khí ngoài trời ô nhiễm
Ở các đô thị lớn, có những ngày, nhất là các tháng hanh khô và giờ cao điểm giao thông, không khí ngoài trời bụi hơn trong nhà. Khi đó, mở cửa "đón khí" chưa chắc đã đón được khí sạch:
- Xem chỉ số chất lượng không khí trên các ứng dụng quan trắc hoặc thông báo của cơ quan môi trường địa phương trước khi mở cửa lâu.
- Ngày chỉ số xấu, mở cửa ngắn để thay khí vào lúc chỉ số thấp hơn trong ngày, thường là sau mưa hoặc khi có gió mạnh, thay vì mở cả buổi.
- Tránh mở cửa sổ mặt đường vào giờ cao điểm giao thông; mở cửa phía sau nhà, phía giếng trời nếu có.
- Vẫn phải thông gió khi nấu ăn: bật máy hút mùi hoặc quạt hút, vì khói nấu nướng trong nhà kín cũng là nguồn bụi đáng kể.
- Không đốt hương, đốt vàng mã trong phòng đóng kín vào những ngày này; nếu cần thắp hương, chọn chỗ thoáng và thắp ít.
- Người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ về cách giữ không khí trong nhà phù hợp với mình.
Chuyện này nghe ngược với lời khuyên "nhà phải thoáng", nhưng thật ra là cùng một ý: đưa vào nhà loại không khí tốt hơn cái đang có.
Điều chỉnh theo vùng và theo mùa
Gió Tây khô nóng ở miền Trung. Những ngày gió Tây khô nóng, thường được gọi là gió Lào, không khí ngoài trời ban ngày nóng và khô hơn trong nhà. Đóng cửa phía Tây ban ngày, che chớp hoặc rèm dày; mở lại về đêm khi gió dịu và nhiệt độ hạ.
Mùa mưa ở miền Nam. Mưa thường đến vào buổi chiều, có khi rất nhanh. Mở cửa buổi sáng, đóng cửa phía hứng mưa trước giờ mưa thường xuyên; cửa lật, cửa hất giúp giữ thông gió cả khi mưa.
Mùa đông miền Bắc. Những ngày rét đậm, mở cửa ngắn vào giữa trưa khi trời ấm nhất để thay khí, tránh mở cả đêm. Phòng có người già, trẻ nhỏ cần giữ ấm nhưng không đóng kín tuyệt đối khi dùng thiết bị sưởi.
Ngày có bão. Đóng và chốt mọi cửa sổ trước khi gió mạnh, cất đồ trên bậu, không mở để "xả áp" khi bão đang vào.
Vùng cao nguyên. Ở Tây Nguyên và các vùng núi, ngày nắng ấm nhưng đêm và sáng sớm lạnh, sương nhiều. Mở cửa từ giữa buổi sáng khi sương tan đến chiều, đóng sớm khi trời trở lạnh để giữ hơi ấm trong nhà.
Những lúc nên mở cửa sổ bất kể giờ nào
Lịch theo giờ chỉ là khung. Có những việc trong nhà sinh ra hơi nóng, hơi ẩm hoặc khói, và khi đó cần cho không khí thoát ra ngay, dù đang là giữa trưa hay ngày nồm. Cách làm là mở ngắn, mở đúng chỗ, rồi đóng lại:
- Khi nấu ăn. Bật máy hút mùi và mở hé cửa sổ bếp hoặc cửa ra lô gia để có đường cho không khí bù vào; máy hút mùi chạy trong bếp đóng kín hút kém hơn nhiều.
- Sau khi tắm. Mở cửa lật phòng tắm hoặc bật quạt hút trong một khoảng sau khi tắm để hơi nước thoát ra, không lan sang phòng ngủ.
- Khi phơi đồ trong nhà. Quần áo ướt nhả rất nhiều hơi nước. Phơi gần cửa sổ mở hoặc ở lô gia, kết hợp quạt; ngày nồm thì dùng máy sấy hoặc máy hút ẩm thay vì mở cửa.
- Khi thắp hương, đốt trầm. Mở hé một cửa sổ ở xa bàn thờ để khói thoát dần, tránh gió thổi thẳng vào bát hương làm tàn bay và lửa bén.
- Khi sơn sửa, lau dọn bằng hoá chất. Mở cửa hai phía để thông gió mạnh, kéo dài thêm sau khi làm xong; không ngủ trong phòng vừa sơn khi mùi còn nặng.
- Khi đông người trong phòng. Tiệc gia đình, họp mặt ngày giỗ, ngày Tết làm không khí trong phòng nhanh ngột ngạt. Mở cửa sổ ngắn giữa buổi để thay khí, kể cả khi đang bật điều hoà.
Những tình huống này giải thích vì sao quan niệm "nhà phải có chỗ thở" tồn tại lâu như vậy: hằng ngày, chính sinh hoạt của người trong nhà là nguồn hơi ẩm và khói lớn nhất, và cửa sổ là cách đơn giản nhất để đưa chúng ra ngoài.
Một nhịp hằng ngày cho nhà phố và căn hộ
Gộp các ý trên, bạn có thể thử một nhịp đơn giản trong hai tuần rồi chỉnh lại:
- Sáng dậy, mở cửa sổ ở hai phía đối nhau trong nhà để gió đi qua, mở cửa phòng ngủ.
- Trong lúc dọn dẹp, kiểm nhanh nhiệt ẩm kế và chỉ số không khí; nồm hoặc ô nhiễm thì đóng lại sau một lúc ngắn.
- Trước khi đi làm hoặc trước giờ nắng gắt, đóng cửa phía nắng, kéo rèm hoặc chớp; để hé ô thoáng cao.
- Chiều về, khi ngoài trời đã dịu, mở lại cửa đón gió và cửa phía khuất nắng.
- Trước khi ngủ, đóng cửa tầng trệt và cửa không có chốt an ninh; để mở các ô có chốt hạn chế độ mở.
Khi đi vắng nhiều ngày, nhà đóng kín dễ bí và ẩm. Nhờ người thân mở cửa thay khí một hai lần nếu có thể, hoặc để hé ô thoáng có lưới và chốt chắc. Nhiều gia đình coi việc trở về mở toang cửa là "đánh thức" ngôi nhà, một thói quen dễ thương và có ích.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa sổ buổi sáng có thật sự "đón vượng khí" không?
Đó là cách nói của dân gian và phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người. Điều chắc chắn là mở cửa buổi sáng giúp thay không khí đêm, giảm hơi ẩm và mùi trong phòng, và vào mùa nóng thì đưa không khí mát vào nhà.
Mùa nồm có nên mở cửa cho thoáng không?
Không nên mở lâu. Khi nồm, không khí ngoài trời ẩm và ấm hơn bề mặt tường, nền trong nhà nên mở cửa làm đọng nước nhiều hơn. Đóng cửa, dùng máy hút ẩm và mở lại khi có gió khô về.
Ban đêm mở cửa sổ ngủ có tốt không?
Vào mùa nóng, gió đêm giúp làm mát nhà, nhưng không nên để gió thổi thẳng vào người ngủ và cần chú ý an ninh. Mở ô lật hoặc cửa có chốt hạn chế độ mở, ở phía không phải đầu giường.
Bật điều hoà có cần mở cửa sổ không?
Khi máy chạy, nên đóng cửa để không thất thoát lạnh. Nhưng phòng đóng kín nhiều giờ vẫn cần được thay khí, nên mở cửa một lúc trước khi bật máy và sau khi tắt máy, hoặc dùng thiết bị cấp khí tươi nếu có.
Ngày ô nhiễm có nên đóng cửa cả ngày không?
Đóng phần lớn thời gian là hợp lý, nhưng vẫn nên thay khí ngắn vào lúc chỉ số tốt hơn trong ngày, và luôn hút mùi khi nấu ăn. Người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ về cách giữ không khí trong nhà.
Đi vắng lâu ngày có nên để hé cửa sổ không?
Có thể để hé ô thoáng có lưới và chốt chắc, không để mở cửa tầng thấp hoặc cửa dễ trèo vào. Trước khi đi, đóng cửa phía hứng mưa để tránh nước hắt vào nhà nếu có giông.