Mọi kim loại trong nhà, từ cổng sắt, lan can thép, khung cửa nhôm, chậu rửa inox đến tay nắm đồng, đều thuộc hành Kim. Theo quan niệm phong thủy, Kim ứng với phương Tây, Tây Bắc, màu trắng, xám, ánh bạc và hình tròn, vòm; nó được Thổ sinh, sinh ra Thủy, khắc Mộc và bị Hỏa khắc.
Bài này không dừng ở bảng tra. Mỗi kim loại có tính chất riêng: thép gỉ, inox có nhiều mác khác nhau, nhôm nhẹ mà mềm, đồng đổi màu theo thời gian. Biết chúng, bạn sẽ đặt kim loại đúng chỗ cả về ngũ hành lẫn độ bền. Những lời khuyên hợp hay không hợp ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Kim loại và hành Kim: “tòng cách”, mùa thu, phương Tây
Thiên Hồng phạm của Thượng thư tả hành Kim bằng hai chữ “tòng cách”: theo khuôn mà đổi hình. Kim loại nung chảy được, đổ khuôn được, rèn được thành dao, thành chuông, thành đinh. Từ đó, Kim gắn với sự sắc bén, rắn chắc, chuẩn mực và cả sự thu gọn, vì trong vòng bốn mùa, Kim ứng với mùa thu, lúc cây cối rụng lá, mọi thứ thu về.
Trong bảng quy loại phổ biến, Kim ứng với phương Tây và Tây Bắc (hai cung Đoài và Càn trong bát quái hậu thiên), màu trắng, xám, bạc, vàng ánh kim, và hình tròn, hình vòm. Vì thế đồ kim loại tròn, sáng màu thường được gợi ý đặt ở phía Tây, Tây Bắc của phòng hoặc nhà. Những gợi ý này là quan niệm. Ở góc thực tế, phía Tây là phía hứng nắng chiều, nên kim loại đặt ngoài trời ở đó sẽ nóng rát khi chạm vào, và màu sơn trên kim loại bạc nhanh hơn.
Trong nhà Việt truyền thống, kim loại xuất hiện ít: bản lề, then cửa, đồ đồng trên bàn thờ, nồi đồng, mâm đồng. Nhà phố hiện nay thì ngược lại: cổng, cửa, lan can, khung kính, mái tôn, tay vịn, thiết bị bếp, khung giường, chân bàn đều có thể là kim loại. Hành Kim vì vậy có mặt nhiều hơn hẳn so với nhà ông bà, và câu hỏi đáng đặt ra là liệu nó đã lấn át các hành khác chưa.
Từng loại kim loại trong nhà: hay gặp ở đâu, lưu ý gì
Tất cả đều là Kim theo chất gốc. Bảng ghi thêm sắc hành theo vẻ ngoài khi kim loại được sơn hoặc có màu riêng, và lưu ý thực tế về độ bền.
| Kim loại | Hay gặp ở | Sắc hành theo vẻ ngoài | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Sắt, thép sơn | Cổng, hàng rào, lan can, khung mái, cầu thang | Theo màu sơn: đen là Thủy, đỏ là Hỏa, xanh là Mộc | Gỉ khi lớp sơn bong; sơn chống gỉ, sơn lại định kỳ |
| Inox (thép không gỉ) | Chậu rửa, tay vịn, lan can, cổng, thiết bị bếp | Trắng bạc, Kim rõ nhất | Có nhiều mác; loại kém vẫn có thể ố gỉ ở nơi ẩm, ven biển |
| Nhôm | Khung cửa, khung kính, vách, tấm ốp | Theo màu sơn tĩnh điện hoặc anod: bạc, đen, giả gỗ | Nhẹ, không gỉ đỏ; hệ nhôm mỏng dễ cong, gioăng kém dễ lọt nước |
| Đồng | Đồ thờ, tay nắm, chuông, đèn, đồ trang trí | Vàng ánh kim, có người đọc thêm sắc Thổ vì màu vàng | Xỉn và đổi màu theo thời gian; đánh bóng nhẹ, tránh hoá chất mạnh |
| Gang | Cổng đúc hoa văn, chân bàn kiểu cổ | Đen sẫm, nghiêng Thủy | Nặng, giòn hơn thép; gỉ nếu sơn bong |
| Tôn (thép mỏng mạ) | Mái, vách nhà xưởng, mái hiên | Theo màu sơn mái | Nóng, ồn khi mưa; cần lớp cách nhiệt, cách âm |
Với vùng ven biển như Khánh Hòa, Đà Nẵng, Quảng Ninh, hơi muối làm kim loại xuống cấp nhanh hơn hẳn. Hỏi người bán mác inox, độ dày lớp mạ, loại sơn, và chấp nhận rằng kim loại ngoài trời ở đây cần chăm sóc thường xuyên hơn.
Cổng sắt và hàng rào: những quan niệm hay nghe
Cổng là “miệng” của ngôi nhà. Phong thủy dương trạch coi cổng và cửa chính là nơi khí vào nhà, nên chất liệu, màu sắc, hình dáng cổng được bàn nhiều. Cổng sắt là phổ biến nhất ở nhà phố và nhà quê hiện nay; về ngũ hành, cổng sắt là Kim, sắc phụ theo màu sơn.
Cổng có chóp nhọn. Nhiều cổng, hàng rào có song sắt vót nhọn trên đỉnh. Một số người cho rằng mũi nhọn chĩa vào nhà mình hay nhà đối diện là không lành. Lý do thực tế đáng nói hơn: chóp nhọn là nguy cơ cho trẻ trèo và cho người đi gần. Nếu muốn chống trèo, có những cách ít nguy hiểm hơn cho người nhà.
Màu cổng. Có người chọn màu cổng theo hướng nhà: cổng hướng Tây dùng trắng, ghi xám cho hợp Kim; cổng hướng Đông dùng xanh hoặc màu gỗ cho hợp Mộc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, màu sẫm dưới nắng gắt hấp nhiệt mạnh, tay nắm cổng màu đen hướng Tây có thể nóng đến mức khó cầm buổi chiều.
Cổng to hay nhỏ so với nhà. Quan niệm dân gian ưa cổng cân với nhà, không quá to cũng không quá nhỏ. Về công năng, cổng cần đủ rộng cho xe ra vào, cánh mở không vướng lối đi chung, bản lề chắc để cánh không sệ.
Hàng rào song sắt hay tường đặc. Hàng rào thoáng cho gió và ánh sáng vào sân, tường đặc kín đáo nhưng chắn gió. Người làm phong thủy thường gợi ý thoáng vừa phải, có cây xanh xen vào để Kim không quá cứng. Điều này cũng hợp với nhu cầu riêng tư và thông gió của nhà phố.
Lan can, tay vịn, cầu thang thép: an toàn đặt trước
Lan can ban công, lan can cầu thang và tay vịn hầu hết làm bằng kim loại: thép sơn, inox, đôi khi kết hợp kính. Trong cách đọc ngũ hành, chúng là những đường Kim mảnh chạy qua nhà, thường được khen là gọn gàng, sáng sủa. Nhưng ở chỗ này, phong thủy phải đứng sau an toàn, vì lan can là thứ trực tiếp ngăn người rơi xuống.
Những điểm nên kiểm khi làm hoặc mua nhà: chiều cao lan can đủ theo quy chuẩn hiện hành, nhất là ban công tầng cao; khe hở giữa các song đủ hẹp để trẻ không lọt đầu, mức thường được khuyến nghị là khoảng 10 cm; tránh thanh ngang tạo thành bậc cho trẻ leo; mối hàn và chân bắt vít chắc chắn, không gỉ chân. Tay vịn cầu thang nên liền mạch, cầm vừa tay, không có cạnh sắc.
Một thói quen nhiều nhà mắc phải là kê chậu cây, ghế, thùng đồ sát lan can ban công. Trẻ có thể dùng chúng làm bậc trèo. Theo quan niệm, ban công nhiều cây làm mềm sắc Kim của lan can; theo thực tế, hãy đặt cây ở chỗ không thành bậc trèo, hoặc dùng chậu treo phía trong. Cầu thang thép bậc trơn nên dán nẹp chống trơn, thêm đèn chân bậc cho người già đi đêm.
Phối kim loại với gỗ, đá và màu theo vòng sinh khắc
Kim với Thổ: đá, gạch, gốm. Thổ sinh Kim. Kim loại đặt trên nền đá, gạch, hay một bình gốm cạnh đèn đồng được coi là thuận. Về thị giác, mặt đá nhám và kim loại sáng tạo độ tương phản dễ chịu, thường gặp ở phòng khách và bếp hiện đại.
Kim với Thủy: xanh dương, đen, kính. Kim sinh Thủy. Khung kim loại đen ôm kính, kệ inox trên nền tường xanh dương đậm, đèn thả kim loại trên bàn kính là những tổ hợp quen. Nếu dùng nhiều, căn phòng dễ lạnh; nên thêm gỗ hoặc vải để ấm lại.
Kim với Mộc: gỗ và cây. Kim khắc Mộc. Phối bàn gỗ chân sắt, kệ gỗ khung thép rất phổ biến; người làm thiết kế coi là cân bằng khi gỗ chiếm mặt chính, kim loại làm khung mảnh. Chi tiết hơn đã bàn ở bài riêng về gỗ trong danh mục này.
Kim với Hỏa: đỏ, cam, đèn nóng. Hỏa khắc Kim. Có người tránh phối đồ inox với màu đỏ rực, hoặc đặt nhiều đồ kim loại ngay cạnh bếp lửa. Về thực tế, kim loại sát nguồn nhiệt sẽ nóng, có thể gây bỏng; còn màu đỏ trên nền inox thì chỉ là chuyện thẩm mỹ, nhiều bếp hiện đại vẫn dùng.
Tỉ lệ. Trong nhà ở, kim loại hợp nhất khi làm khung, đường viền, điểm nhấn. Khi kim loại thành mặt chính, như tường ốp inox, trần tôn, nội thất toàn thép, căn phòng thường cứng, lạnh và vang; đó là lúc người ta nói Kim quá vượng.
Ví dụ giả định: nhà phố mặt tiền thép và kính hướng Tây
Ví dụ giả định: một nhà phố ba tầng ở Cần Thơ, mặt tiền quay hướng Tây, cổng xếp thép sơn ghi, khung kính nhôm đen kín cả mặt đứng, lan can inox ở ban công tầng hai và ba. Bên trong, cầu thang thép bậc gỗ, tay vịn inox, bếp tủ trắng với chậu rửa và hút mùi inox. Chủ nhà than buổi chiều phòng khách nóng hầm, tay nắm cổng không cầm nổi, và căn nhà trông “lạnh”, thiếu sức sống.
Đọc theo ngũ hành, mặt tiền gần như toàn Kim lại quay đúng về phương của Kim; nhiều người sẽ nói Kim quá vượng, thiếu Mộc và Thổ để cân. Đọc theo vật lý, mặt Tây hứng nắng chiều, kính và kim loại sẫm màu hấp nhiệt rồi toả vào nhà. Hai cách đọc chỉ về cùng những thay đổi: thêm lam che nắng hoặc mành tre ở mặt tiền, trồng dàn cây leo hay chậu cây lớn ở ban công, đổi tay nắm cổng sang loại bọc gỗ hoặc nhựa cách nhiệt, dùng rèm vải sáng màu phía trong kính.
Bên trong, giữ cầu thang thép vì nó mảnh và thoáng, nhưng thêm thảm, ghế gỗ, đèn ánh vàng ấm ở phòng khách. Kết quả có thể kỳ vọng là nhà mát hơn vào buổi chiều và ấm áp hơn về cảm giác. Đó là điều nằm trong tầm tay, không cần gắn với lời hứa nào về tài lộc.
Đồ đồng và kim loại trang trí: giữ cho bền, đặt cho hợp
Đồ đồng là kim loại gắn bó lâu nhất với nhà Việt, từ đồ thờ đến chuông, đèn, tay nắm. Vài bước giúp bạn dùng chúng tỉnh táo:
- Hiểu màu đồng thay đổi theo thời gian: đồng mới vàng sáng, để lâu sẽ sẫm lại, ở nơi ẩm có thể xuất hiện lớp xanh. Đó là phản ứng tự nhiên, không phải điềm gì.
- Lau đồ đồng bằng khăn mềm khô; khi cần làm sáng, dùng chất đánh bóng dành cho đồng theo hướng dẫn, tránh axit mạnh và bàn chải sắt làm trầy.
- Đồ thờ bằng đồng nên lau theo nếp của gia đình; cách bày biện chi tiết thuộc về các trang chuyên về đồ thờ, ở đây chỉ nói chất liệu.
- Đặt đồ trang trí kim loại tròn, sáng màu ở phía Tây, Tây Bắc của phòng nếu bạn muốn theo quan niệm; nếu chỗ đó nắng chiều chiếu thẳng, chọn món ít hấp nhiệt hoặc lùi vào trong.
- Với tượng, chuông, vật trang trí, hỏi rõ chất liệu là đồng nguyên chất, hợp kim hay đồ mạ, vì giá trị và cách bảo quản khác nhau. Bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy để so sánh.
- Không mua đồ kim loại vì lời hứa giữ của, giải hạn. Một món đồ đẹp, đúng chất liệu, đặt hợp chỗ là đủ.
Kim loại trong nhà, khi được chọn đúng mác, chăm đúng cách và đặt đúng tỉ lệ, sẽ cho cảm giác gọn gàng, sáng sủa mà quan niệm ngũ hành gán cho hành Kim, mà không biến căn nhà thành một không gian lạnh lẽo.
Câu hỏi thường gặp
Cổng inox hay cổng sắt sơn hợp phong thủy hơn?
Cả hai đều thuộc hành Kim. Inox sáng bạc mang sắc Kim rõ; sắt sơn mang thêm sắc theo màu sơn. Chọn theo môi trường: ven biển cần inox mác tốt hoặc sơn chống gỉ kỹ; nơi nắng gắt nên tránh màu quá sẫm. Chuyện hợp hay không là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Khung cửa nhôm màu vân gỗ thuộc hành gì?
Theo chất gốc, nhôm là Kim. Theo vẻ ngoài, lớp sơn vân gỗ khiến nhiều người đọc nó có sắc Mộc. Cách đọc hai lớp này giúp bạn phối khung cửa với nội thất: hành chính là Kim, sắc phụ là Mộc.
Nhà nhiều đồ inox có bị coi là Kim quá vượng không?
Nếu inox chỉ ở bếp, chậu rửa, tay vịn thì không đáng lo. Khi kim loại thành mặt chính như tường ốp, trần tôn, nội thất toàn thép, căn phòng thường cứng, lạnh và vang. Thêm gỗ, vải, cây sẽ làm mềm cả về quan niệm lẫn cảm nhận.
Cổng có song sắt nhọn có nên bỏ không?
Có quan niệm cho rằng mũi nhọn chĩa vào nhà là không lành, nhưng lý do thực tế mạnh hơn là an toàn cho trẻ và người đi gần. Nếu nhà có trẻ nhỏ hay cổng sát lối đi chung, nên bo tròn hoặc thay đỉnh song bằng dạng ít nguy hiểm.
Đồ đồng bị xanh có phải điềm xấu không?
Không. Lớp xanh trên đồ đồng là sản phẩm của phản ứng giữa đồng với hơi ẩm, không khí, đôi khi với mồ hôi tay. Đó là quá trình tự nhiên. Lau khô, giữ nơi thoáng, làm sạch bằng chất đánh bóng dành cho đồng nếu muốn sáng lại.
Lan can kính khung inox có an toàn không?
Lan can kính có thể an toàn nếu dùng kính cường lực hoặc kính dán an toàn đúng độ dày, bắt chân chắc và có tay vịn. Hỏi đơn vị thi công về loại kính, cách liên kết, và kiểm tra theo quy chuẩn hiện hành, nhất là ban công tầng cao.