Ngủ trên gác lửng phòng trọ không bị phong thủy cấm, nhưng bị coi là kém yên nếu trần quá thấp sát mặt, ngay dưới mái tôn nóng, hoặc nằm thẳng trên bếp tầng dưới. Ba điều đó cũng là ba điều làm người ở khó ngủ thật: bí, nóng và khói. Cách xử lý chủ yếu là chọn đúng chỗ nằm trên gác, giữ thông gió và an toàn cầu thang.
Phòng trọ có gác lửng rất phổ biến ở TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Cần Thơ và nhiều đô thị khác: chủ nhà làm thêm một sàn gỗ hoặc sàn sắt lót ván để tăng diện tích. Người thuê thường dùng gác để ngủ, tầng dưới để bếp, bàn, xe. Bài này đi qua các quan niệm phong thủy liên quan, lý do thực tế phía sau, và việc nên kiểm khi xem phòng cũng như khi đã ở. Các đánh giá theo phong thủy ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Áp đỉnh: vì sao trần thấp trên gác làm người ta ngại
Phong thủy có khái niệm áp đỉnh, chỉ trường hợp có vật nặng hay mặt trần đè thấp ngay trên đầu người ngồi, người nằm. Quan niệm cho rằng khí bị nén, người ở thấy nặng nề, khó thư thái. Dầm bê tông chạy ngang trên giường, trần dốc của mái, mặt sàn gác ngay trên ghế ngồi tầng dưới đều được xếp vào nhóm này.
Trên gác lửng phòng trọ, khoảng cách từ mặt sàn gác tới mái hay trần thường chỉ đủ ngồi, nhiều chỗ không ngồi thẳng lưng được. Khi nằm, mặt trần cách mặt vài gang tay. Cảm giác bí bách này có thật, nhất là với người có xu hướng lo âu hay sợ không gian hẹp. Ngồi dậy vội vàng giữa đêm cũng dễ va đầu.
Cách xử lý theo tinh thần phong thủy là chọn chỗ nằm ở phần gác cao nhất, thường là phía giữa hoặc phía đỉnh mái nếu mái dốc, và tránh nằm sát chỗ trần thấp nhất. Nếu gác thấp đều, ưu tiên đặt đầu nằm về phía có ô thoáng hay cửa sổ để có cảm giác mở. Màu sáng cho trần hoặc tấm vải trắng căng phía dưới mái cũng làm không gian bớt nặng, theo đúng lý của phong thủy: sáng là dương, giúp cân lại phần âm của chỗ thấp tối.
Nóng mái: phần mà phong thủy gọi là hỏa khí quá vượng
Gác sát mái tôn nóng nhất phòng. Hơi nóng bốc lên và dồn ở phần trên cùng của phòng, cộng với mái tôn hấp nhiệt mặt trời, khiến gác lửng có thể nóng hơn tầng dưới rõ rệt vào buổi chiều và đầu tối. Phong thủy coi chỗ nằm quá nóng là hỏa thịnh, khó ngủ, người dễ bứt rứt.
Quạt và thoát khí quan trọng hơn mọi vật trang trí. Nếu gác có ô thoáng hoặc cửa sổ nhỏ, đặt quạt hút đẩy khí nóng ra ngoài. Nếu không có, quạt đứng ở tầng dưới thổi hướng lên giúp khí luân chuyển. Không đặt quạt sưởi, nồi cơm điện, ấm siêu tốc trên gác vì sàn gỗ và nệm gần đó dễ bắt lửa.
Chống nóng không cần sửa mái. Tấm bạt cách nhiệt căng dưới mái bằng dây buộc, rèm cản nắng ở ô thoáng phía Tây, phơi đồ ra ngoài thay vì phơi trên gác. Muốn làm trần cách nhiệt hay sơn chống nóng thì phải hỏi chủ nhà vì đụng tới kết cấu và tài sản của họ.
Giờ ngủ trưa. Gác lửng dưới mái tôn thường không hợp để ngủ trưa vào mùa nắng. Nhiều người thuê chọn ngủ trưa ở tầng dưới, tối mới lên gác. Đây là cách dùng không gian theo thời gian, tương tự cách nhà truyền thống có chỗ nằm mát cho mùa hè.
Gác nằm thẳng trên bếp: chuyện khói, hơi và lửa
Phong thủy kiêng chỗ ngủ đặt trên bếp, cho rằng hỏa của bếp xông lên người nằm. Trong phòng trọ có gác, đây lại là bố trí rất hay gặp vì bếp thường kê dưới gác để tận dụng diện tích. Ở đây quan niệm và thực tế trùng nhau gần như hoàn toàn: hơi nóng, khói dầu, mùi thức ăn bốc thẳng lên chỗ nằm.
Nếu không dời được bếp, có vài việc nên làm. Một là nấu xong mở cửa, bật quạt hút cho khói thoát ra trước khi lên gác ngủ. Hai là đặt nệm ở phần gác không nằm thẳng trên mặt bếp, dù chỉ lệch sang một bên. Ba là kiểm tra mặt dưới sàn gác ngay trên bếp: ván gỗ bị ám đen, cong vênh vì nhiệt là dấu hiệu bếp đặt quá gần, cần hạ ngọn lửa hoặc dời bếp sang chỗ khác.
Điều quan trọng nhất là an toàn cháy. Sàn gác bằng ván gỗ ép, nệm, chăn, quần áo treo trên gác đều là vật dễ cháy, và người ngủ trên gác có lối thoát duy nhất là cầu thang đi xuống, nhiều khi đi qua đúng khu bếp. Không để bếp gas, bếp cồn cháy khi đã lên gác; không sạc pin xe điện dưới gầm gác; có một bình chữa cháy nhỏ hoặc biết chỗ bình chung của dãy trọ. Các cơ quan phòng cháy chữa cháy nhiều lần khuyến cáo người ở nhà trọ về những nguy cơ này, và nên tìm đọc hướng dẫn hiện hành của địa phương.
Cầu thang gác lửng: điều phong thủy nói và điều cần kiểm
Cầu thang lên gác lửng phòng trọ thường là thang sắt thẳng đứng hoặc thang gỗ dốc, ít khi có tay vịn đủ. Phong thủy nói khá nhiều về cầu thang trong nhà, nhưng với gác lửng thì phần an toàn đáng chú ý hơn:
- Chân cầu thang không chĩa thẳng ra cửa chính. Quan niệm cho rằng khí trôi theo thang xuống rồi ra cửa. Thực tế, chân thang ngay cửa làm vướng lối đi khi mang đồ vào.
- Đầu thang trên gác có chỗ bám. Đoạn chuyển từ thang lên sàn gác là chỗ dễ trượt nhất, nhất là khi ngái ngủ đi xuống ban đêm. Một tay nắm hoặc thanh vịn ở mép gác giúp nhiều.
- Bậc thang không trơn, đều nhau. Bậc cao thấp khác nhau làm hụt chân. Dán băng chống trơn lên bậc sắt là việc người thuê tự làm được, không cần xin phép.
- Mép gác có lan can hoặc thanh chắn. Gác không có lan can là nguy cơ ngã thật, nhất là khi có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi. Nếu chủ nhà chưa làm, nên đề nghị trước khi ký hợp đồng.
- Đèn cho đường lên xuống ban đêm. Đèn ngủ cảm biến dán ở chân thang và đầu thang giúp đi lại không cần bật đèn lớn.
Phong thủy cũng có quan niệm về số bậc cầu thang theo vòng sinh, lão, bệnh, tử. Với thang gác lửng do chủ nhà làm sẵn, bạn không đổi được số bậc, và quan niệm này cũng chỉ là cách đếm dân gian. Bậc chắc, không trơn và có chỗ bám là đủ.
Xem phòng có gác lửng: bảng kiểm trước khi thuê
Khi đi xem phòng trọ có gác, ngoài các điểm thông thường như ánh sáng, độ ẩm, bạn kiểm thêm những mục sau. Cột cuối gợi ý cách xử lý nếu điểm đó chưa đạt.
| Mục kiểm | Đạt khi | Nếu chưa đạt |
|---|---|---|
| Độ cao gác | Ngồi thẳng lưng không chạm trần ở chỗ định nằm | Chọn phòng khác nếu không ngồi thẳng được ở chỗ nào |
| Độ chắc sàn gác | Bước đi không rung, không kêu cọt kẹt lớn | Đề nghị chủ nhà gia cố trước khi dọn vào |
| Thông gió trên gác | Có ô thoáng hoặc cửa sổ nhỏ | Tính quạt hút, không ngủ trưa trên gác mùa nắng |
| Vị trí bếp | Không nằm thẳng dưới chỗ nằm | Đặt nệm lệch sang bên, nấu xong thông khói |
| Cầu thang | Chắc, bậc đều, có chỗ bám | Dán chống trơn, đề nghị thêm tay vịn |
| Lan can mép gác | Có thanh chắn đủ cao | Đề nghị chủ nhà làm, nhất là khi có trẻ nhỏ |
| Dây điện trên gác | Đi trong ống, không chạm mái tôn | Báo chủ nhà, không tự đấu nối |
Ví dụ giả định: phòng A có gác cao nhưng bếp ngay dưới; phòng B gác thấp hơn nhưng bếp ở góc đối diện. Nếu ở phòng A bạn có thể đặt nệm lệch xa khu bếp và mở cửa thông khói, phòng A vẫn dễ sống hơn, vì gác thấp không có cách nào nâng lên được.
Ở ghép hai người trên một gác lửng
Nhiều phòng trọ cho hai, ba người ở, và gác lửng thành chỗ ngủ chung. Phong thủy không có quy tắc riêng cho trường hợp này, nhưng các nguyên tắc chung vẫn dùng được: mỗi người có một khoảng nằm đầu tựa tường hoặc tựa vách gác, không ai phải nằm sát mép gác hay ngay trên khu bếp. Nếu gác dài, hai người nằm nối đuôi theo chiều dài gác thường thoải mái hơn nằm song song chen nhau ở phần trần cao.
Điều hay sinh chuyện khi ở ghép trên gác là giờ giấc. Người lên muộn phải trèo thang, bật đèn, đi ngang qua chỗ người kia nằm. Một quy ước nhỏ về giờ tắt đèn lớn, dùng đèn cá nhân nhỏ, để đồ cá nhân dưới tầng thay vì mang lên gác giúp giảm va chạm. Phong thủy nói nhiều về sự yên của chỗ ngủ, và trong phòng ở ghép, sự yên ấy chủ yếu đến từ thỏa thuận giữa người với người.
Gác lửng cũng có giới hạn tải trọng. Hai người cùng nệm, tủ vải, vali, quạt trên một sàn gác làm nhẹ có thể vượt quá mức chủ nhà dự tính khi làm. Nếu thấy sàn võng, kêu, rung khi đi lại, hãy báo chủ nhà và bớt đồ trên gác trước khi chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
Dùng gác lửng vào việc gì nếu không ngủ trên đó
Không phải ai cũng phải ngủ trên gác. Với phòng có tầng dưới đủ rộng, nhiều người thuê đặt giường ở tầng dưới, dùng gác làm kho chứa vali, đồ mùa đông, thùng các tông. Phong thủy coi đây là cách dùng hợp lý: vật nặng, ít dùng đặt ở trên, người sống ở dưới chỗ thoáng. Chỉ lưu ý không chất quá tải lên sàn gác vốn được làm nhẹ, và không để vật nặng sát mép gác.
Một số người dùng gác làm góc đọc sách, góc tập yoga hoặc góc làm việc. Với chiều cao thấp, gác hợp với hoạt động ngồi bệt hơn ngồi ghế. Đặt một chiếc đệm ngồi, một đèn đọc, vài kệ sách thấp là đủ. Ánh sáng tự nhiên trên gác thường hiếm, nên đèn bàn tốt quan trọng hơn mọi vật trang trí.
Điều nên tránh là biến gác thành nơi để bàn thờ. Dân gian kiêng đặt bàn thờ ở chỗ thấp tối, khó lên xuống, phải bò lên mới thắp được hương, và hương cháy trên sàn gỗ dưới mái tôn là nguy cơ cháy rõ ràng. Nếu bạn muốn có một góc thờ nhỏ trong phòng trọ, tầng dưới là chỗ hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ trên gác lửng có bị phạm phong thủy không?
Không có lời cấm chung. Phong thủy chỉ coi là kém yên khi trần quá thấp sát người, gác quá nóng, hoặc nằm thẳng trên bếp. Nếu gác đủ cao để ngồi thẳng, có thông gió và không ở ngay trên bếp, ngủ trên gác là bình thường.
Gác lửng phòng trọ nóng quá, làm sao để ngủ được?
Đẩy khí nóng ra ngoài bằng quạt hút ở ô thoáng, căng tấm cách nhiệt dưới mái bằng dây buộc, phơi đồ ra ngoài, và tránh ngủ trưa trên gác vào mùa nắng. Muốn làm trần cách nhiệt hay sơn mái thì phải hỏi chủ nhà trước.
Có nên để bàn học trên gác lửng không?
Được nếu gác đủ cao cho tư thế ngồi bệt và có đèn học tốt. Phong thủy chuộng chỗ học sáng sủa, lưng có chỗ dựa. Gác dưới mái tôn thường nóng vào buổi chiều, nên nếu học chủ yếu ban ngày thì đặt bàn ở tầng dưới gần cửa sổ sẽ dễ chịu hơn.
Mép giường trên gác lửng sát lan can có sao không?
Phong thủy không nói cụ thể, nhưng về an toàn thì nên để nệm cách mép gác một khoảng và có thanh chắn đủ cao. Người lăn khi ngủ, trẻ nhỏ hoặc người dậy đêm khi chưa tỉnh hẳn dễ bị ngã. Đặt đầu nằm sát tường trong, chân hướng ra phía lan can là cách hay dùng.
Phòng trọ có gác cho gia đình có trẻ nhỏ có ổn không?
Cần cân nhắc kỹ. Cầu thang dốc và mép gác là hai nguy cơ ngã lớn với trẻ đang tập đi và trẻ hiếu động. Nếu thuê, nên có cửa chắn chân thang, lan can kín và cho trẻ ngủ ở tầng dưới cùng người lớn.
Gác lửng bằng sắt và gác bằng bê tông khác nhau thế nào khi ở?
Gác bê tông chắc, cách âm và ít rung hơn, nhưng hiếm gặp ở phòng trọ. Gác sắt lót ván nhẹ, dễ làm, nhưng truyền tiếng bước chân, nóng nhanh nếu sát mái và chịu tải có giới hạn. Phong thủy không phân biệt hai loại, khác biệt chủ yếu nằm ở cảm giác ở và độ an toàn.