Theo quan niệm phong thủy phổ biến, phòng trẻ em hợp nhất ở phía Đông hoặc Đông Nam của ngôi nhà, nằm gần phòng bố mẹ, tránh sát cửa chính, bếp và khu vệ sinh. Lý do được các thầy nêu là phương Đông ứng với quẻ Chấn, tượng cho sự nảy mầm và người con trưởng; còn nhìn bằng con mắt kiến trúc thì phía Đông đón nắng sáng dịu, chiều mát, rất hợp cho một căn phòng có người ngủ sớm dậy sớm.
Bài này đi từ lớn tới nhỏ: phương vị trong nhà, tầng nào, phòng nằm cạnh phòng nào, rồi những vị trí hay bị kiêng. Mỗi quan niệm đều đi kèm lý do thực tế nếu có. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; điều chắc chắn hơn là một phòng sáng, thoáng, yên và an toàn thì đứa trẻ nào ở cũng dễ chịu.
Phương Đông và Đông Nam: vì sao phong thủy hay chọn cho phòng trẻ
Trong hậu thiên bát quái, mỗi phương ứng với một thành viên trong gia đình. Càn ở Tây Bắc là cha, Khôn ở Tây Nam là mẹ; Chấn ở Đông là trưởng nam, Tốn ở Đông Nam là trưởng nữ; Khảm ở Bắc là trung nam, Ly ở Nam là trung nữ; Cấn ở Đông Bắc là thiếu nam, Đoài ở Tây là thiếu nữ. Từ bảng này, một số sách khuyên con trai cả ở phía Đông, con gái cả ở Đông Nam, con út theo Đông Bắc hoặc Tây. Phong thủy kiểu phương Tây (theo lưới bát quái đặt ở cửa vào) lại gọi khu giữa bên phải là khu "con cái và sáng tạo".
Lý do được dùng nhiều nhất cho phương Đông là hình ảnh mặt trời mọc: Chấn thuộc Mộc, tượng cây non, sấm mùa xuân, sự lớn lên. Hình ảnh này dễ hiểu và cũng trùng với một điểm khí hậu có thật ở Việt Nam. Phòng có cửa sổ hướng Đông nhận nắng buổi sáng, dịu và ít nhiệt; tới chiều thì phòng đã ra bóng râm, không bị hấp nắng như phòng phía Tây. Với trẻ ngủ trưa và đi ngủ sớm, căn phòng mát vào buổi chiều tối là lợi thế lớn.
Đông Nam cũng hay được khen vì ở miền Bắc, gió mùa hè chủ yếu thổi từ hướng Đông Nam; phòng ở phía đó dễ đón gió mát. Ở Nam Bộ, gió mùa mùa mưa lại đến từ hướng Tây Nam, nên lợi thế này tuỳ vùng. Dù vậy, cùng một phương có thể hợp ở nhà này và không hợp ở nhà khác: nếu phía Đông của bạn là mặt đường lớn ồn ào, căn phòng sau nhà yên tĩnh có khi đáng giá hơn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; hãy coi phương vị là một tiêu chí, không phải tiêu chí duy nhất.
Tám phương trong nhà và cách người ta bàn khi xếp phòng cho con
Bảng dưới gom quan niệm theo hậu thiên bát quái và đặc điểm khí hậu thường gặp của mỗi phương ở Việt Nam. Cột cuối là gợi ý thực tế, không phải luật.
| Phương | Quẻ và người ứng trong nhà | Đặc điểm nắng gió thường gặp | Gợi ý cho phòng trẻ |
|---|---|---|---|
| Đông | Chấn, trưởng nam, hành Mộc | Nắng sáng dịu, chiều mát | Rất hợp phòng ngủ trẻ nhỏ |
| Đông Nam | Tốn, trưởng nữ, hành Mộc | Đón gió mùa hè ở nhiều vùng | Hợp, nhớ che nắng trưa nếu có |
| Nam | Ly, trung nữ, hành Hoả | Sáng nhiều, mùa hè nắng cao | Hợp nếu có mái hiên, lam che |
| Đông Bắc | Cấn, thiếu nam, hành Thổ | Mùa đông miền Bắc gió lạnh thổi tới | Dùng được, cần cửa kín gió mùa đông |
| Tây | Đoài, thiếu nữ, hành Kim | Nắng chiều gắt, phòng nóng tới tối | Cân nhắc, phải chống nóng kỹ |
| Tây Bắc | Càn, người cha, hành Kim | Nắng chiều và gió lạnh mùa đông | Sách thường dành cho phòng chủ nhà |
| Tây Nam | Khôn, người mẹ, hành Thổ | Nắng chiều, mùa gió Tây khô nóng ở miền Trung | Sách thường dành cho bố mẹ |
| Bắc | Khảm, trung nam, hành Thuỷ | Ít nắng trực tiếp, ánh sáng đều | Hợp góc học, phòng hơi tối nếu cửa nhỏ |
Nhìn bảng sẽ thấy phương Tây là chỗ khó nhất với khí hậu nước ta. Phong thủy gọi Tây là Đoài, có khi gắn với "con cái"; thực tế thì phòng phía Tây không che chắn tốt sẽ rất nóng vào giờ trẻ đi ngủ. Nếu buộc phải dùng, ưu tiên rèm cản nhiệt, cây xanh ngoài cửa, mái đua, và đặt giường ở phía tường không hứng nắng.
Tầng nào cho phòng trẻ trong nhà phố nhiều tầng
Nhà phố Việt Nam thường cao ba đến năm tầng, và câu hỏi tầng nào cho con khó hơn câu hỏi phương nào. Phong thủy ít bàn chuyện tầng; cách nghĩ phổ biến là phòng bố mẹ và phòng con nên cùng tầng hoặc cách nhau không quá một tầng, để "khí" của gia đình liền mạch. Dịch sang ngôn ngữ đời thường, đó là chuyện nghe được tiếng con gọi lúc nửa đêm.
Với trẻ dưới sáu tuổi, cùng tầng với bố mẹ gần như là lựa chọn duy nhất hợp lý. Trẻ nhỏ hay thức giấc, hay cần đi vệ sinh, và cầu thang ban đêm là chỗ dễ té ngã. Trẻ tiểu học trở lên có thể ở tầng khác nếu cầu thang có tay vịn chắc, có đèn chân cầu thang và lan can không có khe đủ rộng để chui lọt.
Tầng thượng và gác xép thường nóng nhất nhà. Phòng áp mái tôn hoặc mái bằng không chống nóng vào mùa hè có thể nóng tới khuya, trái hẳn với tinh thần "phòng ngủ cần tĩnh và mát" của phong thủy. Tầng trệt sát mặt đường thì ồn, bụi, và trong quan niệm là chỗ khí động mạnh. Vì vậy tầng hai, tầng ba có cửa sổ thoáng thường là lựa chọn cân bằng, đặc biệt khi cùng tầng có phòng bố mẹ và một nhà vệ sinh dùng được ban đêm.
Phòng trẻ nên nằm cạnh phòng nào
Cạnh phòng bố mẹ là tốt nhất khi con còn nhỏ. Hai phòng chung vách hoặc đối cửa qua một hành lang ngắn giúp bố mẹ nghe tiếng con mà không phải bật máy báo khóc. Nhiều sách phong thủy nói phòng cha mẹ nên ở vị trí "chủ", phòng con ở vị trí "phụ" gần đó; ý này dễ đồng thuận vì nó trùng với nhu cầu chăm sóc.
Gần nhà vệ sinh nhưng không chung vách đầu giường. Trẻ ba đến tám tuổi hay dậy đi tiểu đêm, nên một nhà vệ sinh cách vài bước là tiện. Điều được kiêng là giường kê sát bức tường có bồn cầu bên kia; ngoài lý do quan niệm, bức tường đó hay có tiếng nước xả và ẩm.
Tránh sát bếp. Phong thủy ngại phòng ngủ chung vách với bếp vì bếp thuộc Hoả, nóng và động. Thực tế cũng vậy: bức tường sau bếp nấu nóng hơn, mùi dầu mỡ dễ lọt sang, và trẻ hay tò mò lò dò vào bếp nếu cửa hai phòng mở gần nhau.
Tránh phòng ngay sau cửa chính. Khu sát cửa ra vào là chỗ người qua lại, tiếng chuông, tiếng xe, nên được coi là khí động. Một phòng ngủ ở đó khó yên. Chưa kể trẻ lớn hơn có thể tự mở cửa ra ngoài khi người lớn không để ý.
Không nằm dưới phòng thờ hay ngay trên gara. Nhiều gia đình kiêng phòng ngủ đặt dưới gian thờ vì quan niệm tôn kính. Phòng trên gara thì bị chê là "lơ lửng trên khoảng rỗng"; thực tế đáng lo hơn là khí thải xe và mùi xăng có thể lọt lên qua sàn nếu gara kín.
Những vị trí hay bị kiêng và lý do thực tế đằng sau
Danh sách dưới đây là các vị trí phòng trẻ hay bị nhắc tới trong sách và lời truyền miệng. Cạnh mỗi lời kiêng là điều bạn có thể kiểm bằng mắt hoặc bằng tay.
- Phòng ở trung tâm nhà (trung cung): nhiều trường phái muốn giữ giữa nhà thoáng. Thực tế phòng giữa nhà phố thường không có cửa sổ, tối và bí — lý do đủ để không dùng làm phòng ngủ.
- Phòng có cửa nhìn thẳng cầu thang đi xuống: quan niệm nói khí trôi đi; thực tế là nguy cơ trẻ chạy ra rồi hụt bậc. Lắp cổng chắn cầu thang là việc cần làm trước.
- Phòng góc nhà hai mặt hứng nắng Tây và Nam: trẻ ngủ trưa trong phòng hấp nhiệt khó ngon giấc. Kiểm bằng cách đặt tay lên tường lúc bốn giờ chiều.
- Phòng sát mặt đường có đèn xe quét qua: ánh đèn chớp qua rèm mỏng làm trẻ khó ngủ sâu, đúng với quan niệm "khí xung".
- Phòng cuối hành lang dài: bị gọi là thế "mũi tên". Thực tế hành lang dài thường tối, nên lắp đèn cảm biến chân tường để trẻ đi đêm không vấp.
- Phòng kho cải tạo thành phòng ngủ: hay thiếu cửa sổ và thông gió. Phải có cửa mở ra không gian thoáng trước khi cho trẻ ngủ ở đây.
Không vị trí nào trên đây là "chắc chắn xấu". Có những căn nhà buộc phải dùng phòng cuối hành lang hay phòng hướng Tây, và vẫn ổn khi xử lý đúng nắng, gió, ánh sáng, an toàn.
Cách chọn phòng cho con khi nhà có nhiều phương án
Nếu nhà bạn có hai ba phòng có thể dành cho con, quy trình dưới đây giúp chọn theo thứ tự hợp lý: an toàn và khí hậu trước, quan niệm sau.
- Vẽ sơ đồ từng tầng ra giấy, đánh dấu phòng bố mẹ, nhà vệ sinh, cầu thang, bếp và mặt đường.
- Loại các phòng không có cửa sổ mở ra ngoài trời hoặc giếng trời; phòng ngủ trẻ cần ánh sáng và gió tự nhiên.
- Ghé từng phòng ứng viên vào ba thời điểm: tám giờ sáng, ba giờ chiều, chín giờ tối. Ghi lại nắng, nhiệt, tiếng ồn.
- Ưu tiên phòng cùng tầng với bố mẹ cho trẻ dưới sáu tuổi.
- Giữa các phòng còn lại, lúc này mới xét phương vị: ưu tiên Đông, Đông Nam, Nam, rồi tới các phương khác.
- Xem mặt bằng phòng: chỗ nào kê được giường tựa tường liền, tránh xà ngang, không đối diện cửa đi.
- Chốt phòng, rồi mới tính màu sơn, đồ đạc, đồ trang trí.
Đi theo thứ tự này, bạn sẽ thấy phần lớn các quan niệm phong thủy về phòng trẻ trùng với kết quả của các bước thực tế. Chỗ nào hai bên vênh nhau, ví dụ phòng phía Đông lại sát đường ồn, sự yên tĩnh và an toàn nên được ưu tiên.
Khi phòng con buộc phải ở chỗ "không đẹp"
Ví dụ giả định: một gia đình ở nhà ống bốn tầng, mặt tiền hướng Tây, chỉ còn phòng tầng ba phía trước cho đứa con năm tuổi. Phòng hướng Tây, chiều nóng, sát đường. Thay vì lo lắng vì phương vị, gia đình xử lý từng yếu tố có thật: dán phim cách nhiệt cho kính, treo rèm hai lớp, trồng một hàng dây leo ở ban công, đặt giường sát bức tường phía trong nhà, và đổi giờ ngủ trưa của bé sang phòng bố mẹ phía sau vào mùa nắng.
Phong thủy cũng có những cách "hoá giải" truyền thống cho phòng không hợp phương, thường là dùng màu và vật liệu theo ngũ hành. Ví dụ phòng phía Tây thuộc Kim, một số người thêm màu đất hoặc đồ gốm để "Thổ sinh Kim" cho êm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; chúng không thay được rèm cản nắng và quạt thông gió.
Điều nên tránh là treo vật phẩm đắt tiền, gương bát quái hay bùa trong phòng trẻ chỉ vì một lời phán về hướng. Những món nặng hoặc dễ vỡ treo cao trong phòng con là nguy cơ thật. Nếu muốn bày một món mang ý nghĩa, hãy chọn thứ nhẹ, không cạnh sắc, đặt ngoài tầm với.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trẻ em hướng Tây có sao không?
Theo quan niệm hậu thiên bát quái, phương Tây ứng quẻ Đoài, có trường phái còn gắn với con cái. Vấn đề thật là nắng chiều làm phòng nóng tới tối. Dùng rèm cản nhiệt, phim cách nhiệt, cây che và kê giường ở tường phía trong thì vẫn dùng ổn.
Con trai và con gái có cần phòng ở phương khác nhau không?
Một số sách theo bát quái gợi ý con trai cả ở Đông, con gái cả ở Đông Nam. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Với đa số nhà phố, chọn phòng theo tuổi, nhu cầu riêng tư và khoảng cách tới phòng bố mẹ thực tế hơn nhiều.
Trẻ mấy tuổi thì có thể ngủ ở tầng khác bố mẹ?
Không có mốc chung. Nhiều gia đình đợi con qua tuổi mẫu giáo, tự đi vệ sinh đêm được, và cầu thang đã có tay vịn, đèn chân, cổng chắn hoặc lan can an toàn. Khi con còn hay thức giấc, cùng tầng vẫn tiện hơn.
Phòng trẻ nằm dưới nhà vệ sinh tầng trên có nên đổi không?
Quan niệm dân gian kiêng điều này. Thực tế, nên kiểm trần có vết thấm, mùi hoặc tiếng nước chảy không. Nếu trần khô ráo và cách âm ổn, kê giường lệch khỏi vị trí bồn cầu phía trên là cách xử lý nhiều nhà vẫn làm.
Có cần xem tuổi con để chọn phòng không?
Bát trạch có cách tính cung phi theo năm sinh để chọn hướng, nhưng trẻ nhỏ thay phòng nhiều lần khi lớn. Phần đông người làm nghề cũng khuyên lo ánh sáng, gió, an toàn trước; muốn tra cung phi thì dùng công cụ tra cứu, coi như thông tin tham khảo.
Phòng trẻ không có cửa sổ thì làm sao?
Đây là trường hợp nên tránh dùng làm phòng ngủ lâu dài. Nếu tạm thời phải dùng, cần quạt hút hoặc điều hoà có cấp gió tươi, cửa đi để hé, và cho trẻ ra không gian có ánh sáng tự nhiên vào ban ngày. Về lâu dài nên đổi phòng.