Phong thủy thường gợi ý phòng trẻ dùng màu nhạt, dịu, chọn theo hành của phương mà căn phòng nằm: phòng phía Đông hợp tông xanh lá nhạt, be; phòng phía Nam nên tránh đỏ rực mà dùng kem, vàng nhạt; phòng phía Tây, Tây Bắc hợp trắng ngà, xám nhạt; phòng phía Bắc hợp xanh lam nhạt pha ấm. Những gợi ý này trùng khá nhiều với nguyên tắc thiết kế: tường sáng làm phòng rộng, màu dịu giúp trẻ dễ ngủ.
Bài giải thích cách ghép màu với ngũ hành, cách đọc theo phương phòng, vì sao không nên sơn cả phòng theo "màu hợp mệnh" của con, cách chọn màu theo tuổi, và chuyện ít ai nhắc là loại sơn an toàn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn mùi sơn mới thì nên để bay hết trước khi con vào ngủ.
Màu sắc thuộc hành nào: bảng quy ước phổ biến
Cách xếp màu vào ngũ hành dưới đây là quy ước được dùng rộng rãi trong sách phong thủy tiếng Việt. Có vài màu các sách xếp khác nhau, bảng ghi rõ chỗ đó.
| Hành | Màu thường xếp vào | Phương ứng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Mộc | Xanh lá các sắc độ | Đông, Đông Nam | Một số sách xếp cả xanh lam nhạt vào Mộc |
| Hoả | Đỏ, hồng, cam, tím | Nam | Hồng phấn nhạt nhiều người coi là Hoả nhẹ |
| Thổ | Vàng đất, nâu, be, kem | Trung tâm, Đông Bắc, Tây Nam | Be và kem là màu trung tính dễ phối nhất |
| Kim | Trắng, xám, bạc, ánh kim | Tây, Tây Bắc | Trắng ngà thường dùng cho phòng phía Tây |
| Thuỷ | Đen, xanh lam đậm, xanh nước biển | Bắc | Xanh lam nhạt có sách xếp vào Thuỷ, có sách vào Mộc |
Bảng màu này đi kèm quan hệ sinh khắc: Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc. Người theo phong thủy thường chọn màu tường theo hành của phương, hoặc theo hành sinh ra hành đó. Ví dụ phòng phía Đông thuộc Mộc thì dùng xanh lá nhạt (cùng hành) hoặc xanh lam nhạt (Thuỷ sinh Mộc).
Đọc màu theo phương của phòng
Cách dùng phổ biến nhất là xét phòng nằm ở phương nào trong nhà, rồi chọn màu chủ đạo theo hành của phương đó, giữ ở sắc độ nhạt. Phòng phía Đông, Đông Nam thuộc Mộc: xanh lá non, xanh bạc hà, be ấm. Phòng phía Nam thuộc Hoả: không nên sơn đỏ cả phòng; kem, vàng nhạt, hồng đất rất nhạt là đủ ấm mà vẫn dịu. Phòng phía Tây, Tây Bắc thuộc Kim: trắng ngà, xám ấm nhạt, có thể điểm be.
Lý do thực tế đi kèm khá rõ. Phòng phía Nam và phía Tây nhận nhiều nắng, nên màu nhạt, mát giúp phòng bớt cảm giác nóng. Phòng phía Bắc và phía Đông Bắc ít nắng trực tiếp, ánh sáng hơi lạnh, nên màu có chút ấm như kem, be sẽ đỡ lạnh lẽo. Phòng phía Đông nắng sáng đẹp, hợp nhiều tông xanh nhạt mà không sợ tối.
Điều cần nhớ là màu sơn trên bảng màu ở cửa hàng khác với màu trên tường thật, vì ánh sáng mỗi phòng khác nhau. Một mẫu xanh lá đẹp ở phòng phía Đông có thể thành xỉn ở phòng phía Bắc. Sơn thử một mảng lớn bằng khổ giấy trên hai bức tường, xem vào buổi sáng, buổi chiều và dưới đèn tối, rồi mới quyết.
Có nên sơn phòng theo "màu hợp mệnh" của con
Một câu hỏi rất hay gặp là con mệnh Hoả thì sơn phòng màu gì, con mệnh Thuỷ thì sơn màu gì. Cách này dựa vào mệnh nạp âm theo năm sinh. Bài này không đưa bảng màu hợp mệnh cá nhân, vì ba lý do. Một là mệnh nạp âm và cung phi là hai lớp khác nhau, các thầy dùng không thống nhất. Hai là phòng trẻ thường đổi chủ: con lớn chuyển phòng, em nhỏ vào ở. Ba là màu "hợp mệnh" đôi khi là màu đậm như đỏ, đen, xanh lam đậm, không hợp làm màu tường phòng ngủ trẻ.
Nếu gia đình muốn có yếu tố mệnh, cách nhẹ nhàng là đưa màu đó vào những thứ dễ thay: vỏ gối, chăn, rèm, một bức tranh, một chiếc thảm nhỏ. Tường vẫn giữ màu nhạt theo phương phòng hoặc màu trung tính. Như vậy vừa giữ được ý nghĩa với người tin, vừa không đóng khung căn phòng vào một màu khó sống chung.
Còn nếu bạn muốn tra mệnh và màu tương ứng, có thể dùng công cụ tra cứu mệnh theo năm sinh, coi đó là thông tin tham khảo. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Ý thích của con, khi con đủ lớn để nói ra, cũng là một dữ kiện đáng nghe như lá số.
Màu theo từng độ tuổi
Trẻ sơ sinh và dưới một tuổi. Trẻ nhỏ nhìn rõ nhất các mảng tương phản mạnh ở gần; điều đó không có nghĩa tường phải sặc sỡ. Tường nhạt, dịu là nền; đồ vật tương phản đen trắng, đỏ để gần tầm nhìn khi con thức chơi là đủ.
Trẻ một đến năm tuổi. Tuổi này con hay vẽ lên tường. Màu tường sáng nhưng hơi ấm, loại sơn lau chùi được, và một mảng bảng vẽ riêng có thể đỡ cho cả nhà. Màu điểm nhấn có thể vui hơn ở một mảng tường thấp.
Trẻ tuổi tiểu học. Phòng bắt đầu có góc học. Tường quanh bàn học nên trung tính, tránh màu quá rực sau lưng màn hình hay trước mặt con. Màu con thích đưa vào chăn, ghế, kệ.
Tuổi mới lớn. Con thường muốn tự chọn màu. Nhiều gia đình cho con chọn một bức tường, ba bức còn lại giữ nền nhạt. Màu tối như xám than, xanh đen có thể dùng ở mảng nhỏ nếu phòng đủ sáng.
Phòng chung của hai con. Nền chung trung tính, mỗi con một màu nhấn ở góc riêng. Cách này dễ chịu hơn việc chia đôi phòng hai màu đậm khác nhau.
Phối màu cho phòng trẻ không rối mắt
Người làm nội thất hay dùng một quy tắc dễ nhớ gọi là 60–30–10: khoảng sáu phần mười diện tích nhìn thấy là màu nền (tường, trần), ba phần mười là màu phụ (tủ, giường, rèm), một phần mười là màu nhấn (gối, tranh, đồ chơi). Đây là quy tắc kinh nghiệm, không phải luật, nhưng giúp phòng trẻ không biến thành bảng màu lộn xộn khi đồ chơi, sách vở mỗi thứ một màu dồn vào.
Ghép với phong thủy, nhiều người chọn màu nền theo hành của phương phòng, màu phụ theo hành sinh ra hành đó, và màu nhấn là thứ con thích hoặc màu gia đình muốn gửi gắm. Ví dụ giả định: phòng phía Đông, nền xanh lá rất nhạt (Mộc), gỗ tự nhiên và rèm xanh lam nhạt làm màu phụ (Thuỷ sinh Mộc), điểm nhấn vàng mù tạt ở gối và một bức tranh nhỏ. Cách ghép này hài hoà dù bạn có tin ngũ hành hay không, vì các màu đều nằm gần nhau trên vòng màu.
Phòng trẻ khác phòng người lớn ở chỗ đồ chơi, sách, quần áo luôn mang thêm rất nhiều màu. Vì thế màu nền và màu phụ càng nên trầm tĩnh. Khi phòng có cảm giác rối, thường chỉ cần cất bớt đồ có màu mạnh vào thùng có nắp, không cần sơn lại.
Màu tường đi cùng màu đèn
Cùng một màu sơn, dưới đèn trắng lạnh và đèn vàng ấm cho ra hai cảm giác khác nhau. Tường xanh lá nhạt dưới đèn trắng lạnh có thể thành xanh xám, hơi lạnh lẽo; dưới đèn vàng lại dịu và ấm. Tường kem, be dưới đèn vàng dễ ngả cam nếu đèn quá ấm. Vì thế nên chọn màu sơn khi đã biết phòng sẽ dùng loại đèn nào.
Phòng trẻ thường cần hai kiểu ánh sáng: ánh sáng trung tính, đủ sáng cho góc học và lúc chơi ban ngày; ánh sáng ấm, dịu cho giờ chuẩn bị đi ngủ. Một đèn trần ánh trung tính cộng một đèn ngủ ánh vàng là cách bố trí phổ biến. Thử màu sơn dưới cả hai loại đèn này.
Phong thủy coi ánh sáng là phần dương của căn phòng, màu tường là phần nền để ánh sáng ấy hiện lên. Một phòng tường nhạt, đèn dịu, cửa sổ có rèm điều chỉnh được thì cân bằng âm dương theo nghĩa rất đời thường: ban ngày đủ sáng để hoạt động, ban đêm đủ tối để ngủ.
Những lựa chọn màu nên dè chừng
Dưới đây là các lựa chọn hay gặp mà cả phong thủy lẫn thiết kế đều khuyên dè chừng. Lý do quan niệm và lý do thực tế được đặt cạnh nhau.
- Đỏ, cam rực cả bốn tường: phong thủy gọi là Hoả vượng trong phòng cần tĩnh; thực tế màu ấm bão hoà mạnh làm phòng nhỏ lại, nóng mắt, khó tạo cảm giác thư giãn trước giờ ngủ.
- Đen, xanh than, nâu đậm toàn phòng: quan niệm cho là âm khí nặng; thực tế phòng tối hơn, cần bật đèn nhiều hơn, và trẻ nhỏ dễ sợ khi tắt đèn.
- Tường hoa văn dày đặc: giấy dán tường hoạ tiết nhỏ, dày làm mắt mỏi; phong thủy gọi là "loạn khí". Dùng ở một mảng nhỏ thì được.
- Sơn bóng gương: phản chiếu ánh đèn, gây loá. Phòng ngủ hợp sơn mờ hoặc bóng nhẹ.
- Trần sơn tối: trần đậm hạ thấp cảm giác chiều cao, nhiều sách gọi là "áp đỉnh" như dưới xà. Trần trắng hoặc nhạt hơn tường là an toàn.
- Màu dạ quang khắp trần: sao dán phát sáng vui mắt nhưng ánh xanh ban đêm không giúp con ngủ; dùng ít và ở xa đầu giường.
Không lựa chọn nào trên đây là cấm. Chúng chỉ cần liều lượng: một mảng đỏ nhỏ ở góc chơi, một bức tường xanh đậm sau kệ sách vẫn đẹp và vẫn hợp lý.
Chọn sơn an toàn và sơn đúng thời điểm
Màu đẹp đến đâu mà sơn bốc mùi thì cũng không hợp phòng trẻ. Phần này không liên quan phong thủy, nhưng là phần quan trọng nhất của việc sơn.
- Chọn loại sơn nội thất ghi rõ hàm lượng hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC) thấp, nhà sản xuất công bố thông tin an toàn.
- Sơn phòng trẻ càng sớm càng tốt, lý tưởng là vài tuần trước khi con vào ở; với phòng em bé sắp chào đời, người mang thai nên tránh tự tay sơn.
- Nhà cũ có lớp sơn từ lâu: không tự chà nhám khô vì bụi sơn cũ có thể chứa chì; hỏi thợ cách xử lý ướt và dọn sạch.
- Sơn xong, mở cửa sổ, chạy quạt hút cho thông gió liên tục nhiều ngày; đóng kín ngay sẽ giữ mùi lâu hơn.
- Giặt rèm, chăn ga mới trước khi mang vào phòng, vì vải mới cũng có mùi hoá chất xử lý.
- Chỉ cho con vào ngủ khi phòng không còn mùi sơn rõ rệt.
Phong thủy hay nói phòng mới sơn cần "để khí lắng". Dịch ra ngôn ngữ đời thường, đó là để dung môi bay hết. Một lời khuyên cũ và một lời khuyên mới gặp nhau ở cùng một chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng bé trai có nhất thiết sơn xanh, bé gái sơn hồng không?
Không. Quy ước xanh cho trai, hồng cho gái là thói quen văn hoá khá gần đây, không đến từ phong thủy. Theo phong thủy, màu chọn theo phương phòng hoặc hành của gia đình; theo thiết kế, chọn theo ánh sáng và ý thích của con.
Phòng trẻ phía Nam có nên sơn đỏ cho hợp hành Hoả không?
Phương Nam thuộc Hoả, nhưng đa số người làm nghề không khuyên sơn đỏ cả phòng ngủ vì quá kích thích và nóng. Kem, vàng nhạt, hồng đất rất nhạt giữ được tinh thần Hoả mà vẫn dịu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Màu xanh dương thuộc hành Thuỷ hay hành Mộc?
Các sách không thống nhất. Xanh lam đậm, xanh nước biển hay được xếp vào Thuỷ; xanh lam nhạt, xanh da trời có sách xếp vào Mộc. Vì Thuỷ sinh Mộc, nhiều người dùng xanh lam nhạt cho phòng phía Đông mà không thấy mâu thuẫn.
Có nên dán giấy dán tường hoạt hình cho phòng trẻ?
Dùng được ở một mảng tường, không nên phủ cả phòng vì hoạ tiết dày làm rối mắt và con lớn nhanh chán. Chọn loại keo ít mùi, giấy chống ẩm nếu tường hay nồm, và không dán sát nguồn nhiệt.
Sơn phòng xong bao lâu thì cho trẻ vào ngủ?
Không có con số chung vì tuỳ loại sơn và độ thông gió. Nguyên tắc là sơn sớm, thông gió liên tục nhiều ngày và chỉ cho con vào khi không còn ngửi thấy mùi sơn. Với trẻ sơ sinh và trẻ hay khò khè, nên chờ lâu hơn.
Trần phòng trẻ nên sơn màu gì?
Trắng hoặc sáng hơn tường là lựa chọn an toàn: phòng cao hơn, sáng hơn và đèn hắt trần đều hơn. Một số gia đình sơn trần xanh da trời rất nhạt cho phòng trẻ; dùng được nếu phòng có đủ ánh sáng.