Bạn không cần mua vật phẩm mới để có một món đồ mang ý nghĩa phong thủy: bình hoa tươi, chậu cây, đĩa trái cây, đồ gốm, đồ đồng gia truyền, ảnh gia đình đều là những biểu tượng quen thuộc trong văn hoá Việt, chỉ cần chọn đúng và bày có chủ ý. Ý nghĩa của vật phẩm nằm ở biểu tượng và cách đặt, không nằm ở nhãn hàng hay giá tiền.
Bài này liệt kê các món sẵn có hay gặp, ý nghĩa thường được gán cho chúng, cách tự làm vài món đơn giản, và cách bày để chúng thành điểm nhấn thay vì lẫn vào đồ đạc. Phần ý nghĩa là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần đẹp và gọn thì bạn tự thấy được.
Cách làm này hợp với người mới dọn nhà còn eo hẹp, người thuê trọ, người không muốn bày đồ tín ngưỡng nhưng vẫn thích một không gian có ý tứ, và cả những gia đình có nhiều thế hệ, nơi đồ cũ của ông bà đang nằm im trong tủ chờ được nhìn thấy lại.
Ý nghĩa nằm ở biểu tượng, không ở nhãn hàng
Nhìn lại lịch sử, nhiều món được bán như vật phẩm phong thủy hôm nay vốn là đồ dùng thường ngày của người xưa: cái bình, cái đĩa, đồng tiền, quả hồ lô đựng nước. Chúng mang lời chúc vì hình dáng hoặc tên gọi, không vì đã qua một quy trình đặc biệt nào. Điều đó có nghĩa là đồ sẵn có trong nhà bạn cũng có thể mang ý nghĩa ấy.
Mâm ngũ quả ngày Tết là ví dụ rõ nhất. Không ai coi mâm quả là "vật phẩm", nhưng nó chứa đủ lớp nghĩa: hình tượng của từng loại quả, con số năm gắn với ngũ hành, cách đọc đồng âm như "cầu vừa đủ xài" ở miền Nam, và vị trí trang trọng trên bàn thờ. Gia đình Việt đã dùng biểu tượng từ đồ sẵn có từ rất lâu.
Dùng đồ sẵn có còn có một lợi ích ít được nhắc: bạn biết rõ nguồn gốc và chất liệu của chúng, không phải lo hàng giả, không bị cuốn vào lời quảng cáo. Và với đồ gia truyền, ý nghĩa tình cảm của chúng thường sâu hơn bất cứ món mua mới nào.
Những món sẵn có và ý nghĩa thường được gán
Bảng dưới gom các món dễ có trong nhà, ý nghĩa theo quan niệm phổ biến và lưu ý thực tế khi dùng.
| Món sẵn có | Ý nghĩa thường gán | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|
| Bình hoa tươi | Sinh khí, tươi mới, niềm vui | Thay nước thường xuyên, bỏ hoa khi héo |
| Chậu cây xanh | Hành Mộc, sự sinh trưởng, bền bỉ | Chọn cây hợp ánh sáng chỗ đặt, kiểm tra cây độc nếu có trẻ nhỏ, thú cưng |
| Đĩa trái cây | Sung túc, đủ đầy | Bỏ quả dập, đặt nơi thoáng tránh ruồi |
| Hũ, lọ gốm có nắp | Tích tụ, để dành | Lau sạch bên trong, không để ẩm đọng |
| Đồ đồng gia truyền | Hành Kim, sự bền vững qua nhiều đời | Lau khô, không dùng chất tẩy mạnh làm mất lớp màu cũ |
| Ảnh gia đình | Gắn kết, hoà thuận | Chọn ảnh vui, treo nơi cả nhà hay qua lại |
| Đèn ánh sáng ấm | Dương khí, ấm áp | Dây điện gọn, không đặt sát rèm, vải |
| Sách được yêu thích | Học vấn, văn chương | Xếp gọn, không chất đống phủ bụi |
Những ý nghĩa này đều có gốc trong văn hoá dân gian và không đòi hỏi bạn tin vào bất kỳ trường phái nào. Đó là điểm khiến đồ sẵn có trở thành lựa chọn an toàn cho mọi gia đình, kể cả gia đình có thành viên không theo phong thủy.
Đồ gia truyền và kỷ vật: vật phẩm có câu chuyện
Cái mâm đồng bà nội để lại, bộ ấm chén ông dùng mỗi sáng, chiếc bình gốm mua trong chuyến đi đầu tiên của hai vợ chồng là những đồ vật mang ký ức. Trong nhiều nền văn hoá, đồ gia truyền được coi là cầu nối giữa các thế hệ; với người Việt vốn coi trọng thờ cúng tổ tiên, ý nghĩa này càng rõ.
Đặt một kỷ vật ở vị trí trang trọng trong phòng khách có tác dụng mà vật phẩm mua mới khó có: nó mở ra câu chuyện. Khách đến nhà hỏi về chiếc mâm cũ, con cháu nghe kể về người đã dùng nó. Đó là một dạng "tụ" theo nghĩa rất đời thường, tụ ký ức và sự gắn bó của gia đình.
Một vài lưu ý khi bày kỷ vật. Đồ cũ cần được làm sạch nhẹ nhàng, không đánh bóng quá tay làm mất lớp màu thời gian. Đồ dễ vỡ nên đặt nơi ít người qua lại. Nếu có đồ của người đã khuất, nhiều gia đình muốn đặt gần bàn thờ hoặc cất giữ trang trọng; đó là nếp riêng của từng nhà, hãy theo cách mà các thành viên cùng thấy thoải mái.
Đồ thủ công Việt: biểu tượng gần gũi
Gốm làng nghề. Bình, lọ, đĩa gốm từ các làng nghề lâu đời như Bát Tràng, Phù Lãng, Bàu Trúc mang hoa văn và men màu riêng. Một chiếc bình men nâu cắm cành đào ngày Tết vừa là đồ trang trí vừa là biểu tượng thuộc hành Thổ trong cách xếp ngũ hành.
Mây, tre, cói. Giỏ, khay, chao đèn đan tay thuộc nhóm Mộc, nhẹ, thoáng, hợp khí hậu nóng ẩm. Chúng làm dịu những căn phòng nhiều kính và bê tông.
Sơn mài và khảm trai. Hộp, khay, tranh sơn mài có màu đỏ son, đen, vàng ánh kim, vốn là bảng màu được ưa chuộng trong biểu tượng cát tường. Một chiếc hộp sơn mài trên bàn trà là món vừa dùng được vừa có ý nghĩa.
Đồ gỗ chạm và đồ đồng quê. Hộp trầu gỗ, mâm gỗ chạm hoa văn, nồi đồng, mâm đồng cũ từ quê là những món vừa có tuổi vừa có hoạ tiết. Lau khô, giữ nơi thoáng là chúng bền thêm nhiều năm.
Tranh làng. Tranh dân gian các dòng tranh làng nghề với đề tài gà, lợn, cá chép, chăn trâu thổi sáo mang lời chúc no đủ, yên vui. Đây là lựa chọn đậm chất Việt hơn nhiều tranh phong thủy in sẵn.
Tự làm vài món đơn giản
Một số món mang ý nghĩa quen thuộc có thể tự làm trong một buổi chiều, vừa tiết kiệm vừa có dấu ấn riêng.
- Bình hoa theo mùa: dùng bình sẵn có, cắm hoa theo mùa như đào, mai ngày Tết, sen mùa hè, cúc mùa thu. Thay hoa khi héo để giữ đúng ý "tươi mới".
- Cây thủy canh: cắt nhánh trầu bà, kim tiền hoặc phát tài cắm vào lọ thủy tinh có nước sạch, thay nước định kỳ. Rễ trắng trong nước tạo cảm giác tươi mát trên bàn làm việc.
- Khay đá cuội: xếp đá cuội mua ở cửa hàng vật liệu hoặc nhặt trong vườn nhà vào một khay gốm thấp, có thể thêm vài cây mọng nước. Không lấy đá ở khu bảo tồn, di tích, bãi biển có quy định cấm.
- Xâu tiền đồng: nếu nhà có tiền xu cũ không còn giá trị sưu tầm, xâu bằng chỉ đỏ treo ở móc khoá hoặc đặt trong hộp đựng tiền, theo nếp "tiền đẻ ra tiền" mà nhiều người xưa vẫn làm.
- Đĩa quả trên bàn ăn: một đĩa gốm với vài quả theo mùa đặt giữa bàn ăn là món đơn giản nhất mang ý đủ đầy.
Những món này dễ thay đổi theo mùa, theo dịp, nên căn nhà luôn có chút mới mà không tốn nhiều.
Những món sẵn có nên cất đi hoặc thay
Đồ sẵn có mang ý nghĩa tốt khi chúng ở trạng thái tốt. Có những món nên cất, sửa hoặc thay, vừa theo quan niệm dân gian vừa vì lý do thực tế.
- Hoa héo, cây chết: dân gian coi là điều không nên để lâu trong nhà; ở góc thực dụng, chúng sinh mùi, thu hút côn trùng. Bỏ đi và thay cây mới hợp ánh sáng hơn.
- Đồ sứt mẻ có cạnh sắc: bát đĩa, bình gốm mẻ miệng dễ gây đứt tay. Nếu là kỷ vật quý, có thể nhờ thợ hàn gắn; nếu không, nên bỏ.
- Đồng hồ chết, đồ điện hỏng: nhiều người kiêng để đồng hồ đứng kim; thực tế đồ hỏng chiếm chỗ và làm nhà bề bộn. Sửa hoặc thôi giữ.
- Quà tặng không hợp: món quà bạn không thích nhưng ngại bỏ có thể tặng lại người hợp hơn hoặc cất vào tủ, không cần bày cho có.
- Trái cây dập, đồ ăn bày lâu: đĩa quả mang ý đủ đầy chỉ khi quả còn tươi. Quả hỏng nên bỏ ngay.
- Ảnh cũ phai màu, khung mốc: thay khung, in lại ảnh hoặc cất vào album. Một bức ảnh mờ mốc khó gợi niềm vui như ý định ban đầu.
Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng phần lớn lời kiêng trên đều trùng với lời khuyên giữ nhà sạch, an toàn.
Bày đồ sẵn có sao cho ra ý
Đồ sẵn có dễ lẫn vào đồ đạc nếu đặt tuỳ tiện. Để chúng thành điểm nhấn mang ý nghĩa, hãy cho chúng một chỗ riêng: một mặt kệ được dọn trống, một góc bàn chỉ có món đó, một bức tường chỉ treo một khung ảnh. Khoảng trống xung quanh giúp mắt nhận ra đó là món được chọn có chủ ý.
Chọn ít món và có chủ đề. Một kệ có bình gốm, đĩa quả và khung ảnh gia đình kể một câu chuyện về sự đủ đầy và gắn kết; một kệ có mười món đủ loại thì chỉ kể chuyện bừa bộn. Nếu có nhiều kỷ vật, có thể luân phiên bày theo mùa, cất bớt phần còn lại.
Cuối cùng, đừng ngần ngại kết hợp đồ sẵn có với một món vật phẩm mua thêm nếu bạn thích. Ví dụ giả định: một gia đình đặt một con cá chép gốm mua mới cạnh chiếc bình men nâu của bà và một đĩa quả, tạo thành cụm "liên niên hữu dư" theo cách hiểu riêng của họ. Điều quan trọng là bạn hiểu mình đang bày gì và vì sao. Nếu muốn tìm thêm món có ghi rõ chất liệu, có thể xem tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Đồ sẵn có có "hiệu quả" bằng vật phẩm mua ở cửa hàng không?
Về mặt biểu tượng, một bình hoa tươi hay đĩa trái cây mang cùng lời chúc với các món mua mới cùng đề tài. Không có cơ sở để nói món mua ở cửa hàng "mạnh" hơn. Khác biệt chủ yếu nằm ở thẩm mỹ và sở thích của bạn.
Hoa giả, cây giả có dùng được không?
Nhiều người theo phong thủy khuyên tránh vì cho rằng hoa giả thiếu sinh khí. Ở góc thực dụng, hoa giả bám bụi và phai màu theo thời gian. Nếu dùng, hãy lau thường xuyên và thay khi cũ; nếu được, cây sống dễ chăm như trầu bà vẫn là lựa chọn tốt hơn.
Có nên bày đồ của người đã khuất trong phòng khách không?
Tuỳ nếp mỗi gia đình. Nhiều nhà bày kỷ vật của ông bà như một cách tưởng nhớ, nhiều nhà lại muốn đặt gần bàn thờ hoặc cất giữ. Không có quy tắc chung; hãy chọn cách mà các thành viên trong nhà cùng thấy thoải mái và trân trọng.
Đá nhặt ngoài suối, ngoài biển có nên mang về bày không?
Không nên lấy đá ở khu bảo tồn, di tích hay nơi có quy định cấm, vừa vi phạm vừa ảnh hưởng tới cảnh quan. Nếu thích đá, có thể mua đá cuội ở cửa hàng vật liệu cảnh quan hoặc dùng đá trong vườn nhà mình.
Đồ sẵn có có cần làm lễ trước khi bày không?
Không cần. Đồ sẵn có thường đã gắn với gia đình từ lâu. Nếu nhà bạn có nếp làm lễ cho đồ mới, cứ theo nếp ấy; còn không, chỉ cần làm sạch và đặt ở chỗ trang trọng là đủ.