Bản vẽ cấp thoát nước cho biết ống thoát của nhà vệ sinh chạy qua trần phòng nào, ống đứng đặt ở góc nào, hố ga và bể phốt nằm dưới khu nào của tầng 1. Đây là nhóm thông tin phong thủy rất quan tâm vì quan niệm "uế khí" không nên đi qua chỗ thờ, chỗ nấu, chỗ ngủ và lối vào. Cũng là nhóm khó sửa nhất sau khi xây, vì ống đã nằm trong sàn, trong tường và dưới đất.
Bài này hướng dẫn tìm đúng tờ, nhận ký hiệu và chồng bản vẽ ống lên mặt bằng công năng để soát. Mỗi điểm soát kèm lý do kỹ thuật như rò rỉ, tiếng xả nước, mùi và khả năng sửa chữa. Kỹ thuật cấp thoát nước phải theo thiết kế và quy chuẩn; mục đích của bạn là phát hiện sớm để hỏi người thiết kế, không phải tự đi lại đường ống.
Bộ bản vẽ nước gồm những tờ nào
Trong hồ sơ thi công, phần cấp thoát nước thường được tách riêng với phần điện. Bạn sẽ gặp các tờ sau, tên gọi có thể khác chút tuỳ đơn vị:
- Mặt bằng cấp nước từng tầng: đường ống nước sạch từ đồng hồ, bồn chứa tới các thiết bị.
- Mặt bằng thoát nước từng tầng: ống thoát từ bồn cầu, lavabo, sàn tắm, bếp, máy giặt, đi về các ống đứng.
- Sơ đồ trục đứng (sơ đồ không gian): vẽ các ống đứng xuyên tầng, cho thấy ống nào đi từ tầng nào xuống đâu.
- Mặt bằng thoát nước tầng 1 và ngoài nhà: hố ga, bể phốt, đường ống ra cống chung, rãnh thu nước sân.
- Mặt bằng thoát nước mái: phễu thu, ống thoát nước mưa, hướng dốc mái.
- Chi tiết: bể phốt, hố ga, cách lắp bồn cầu, ống thông hơi.
Ký hiệu hay gặp: đường liền hoặc đứt nét với chữ viết tắt cho loại ống, ống đứng thể hiện bằng vòng tròn nhỏ kèm ký hiệu như ÔĐ hoặc tên riêng, mũi tên kèm độ dốc i = 2% chỉ chiều nước chảy. Đọc bảng chú thích ký hiệu ở góc tờ trước khi đọc ống, vì mỗi đơn vị có quy ước riêng.
Nếu đơn vị thiết kế chỉ giao bản vẽ kiến trúc và hẹn "điện nước thợ tự đi", đó là dấu hiệu nên dừng lại hỏi. Không có bản vẽ ống thì không ai soát được ống sẽ chạy qua đâu, kể cả bạn lẫn người xem phong thủy, và mọi quyết định bị đẩy cho thợ ở công trường.
Những điểm phong thủy hay hỏi và chỗ đọc ra trên bản vẽ
Bảng dưới liệt kê các điểm soát. Cột quan niệm ghi những gì nhiều sách và người làm nghề hay nói; cột thực tế ghi lý do kỹ thuật có thể kiểm chứng được.
| Điểm soát | Đọc ở tờ nào | Quan niệm | Lý do thực tế |
|---|---|---|---|
| Ống thoát xí đi ngang trần phòng thờ | Mặt bằng thoát nước tầng trên, chồng lên mặt bằng tầng thờ | Uế khí đi trên bàn thờ là bất kính | Rò mối nối nhỏ giọt xuống bàn thờ, tiếng xả nước |
| Ống thoát đi ngang trần phòng ngủ | Mặt bằng thoát nước tầng trên | Uế khí trên đầu người ngủ | Tiếng nước chảy ban đêm, rủi ro thấm |
| Ống đứng nằm trong tường bếp | Sơ đồ trục đứng, mặt bằng bếp | Uế khí sát chỗ nấu | Mùi qua mối nối, khó sửa khi tủ bếp đã lắp |
| Bể phốt dưới cửa chính, sảnh | Mặt bằng thoát nước tầng 1 | Uế khí ở khí khẩu | Mở nắp hút bể phải lật sàn sảnh |
| Bể phốt dưới bếp hoặc gian thờ tầng 1 | Mặt bằng thoát nước tầng 1 | Uế khí dưới chỗ thờ, chỗ nấu | Hút bể phải dỡ đồ, mùi khi bảo dưỡng |
| Ống thông hơi xả gần cửa sổ phòng ngủ | Mặt bằng mái, sơ đồ trục đứng | Uế khí vào nhà | Mùi khí bể phốt khi gió quẩn |
Gần như mọi điểm trên đều có lý do kỹ thuật đứng song song với quan niệm, nên khi trao đổi với đơn vị thiết kế bạn dùng được ngôn ngữ của họ: rò rỉ, tiếng ồn, khả năng bảo trì. Phong thủy và kỹ thuật ở mảng này hiếm khi xung đột.
Chồng bản vẽ ống lên mặt bằng công năng
Thao tác giống soát dầm nhưng có một điểm khác: ống thoát của nhà vệ sinh tầng trên thường đi trong khoảng giữa sàn và trần của tầng dưới, nên phải chồng hai tầng.
- Lấy mặt bằng thoát nước của tầng có nhà vệ sinh, ví dụ tầng 3.
- Lấy mặt bằng kiến trúc của tầng ngay bên dưới, tầng 2, có ghi rõ phòng nào là phòng ngủ, phòng thờ, bếp.
- Chồng theo lưới trục. Tô đỏ mọi ống thoát xí (nước đen) và tô xanh ống thoát nước rửa (nước xám), đi qua phía trên các phòng của tầng 2.
- Mở sơ đồ trục đứng, đánh dấu từng ống đứng đi qua những phòng nào trên đường xuống. Ống đứng thường nằm trong hộp kỹ thuật, hộp này có thể giáp tường đầu giường hoặc tường bàn thờ.
- Ở tầng 1, chồng mặt bằng thoát nước ngoài nhà lên mặt bằng kiến trúc để biết bể phốt, hố ga nằm dưới khu nào và nắp thăm ở đâu.
- Mở mặt bằng mái, tìm đầu ống thông hơi bể phốt, so với vị trí cửa sổ, ban công, sân phơi các tầng trên.
Kết quả nên ghi thành danh sách ngắn: "ống thoát xí WC tầng 3 đi qua trần phòng thờ tầng 2 khoảng 1,5 m", "bể phốt nằm dưới sảnh, nắp thăm ngay cửa chính". Danh sách cụ thể giúp người thiết kế trả lời cụ thể.
Ví dụ giả định: soát ống cho nhà phố có phòng thờ tầng 3
Ví dụ giả định: nhà phố bốn tầng, rộng 5 m. Tầng 4 có hai phòng ngủ, mỗi phòng một nhà vệ sinh khép kín đặt sát tường giữa nhà. Tầng 3 có phòng thờ phía trước và một phòng ngủ phía sau. Gia đình đã chọn phòng thờ ở tầng 3 để tầng 4 dành cho con cái, nên đây chính là chỗ cần soát kỹ.
Chồng mặt bằng thoát nước tầng 4 lên mặt bằng kiến trúc tầng 3, thấy ống thoát xí của nhà vệ sinh phòng ngủ phía trước đi ngang trần phòng thờ khoảng 1,2 m rồi mới tới ống đứng ở hộp kỹ thuật giữa nhà. Ống thoát sàn tắm của cùng nhà vệ sinh cũng chạy song song. Trên sơ đồ trục đứng, ống đứng này đi xuống qua tường bên cạnh bếp tầng 1 rồi vào bể phốt nằm dưới gầm cầu thang.
Ba phương án được bàn với người thiết kế. Một, đổi chỗ nhà vệ sinh phòng ngủ trước sang phía sau phòng, ngay trên hộp kỹ thuật, để ống thoát đi thẳng xuống, không qua trần phòng thờ. Hai, giữ vị trí nhưng nâng sàn nhà vệ sinh tầng 4 để ống đi trong lớp sàn, không treo dưới trần tầng 3. Ba, đổi phòng thờ ra phía sau tầng 3. Gia đình chọn phương án một vì không mất diện tích, và người thiết kế xác nhận độ dốc vẫn đạt. Toàn bộ thay đổi diễn ra trên giấy, trước khi một viên gạch được xây.
Hướng xử lý khi phát hiện vấn đề trên giấy
Đổi hướng đi của ống ngang. Ống thoát có thể đi vòng sát tường thay vì cắt chéo qua trần phòng thờ, miễn bảo đảm độ dốc. Người thiết kế sẽ kiểm xem chiều dài tăng thêm có làm ống không đủ dốc không.
Dời nhà vệ sinh tầng trên. Trên bản vẽ, đổi chỗ nhà vệ sinh với phòng kho hay hành lang là việc không tốn kém. Ưu tiên xếp các khu ướt các tầng chồng thẳng lên nhau, vừa hợp quan niệm vừa rút ngắn đường ống.
Đặt bể phốt ra khu ít dùng. Nhiều nhà phố đặt bể phốt dưới gầm cầu thang hay sân sau thay vì dưới sảnh trước. Cần tính khoảng cách tới cống chung và lối cho xe hút bể tiếp cận.
Bọc cách âm, chống thấm cho đoạn bắt buộc. Khi ống buộc phải đi qua phòng ngủ, đề nghị dùng ống và phụ kiện giảm ồn, bọc cách âm và làm trần thăm để kiểm tra mối nối sau này.
Đưa đầu thông hơi lên cao, xa cửa sổ. Ống thông hơi nên vượt mái và cách cửa sổ, ban công một khoảng đủ để mùi không quẩn vào nhà. Khoảng cách cụ thể theo thiết kế và quy chuẩn hiện hành.
Nước mưa và nước sân: phần thủy pháp đọc được trên giấy
Phong thủy quan tâm không chỉ nước thải mà cả nước mưa. Thủy pháp dân gian ưa nước quanh nhà chảy chậm, có lối ra rõ ràng, không đổ thẳng trước cửa chính, không dồn ứ ở sân. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nhưng nước mưa không có đường thoát thì gây thấm chân tường, rêu sân và đọng nước là chuyện thấy ngay.
Trên mặt bằng thoát nước mái, bạn đọc được nước mái được thu về mấy ống đứng, ống đặt ở mặt trước hay sau nhà, có ống nào xả thẳng ra sân trước cửa không. Trên mặt bằng thoát nước tầng 1 và sân, đọc hướng dốc sân, vị trí rãnh và hố ga. Một bố cục hay gặp là gom nước mái về ống ở góc sau, sân trước dốc nhẹ ra rãnh trước cửa cổng. Bố cục đó vừa ổn về kỹ thuật vừa hợp cách hiểu nước đi có đường, không ứ đọng trước nhà.
Nếu bản vẽ cho thấy ống thoát nước mưa từ mái xả thẳng xuống trước cửa chính hoặc xả sang đất nhà bên, đó là điểm nên hỏi lại ngay. Xả nước sang đất người khác còn dễ gây tranh chấp hàng xóm, chuyện chẳng liên quan gì tới quan niệm mà vẫn là phiền toái thật.
Đọc trên giấy xong, việc cuối cùng là đối chiếu khi thi công. Ống thường được đi trước khi đổ sàn hoặc trước khi đóng trần, và thợ có thể đổi lối đi cho tiện tay. Hãy chụp ảnh toàn bộ đường ống ở mỗi tầng ngay trước khi đổ bê tông hay đóng trần, ghi ngày và vị trí. Bộ ảnh này vừa giúp kiểm ống có đi đúng như đã thống nhất, vừa là tài liệu quý khi cần sửa chữa sau này. Bản vẽ hoàn công phần nước, nếu đơn vị thi công lập, cũng nên được giữ cùng bộ ảnh đó.
Câu hỏi thường gặp
Nhà vệ sinh tầng trên nằm đúng trên phòng thờ thì có cần đổi không?
Nếu còn trên bản vẽ, nhiều gia đình chọn đổi vì gần như không tốn kém và tránh cả quan niệm lẫn rủi ro thấm dột xuống bàn thờ. Nếu nhà đã xây, có thể dời bàn thờ sang ô khác hoặc làm trần chống thấm kỹ, tuỳ điều kiện từng nhà.
Bản vẽ xin phép có thể hiện bể phốt không?
Thường có thể hiện vị trí bể phốt và đường thoát ra hệ thống chung ở mức sơ lược, nhưng chi tiết đường ống trong nhà chỉ có ở bản vẽ thi công cấp thoát nước. Hãy yêu cầu xem bản thi công trước khi đổ sàn tầng 1.
Ống nước sạch đi qua phòng thờ có bị kiêng không?
Ống cấp nước sạch ít khi bị coi là uế khí như ống thoát. Điều đáng lo là rò rỉ ở các mối nối hay van. Nếu buộc phải đi qua, nên tránh đặt van, mối nối ngay trên bàn thờ và để sẵn lối kiểm tra.
Hộp kỹ thuật chứa ống đứng sát đầu giường có sao không?
Theo quan niệm, uế khí sát đầu giường là điều nên tránh. Về thực tế, tiếng nước chảy trong ống đứng ban đêm nghe khá rõ qua tường mỏng. Nên xoay giường sang tường khác, hoặc đề nghị bọc cách âm hộp kỹ thuật bằng vật liệu phù hợp.
Có nên đặt bể phốt ở sân sau thay vì dưới nhà không?
Đặt ở sân sau giúp bảo dưỡng dễ và không phải lật sàn trong nhà, nhiều người cũng thấy hợp quan niệm hơn. Tuy nhiên nhà ống thường không có sân sau đủ rộng, và phải tính đường ống tới cống chung. Người thiết kế sẽ cân các yếu tố này.