Đọc bản vẽ theo phong thủy là soát mười điểm trên bộ hồ sơ trước khi ký duyệt: hướng nhà và mũi tên chỉ bắc, cửa chính và tầm nhìn đầu tiên, tâm nhà, bếp, nhà vệ sinh, cầu thang, bàn thờ, giường ngủ, dầm trên trần và đường ống. Hầu hết các điểm nằm trên mặt bằng từng tầng; vài điểm cần thêm mặt cắt, bản vẽ kết cấu và bản vẽ cấp thoát nước. Soát lúc còn trên giấy thì sửa bằng một nét tẩy; soát khi tường đã xây thì sửa bằng búa và tiền.
Bài này không thay kiến trúc sư hay kỹ sư, cũng không bắt bạn theo một trường phái nào. Mỗi điểm soát kèm cả cách hiểu theo quan niệm phong thủy lẫn lý do thực tế (ánh sáng, gió, tiếng ồn, an toàn, thói quen sinh hoạt). Phong thủy ở đây là kiến thức văn hoá – kiến trúc để tham khảo; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, còn quy chuẩn xây dựng và an toàn kết cấu thì không có gì để mặc cả.
Bộ bản vẽ nào cần mở trước khi soát
Một bộ hồ sơ thiết kế nhà ở thường có vài chục tờ, nhưng để soát phong thủy bạn chỉ cần năm nhóm. Đặt chúng theo thứ tự dưới đây trên bàn, đừng lật lộn xộn, vì mỗi nhóm trả lời một loại câu hỏi khác nhau.
- Tổng mặt bằng hoặc bản vẽ vị trí: cho biết ngôi nhà nằm thế nào trên lô đất, cổng ở đâu, đường đi phía trước, khoảng lùi, mũi tên chỉ bắc. Đây là tờ để đọc ngoại cảnh trên giấy.
- Mặt bằng từng tầng: tờ quan trọng nhất. Từ đây đọc được cửa, phòng, cầu thang, bếp, nhà vệ sinh, bàn thờ và cả chiều mở cánh cửa.
- Mặt cắt: cho biết cao độ nền, chiều cao từng tầng, mái dốc về đâu, chỗ nào thông tầng. Phong thủy hay nói chuyện cao – thấp thì phải nhìn ở đây.
- Bản vẽ kết cấu, nhất là mặt bằng dầm sàn: cho biết dầm chạy chỗ nào và to bao nhiêu, tức là "xà ngang" sau này sẽ nằm trên đầu ai.
- Bản vẽ cấp thoát nước: cho biết ống đứng, ống ngang, hố ga và bể phốt đặt ở đâu, ống nào chạy qua trần phòng thờ hay phòng ngủ.
- Mặt bằng bố trí nội thất (nếu có): giường, bàn ăn, sofa, bàn thờ được vẽ cụ thể. Không có tờ này thì tự phác lên bản sao mặt bằng bằng bút chì.
Bản vẽ xin phép xây dựng thường chỉ có tổng mặt bằng, mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt ở mức sơ lược; bản vẽ thi công mới có đủ kết cấu và điện nước. Nếu bạn chỉ có bộ xin phép, ghi lại các điểm số 9 và 10 trong bài để hỏi đơn vị thiết kế khi họ ra bản thi công.
Mười điểm soát và chỗ tìm trên bản vẽ
Bảng dưới gom mười điểm thành một trang để bạn in ra và đánh dấu. Cột cuối là lý do thực tế đi kèm quan niệm, để khi trao đổi với người thiết kế bạn có lý lẽ chung, không chỉ nói "thầy bảo thế".
| Điểm soát | Tìm ở tờ nào | Quan niệm phong thủy hay nói | Lý do thực tế đi kèm |
|---|---|---|---|
| 1. Hướng nhà, mũi tên chỉ bắc | Tổng mặt bằng, mặt bằng tầng 1 | Hướng là đầu vào của bát trạch, huyền không | Nắng chiều, gió mùa, mưa hắt |
| 2. Cửa chính và tầm nhìn đầu tiên | Mặt bằng tầng 1 | Cửa là "khí khẩu", vào nhà không nên thấy ngay bếp, nhà vệ sinh | Riêng tư, mùi, ấn tượng khi có khách |
| 3. Cửa trước thẳng cửa sau | Mặt bằng tầng 1 | Khí vào rồi thoát thẳng, không tụ | Gió lùa mạnh, bụi, mất riêng tư |
| 4. Tâm nhà có gì | Mặt bằng từng tầng | Trung cung nên sạch, thoáng, không ẩm | Phần giữa nhà ống thường thiếu sáng |
| 5. Bếp | Mặt bằng, bố trí nội thất | Bếp không đối cửa, không kẹp giữa hai chậu nước | Gió tắt lửa, an toàn gas, lối đi |
| 6. Nhà vệ sinh | Mặt bằng các tầng chồng lên nhau | Không ở tâm nhà, không trên bếp, bàn thờ | Thấm, mùi, tiếng xả nước |
| 7. Cầu thang | Mặt bằng, mặt cắt | Không lao thẳng ra cửa chính | An toàn bậc thang, luồng đi lại |
| 8. Bàn thờ | Mặt bằng tầng thờ và tầng dưới | Lưng tựa vững, trên không có nhà vệ sinh | Yên tĩnh, ít người qua lại, khói hương |
| 9. Dầm trên giường, bàn thờ, bếp | Mặt bằng dầm sàn, bản vẽ trần | Xà ngang đè đầu gây áp lực | Trần thấp tạo cảm giác bí, tiếng vọng |
| 10. Ống thoát và bể phốt | Bản vẽ cấp thoát nước | Uế khí không đi qua chỗ thờ, chỗ nấu | Rò rỉ, mùi, khó sửa sau này |
Mười điểm không có trọng số như nhau. Với nhà ống, điểm 3, 4 và 6 hay vướng nhất; với nhà vườn, điểm 1 và 2 quyết định gần hết bố cục. Đánh dấu điểm nào "không đạt" trước, rồi mới xét có cần sửa hay không.
Trình tự soát một bộ bản vẽ trong khoảng một buổi
Soát theo trình tự từ ngoài vào trong, từ dưới lên trên. Đi ngược lại dễ sa vào chi tiết nội thất trong khi chưa biết nhà quay về đâu. Ví dụ giả định dưới đây là một buổi soát nhà phố ba tầng.
- In mặt bằng các tầng ra khổ A3, mỗi tầng một tờ, giữ đúng tỷ lệ. Ghi rõ "tỷ lệ 1/100" hay "1/50" ở góc để khỏi nhầm khi đo bằng thước.
- Trên tổng mặt bằng, tìm mũi tên chỉ bắc, ghi số độ của mặt tiền nếu bản vẽ có. Nếu không có, ghi "chưa rõ hướng" và đo thực địa sau.
- Trên mặt bằng tầng 1, đứng ở cửa chính trong tưởng tượng: nhìn thẳng vào nhà, thấy gì đầu tiên? Kẻ một đường bút chì từ cửa chính tới bức tường hoặc ô cửa xa nhất.
- Tìm tâm từng tầng (giao hai đường chéo nếu nhà gần chữ nhật), khoanh tròn, ghi xem tâm rơi vào phòng nào.
- Đánh dấu bằng ba màu: đỏ cho bếp và bàn thờ, xanh cho nhà vệ sinh và ống nước, đen cho giường. Chồng các tờ lên nhau trước cửa sổ sáng để xem màu xanh có rơi lên màu đỏ hay màu đen không.
- Mở mặt bằng dầm, tô các dầm chạy ngang qua chỗ đặt giường, bàn thờ, bếp, bàn làm việc.
- Ghi tất cả vào một tờ danh sách, mỗi dòng một vấn đề, kèm số tờ bản vẽ và vị trí, để gửi người thiết kế một lần thay vì nhắn lẻ tẻ.
Cách chồng tờ trước cửa sổ là mẹo cũ của dân kiến trúc thời vẽ tay. Nếu đơn vị thiết kế gửi tệp CAD hoặc PDF nhiều lớp, có thể nhờ họ bật chồng các lớp để xem cho nhanh.
Những chỗ người đọc bản vẽ lần đầu hay hiểu nhầm
Nhầm hướng của mũi tên chỉ bắc với hướng nhà. Mũi tên chỉ bắc chỉ cho biết phía Bắc nằm đâu trên tờ giấy; hướng nhà là hướng mặt tiền nhìn ra. Hai thứ này hiếm khi trùng, cần đo góc giữa chúng.
Tưởng nét đứt là tường. Trên mặt bằng kiến trúc, nét đứt thường là vật nằm trên cao (dầm, mép mái, tủ treo) hoặc vật khuất. Tường cắt qua được vẽ nét đậm hoặc tô đặc.
Bỏ qua chiều mở cánh cửa. Cung tròn nhỏ cạnh ô cửa cho biết cánh mở vào trong hay ra ngoài, quay về phía nào. Cửa phòng ngủ mở thẳng vào đầu giường hay cửa nhà vệ sinh mở ra nhìn vào bàn ăn đều đọc ra từ chi tiết nhỏ này.
Đọc mỗi tầng riêng lẻ. Phần lớn chuyện "nhà vệ sinh trên bếp", "giường trên bàn thờ" chỉ lộ ra khi đặt hai tầng chồng lên nhau theo đúng trục.
Coi phối cảnh 3D là bản vẽ. Ảnh phối cảnh đẹp nhưng góc máy rộng, đồ nội thất có thể thu nhỏ. Phong thủy đọc trên mặt bằng có kích thước, không đọc trên ảnh dựng.
Khi phát hiện vấn đề: sửa, đổi công năng hay chấp nhận
Sau khi soát, danh sách thường dài hơn bạn tưởng. Đừng đòi sửa hết. Chia ba nhóm. Nhóm thứ nhất là các điểm vừa có lý do quan niệm vừa có lý do thực tế rõ, như nhà vệ sinh nằm ngay trên bếp hay cầu thang lao thẳng ra cửa chính: nên sửa ngay trên bản vẽ, vì lúc này gần như không tốn gì. Nhóm thứ hai là các điểm chỉ có lý do quan niệm, như một phòng rơi vào phương mà trường phái này gọi là xấu nhưng phòng sáng, thoáng: ghi lại, cân với nhu cầu của gia đình, không nhất thiết phải đảo cả mặt bằng.
Nhóm thứ ba là các điểm không sửa được vì quy chuẩn, kết cấu hay ranh đất: lối thoát nạn, khoảng lùi, cột chịu lực. Ở nhóm này phong thủy phải nhường. Người thiết kế có thể gợi ý cách giảm bất lợi bằng nội thất, vách ngăn, trần, ánh sáng. Khi trao đổi, nói rõ bạn đang theo cách hiểu nào, ví dụ "theo bát trạch thì cửa nên ở phía này", để hai bên nói cùng một ngôn ngữ và người thiết kế biết yêu cầu nào mềm, yêu cầu nào cứng.
Nếu gia đình có mời người xem phong thủy, hãy đưa họ cùng bộ bản vẽ và danh sách đã soát, đề nghị họ ghi nhận xét trực tiếp lên bản sao. Nhận xét bằng chữ trên bản vẽ dễ đối chiếu hơn lời nói, và đơn vị thiết kế có cơ sở để trả lời từng điểm.
Giữ bản vẽ đã soát cho các lần sau
Bản vẽ đã đánh dấu là tài sản. Khi nhà xây xong và hoàn công, bản vẽ cuối cùng có thể khác bản ban đầu vài chỗ: dời một vách, đổi chiều cửa, thêm một ô cửa sổ. Hãy giữ cả hai bản và ghi chú chỗ khác nhau. Vài năm sau, khi sửa nhà, kê lại phòng hay bán nhà, bạn có ngay một hồ sơ để đối chiếu, khỏi đo lại từ đầu.
Chụp ảnh các tờ đã đánh dấu và lưu cùng một thư mục với hợp đồng thiết kế. Ghi rõ ngày soát, người cùng soát, trường phái hay cách hiểu đã dùng. Nếu sau này có người khác xem lại nhà và nói khác, bạn biết họ đang dùng hệ quy chiếu nào. Những ngôi nhà được giữ hồ sơ kỹ thường được sửa đúng chỗ hơn, đơn giản vì người sửa biết dầm, ống, cột nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Bản vẽ không có mũi tên chỉ bắc thì soát phong thủy được không?
Vẫn soát được các điểm không phụ thuộc hướng như cửa thẳng cửa, nhà vệ sinh trên bếp, dầm trên giường, ống qua phòng thờ. Các điểm theo phương vị như bát trạch hay cửu cung thì phải chờ đo hướng thực địa hoặc đề nghị đơn vị thiết kế bổ sung mũi tên chỉ bắc lên tổng mặt bằng.
Nên soát phong thủy ở giai đoạn phương án hay bản vẽ thi công?
Nên soát hai lần. Lần đầu ở giai đoạn phương án mặt bằng, khi đổi vị trí phòng còn dễ. Lần hai ở bản vẽ thi công để soát dầm, ống và chiều cửa, vì những chi tiết này chỉ hiện ra khi kỹ sư kết cấu và kỹ sư điện nước đã vào cuộc.
Mười điểm soát có áp dụng cho căn hộ chung cư không?
Áp dụng được một phần. Với căn hộ, bạn không đổi được hướng, cột, hộp kỹ thuật hay vị trí ống đứng, nên chỉ soát các điểm nằm trong căn như cửa, bếp, giường, bàn thờ và tầm nhìn khi mở cửa. Phần còn lại là thông tin để cân nhắc khi chọn căn.
Người thiết kế không tin phong thủy thì góp ý thế nào?
Trình bày bằng lý do thực tế đi kèm: gió lùa, mùi, tiếng ồn, riêng tư, an toàn. Phần lớn điểm soát trong bài đều có lý do như vậy. Với yêu cầu chỉ thuần quan niệm, nói rõ đây là mong muốn của gia đình và hỏi họ phương án ít tốn kém nhất.
Có cần mang bản vẽ đi xem ở nhiều người không?
Không bắt buộc. Nếu đã hỏi nhiều người và nhận ý kiến trái nhau, hãy xem họ dùng trường phái nào, rồi chọn một hệ quy chiếu cho cả ngôi nhà. Trộn mỗi phòng một phái dễ dẫn tới mặt bằng chắp vá mà không bên nào thấy hợp lý.
Phát hiện lỗi khi móng đã đổ thì còn làm được gì?
Những gì thuộc kết cấu và vị trí ống đã chôn thì sửa rất tốn kém. Phần tường ngăn, cửa đi, chiều mở cánh, vị trí giường, bàn thờ, bếp thường vẫn điều chỉnh được. Hỏi kỹ sư phụ trách trước khi đục hay dời bất cứ thứ gì gắn với kết cấu.