Trong nhà phố vừa ở vừa bán, quầy thu ngân nên đặt lệch về một bên mặt tiền, có vách tựa, không chắn lối đi của gia đình lên cầu thang, và không đặt ngay dưới hay đối diện bàn thờ. Đây là những điều quan niệm phong thủy và sinh hoạt thực tế cùng hướng tới: tiệm vẫn đón khách, còn nhà vẫn là nhà.
Hàng triệu gia đình ở các đô thị Việt Nam sống trên chính cửa hàng của mình: tầng trệt bán tạp hoá, quần áo, điện thoại, phía sau và các tầng trên để ở. Không gian chồng nhiều chức năng như vậy khiến quầy thu ngân phải "sống chung" với cầu thang, bếp, bàn thờ, xe máy. Bài này đi qua từng mối quan hệ đó, nêu quan niệm và giải pháp bố trí. Đây là kiến thức văn hoá tham khảo, không phải lời phán về chuyện làm ăn.
Hai luồng đi trên một tầng trệt
Nhà phố vừa ở vừa bán có ít nhất hai luồng người: khách vào mua rồi ra, và người nhà đi từ cửa vào trong, lên lầu, ra bếp. Phong thủy nhà ở coi cửa chính là "khí khẩu" của cả nhà; khi cửa ấy cũng là cửa tiệm, khí của tiệm và khí của nhà đi chung một lối. Người làm phong thủy thường khuyên phân luồng bên trong để hai thứ không đan chéo nhau, tức nhà vẫn có "đường riêng" dù chung cửa.
Về thực tế, đan chéo hai luồng gây đủ thứ phiền: con nhỏ đi học về phải len qua khách, người già lên cầu thang giữa giờ đông, khách nhìn thẳng vào bếp và phòng sinh hoạt. Còn về an ninh, khi lối lên tầng ở nằm ngay cạnh quầy và không có cửa ngăn, người lạ trong tiệm có thể lên lầu mà người trông quầy không để ý.
Cách phổ biến là chia mặt tiền theo chiều ngang: một phần nhỏ làm lối nhà (đi thẳng tới cầu thang hoặc lối vào trong), phần lớn còn lại làm tiệm. Quầy thu ngân đặt ở ranh giới giữa hai phần, quay mặt về phía tiệm. Như vậy người trông quầy vừa thấy khách vừa thấy ai đi vào lối nhà.
Quầy so với cầu thang: các vị trí hay gặp
Nhà ống ở Việt Nam thường có cầu thang đặt giữa nhà, sát một bên tường, hoặc ngay sau mặt tiền. Bảng dưới so các vị trí quầy so với cầu thang.
| Vị trí quầy | Quan niệm phong thủy | Thực tế sinh hoạt | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Ngay chân cầu thang, quay lưng vào thang | Lưng "tựa" vào khối thang nhưng thang là nơi động, không vững như tường | Người lên xuống đi sát sau lưng người thu ngân | Nếu đặt vậy, làm vách kín phía sau quầy, tách hẳn với bậc thang |
| Đối diện chân cầu thang | Thang đổ thẳng vào quầy bị coi là "khí đổ dồn" | Người từ trên xuống nhìn thẳng vào ngăn tiền | Xoay quầy hoặc đặt bình phong thấp ở chân thang |
| Ở mặt tiền, cầu thang ở sâu bên trong | Quầy gần khí khẩu, thang ở phía hậu, phân rõ động – tĩnh | Ít đan chéo nhất; người nhà đi qua tiệm một đoạn | Giữ lối dọc tường cho người nhà, không xếp hàng lấn vào |
| Dưới gầm cầu thang | Ngồi dưới gầm thang bị coi là "bị đè", áp lực | Trần thấp, va đầu, nóng và bí | Gầm thang hợp làm kho nhỏ hơn là chỗ ngồi thu tiền |
Cầu thang đối thẳng cửa chính là đề tài phong thủy riêng, thuộc danh mục cầu thang trên trang này. Ở đây chỉ nói quan hệ giữa thang và quầy.
Quầy và bàn thờ: ba trường hợp cần chú ý
Bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa ở tầng trệt. Theo tập quán phổ biến ở miền Nam và nhiều nơi khác, bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa đặt sát đất, thường ở góc trong nhìn ra cửa. Quầy thu ngân không nên đặt sát che mất bàn thờ hoặc để người thu ngân ngồi quay lưng vào bàn thờ ở khoảng cách quá gần. Về thực tế, nhang đèn cạnh quầy có giấy, túi nilon và máy móc là nguy cơ cháy; nên có khoảng cách và dùng đèn điện thay đèn dầu nếu được. Đồ thờ chi tiết có ở các trang chuyên về đồ thờ, ở đây chỉ nói vị trí tương đối.
Bàn thờ gia tiên ở tầng trên, ngay trên quầy. Một số người ngại để quầy, nơi tiền bạc ra vào và khách đi lại, nằm ngay dưới bàn thờ gia tiên. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu muốn tránh, có thể dịch quầy lệch khỏi vị trí ngay dưới bàn thờ; nếu không dịch được thì nhiều gia đình chấp nhận và giữ khu quầy sạch, yên.
Bàn thờ gia tiên ở tầng trệt, phía sau tiệm. Trường hợp nhà ít tầng, gian thờ có thể nằm ngay sau khu bán hàng. Nên có vách ngăn hoặc rèm để gian thờ không lộ ra phía khách, và lối đi tới gian thờ không phải qua khu quầy. Theo quan niệm, đó là giữ chỗ thờ tĩnh; theo thực tế, khách không đi nhầm vào chỗ riêng của gia đình.
Bếp, nhà vệ sinh và chỗ để xe so với quầy
Nhiều nhà phố có bếp ở cuối tầng trệt, nhà vệ sinh dưới gầm thang, xe máy dựng ngay trong tiệm buổi tối. Theo quan niệm phong thủy, chỗ thu tiền không nên gần nơi uế (nhà vệ sinh) và nơi hoả mạnh (bếp), cũng không nên bị xe cộ chắn trước mặt. Lý do thực tế đi kèm khá rõ: mùi bếp, mùi nhà vệ sinh lan ra khu bán; dầu mỡ bám lên hàng và máy; xe dựng sát quầy làm lối đi hẹp và có mùi xăng.
Giải pháp thường gặp là đặt quầy ở nửa trước của tầng trệt, càng xa bếp và nhà vệ sinh càng tốt, và có cửa hoặc rèm ngăn giữa khu bán với khu sinh hoạt. Xe máy buổi tối nên có vị trí cố định không chạm vào quầy, không chắn lối thoát hiểm. Xe điện, xe máy điện khi sạc cần ổ cắm riêng, không sạc qua đêm sát quầy có giấy và hàng dễ cháy; đây là lưu ý an toàn được các cơ quan phòng cháy nhắc nhiều lần.
Nếu nhà buộc phải có nhà vệ sinh gần quầy, hãy giữ cửa luôn đóng, có quạt hút, và đặt quầy sao cho người ngồi không nhìn thẳng vào cửa nhà vệ sinh. Theo quan niệm dân gian đó là tránh "uế khí"; theo thực tế đó là tránh mùi và giữ vẻ lịch sự với khách.
Tầng trệt cho thuê lại: những điều chủ nhà và người thuê nên thống nhất
Nhiều gia đình cho người khác thuê tầng trệt làm tiệm, còn mình ở các tầng trên. Khi đó quầy thu ngân là của người thuê nhưng vẫn ảnh hưởng tới nhà. Các điểm nên thống nhất từ đầu:
- Lối lên tầng trên đi riêng hay đi qua tiệm; nếu đi qua thì giờ nào được đi, có cửa khoá ngăn hay không.
- Có được đục tường, khoan sàn để cố định quầy, két, kệ hay không; ai chịu chi phí trả lại hiện trạng.
- Bàn thờ Thần Tài của người thuê đặt ở đâu, có ảnh hưởng tới bàn thờ của chủ nhà hay không, ai chịu trách nhiệm an toàn nhang đèn.
- Đường điện cho máy móc của tiệm đi riêng hay chung, công suất bao nhiêu; quầy nhiều máy có thể cần đường dây riêng.
- Giờ đóng mở cửa và tiếng ồn, để sinh hoạt của gia đình tầng trên không bị ảnh hưởng.
Các điểm này nên ghi vào hợp đồng thuê. Chuyện bàn thờ, hướng quầy là quan niệm của mỗi bên, tôn trọng nhau thì dễ thoả thuận hơn để đến lúc vướng mới bàn.
Bố trí lại tầng trệt nhà phố trong một buổi
Nếu bạn đang ở và bán trong nhà phố và thấy tầng trệt rối, thử làm theo trình tự sau. Hầu hết bước không cần thợ.
- Vẽ sơ đồ tầng trệt, đánh dấu cửa, cầu thang, bàn thờ, bếp, nhà vệ sinh, chỗ để xe.
- Vẽ luồng người nhà đi từ cửa tới cầu thang và bếp; vẽ luồng khách đi từ cửa tới kệ hàng và quầy. Chỗ hai luồng cắt nhau là chỗ cần xử lý.
- Chọn một dải dọc tường làm lối nhà, giữ thông suốt, không xếp hàng hoá lấn vào.
- Đặt quầy ở ranh giới giữa lối nhà và khu bán, quay mặt về khu bán, lưng có vách hoặc tủ kín.
- Kiểm khoảng cách quầy với bàn thờ, bếp, nhà vệ sinh, chỗ sạc xe; dịch quầy nếu quá sát.
- Thêm vách, rèm hoặc cửa xếp ở lối vào khu sinh hoạt phía sau để tách hẳn hai không gian.
Ví dụ giả định: nhà ống mặt tiền bốn mét, cầu thang sát tường trái ở giữa nhà. Chừa dải chừng một mét sát tường trái làm lối nhà, quầy đặt ngay bên phải dải này, lưng tựa tủ hàng cao, mặt nhìn chéo ra cửa. Khách đi ở phần bên phải, người nhà đi bên trái, hai luồng gần như không gặp nhau.
Gác lửng ngay trên khu quầy: làm kho hay làm chỗ ngủ
Nhà phố cũ ở Hà Nội, Hải Phòng hay Thành phố Hồ Chí Minh hay có gác lửng đúc thêm phía trên tầng trệt, nhiều khi nằm đúng trên khu bán hàng. Gác lửng này thường được dùng làm kho hoặc chỗ ngủ cho người trông tiệm. Theo quan niệm phong thủy, ngồi dưới một khối nặng thấp sát đầu là thế "bị đè", dễ thấy bức bối; theo thực tế, trần thấp làm nóng, bí, và hàng chất trên gác có thể rơi khi lên xuống.
Nếu gác lửng làm kho, nên để hàng nhẹ trên đó và kiểm khả năng chịu tải của sàn gác, vì nhiều sàn gác cũ làm bằng gỗ hoặc thép mỏng, không tính cho hàng nặng. Lối lên gác không nên xuất phát ngay sau ghế thu ngân, để việc lấy hàng không làm phiền người ngồi quầy. Thang lên gác cần tay vịn và đủ sáng.
Nếu gác lửng làm chỗ ngủ, nên có thông gió riêng, tránh ngủ ngay trên chỗ đặt máy móc nhiều nhiệt hoặc ổ điện tập trung của quầy. Người ngủ trên gác cần một lối xuống thoát hiểm rõ ràng khi có sự cố, đây là điều quan trọng hơn mọi lời bàn về hướng.
Câu hỏi thường gặp
Quầy thu ngân có nên đặt ngay cửa ra vào của nhà phố không?
Đặt sát cửa thì dễ thấy khách nhưng hay bị gió, bụi, nắng và khách đứng chật lối vào. Lùi quầy vào trong một hai bước, lệch sang một bên, thường dễ chịu hơn và vẫn quan sát được cửa.
Nhà phố nhỏ không đủ chỗ tách lối riêng cho gia đình thì làm sao?
Khi đó nên quy định giờ: giờ đông khách người nhà hạn chế đi qua tiệm, và giữ một lối hẹp sát tường không xếp hàng. Một tấm rèm ở chỗ chuyển từ khu bán sang khu sinh hoạt cũng giúp phân biệt hai không gian.
Có nên đặt bàn thờ Thần Tài ngay dưới quầy thu ngân không?
Một số tiệm làm vậy để tiết kiệm chỗ. Nhiều người lại ngại vì chân người ngồi quầy chạm vào khu thờ và nhang đèn gần giấy tờ dễ cháy. Nếu đặt gần quầy, nên có khoảng cách và không dùng lửa trần.
Cửa cuốn mặt tiền đóng lúc tối có ảnh hưởng gì tới quầy không?
Theo quan niệm, cửa đóng là "khí khẩu" khép lại, bình thường với nhà ở ban đêm. Về thực tế, khi cửa cuốn đóng, tầng trệt thiếu gió, nên có quạt hút hoặc ô thoáng, nhất là khi có xe máy dựng trong nhà.
Có nên đặt két sắt ở tầng trệt gần quầy không?
Két đặt gần quầy thì tiện cất tiền trong ngày, nhưng cũng dễ bị chú ý. Nhiều gia đình để két nhỏ cố định ở tầng trệt cho tiền trong ngày và giữ két chính ở tầng trên. Vị trí két có bài riêng trong danh mục này.
Nhà phố cho thuê mặt bằng, chủ nhà có nên quyết định vị trí quầy của người thuê không?
Chủ nhà nên thống nhất các giới hạn như không đục tường, không chắn lối lên tầng, an toàn điện và lửa. Vị trí cụ thể của quầy trong phạm vi đó nên để người thuê quyết, vì họ hiểu hàng và khách của mình.