Chỗ ngồi của người thu ngân, theo cách nhìn phong thủy, cần đủ ba điều: lưng có chỗ tựa vững, mắt thấy được cửa ra vào mà không ngồi thẳng trục cửa, và tay với tới ngăn tiền mà không phải xoay người ra khỏi tầm quan sát. Ba điều này vốn là nguyên tắc "tựa sơn, hướng thủy" của nhà ở, áp vào một chiếc ghế nhỏ sau quầy.
Bài này không bàn chuyện đặt quầy ở đâu trong tiệm, mà đi sâu vào chính con người ngồi sau quầy: lưng tựa vào gì, mắt nhìn được gì, tay làm được gì. Mỗi điều đều có quan niệm truyền thống và một lý do thực tế đi kèm, nên dù bạn tin phong thủy nhiều hay ít vẫn có thể dùng. Đây là kiến thức văn hoá – kiến trúc để tham khảo; không có chỗ ngồi nào bảo đảm buôn may bán đắt.
Vì sao người ngồi quầy được xem kỹ hơn cái quầy
Trong nhiều sách phong thủy dương trạch, chủ thể được xét luôn là con người: giường là nơi người nằm, bàn làm việc là nơi người ngồi. Quầy thu ngân cũng vậy. Một cái quầy đẹp đặt đúng chỗ nhưng người ngồi phải quay lưng ra lối đi, hoặc mắt bị kệ hàng che mất cửa, thì theo quan niệm vẫn là "thế ngồi không yên". Người làm phong thủy cho cửa hàng thường hỏi trước: ai ngồi quầy, ngồi bao lâu mỗi ngày, ngồi hay đứng.
Lý do thực tế đi kèm khá rõ. Người thu ngân ở tiệm nhỏ thường kiêm luôn việc trông hàng, chào khách, trả lời điện thoại và để ý trẻ con chạy quanh. Họ ngồi một chỗ tám đến mười tiếng. Một thế ngồi khiến họ phải ngoái lại liên tục, hoặc luôn cảm thấy có người đứng sau lưng, sẽ làm mệt và dễ sót việc. Tâm lý học môi trường có thuyết "tầm nhìn – nơi ẩn náu" (prospect–refuge) của Jay Appleton, đại ý con người thấy dễ chịu ở chỗ nhìn được ra xa mà phía sau được che chắn; thuyết này thường được đem ra so với thế tựa sơn của phong thủy.
Vì vậy, trước khi nghĩ đến hướng hợp tuổi hay vật phẩm đặt trên quầy, bạn nên ngồi thử vào ghế thu ngân của chính tiệm mình trong một buổi đông khách. Điều bạn cảm thấy khi ngồi đó là dữ liệu đáng tin hơn mọi lời đồn.
Điều kiện một: lưng có tựa
Tựa tường đặc là tốt nhất. Phong thủy gọi phía sau lưng là "huyền vũ", cần vững như núi. Một bức tường đặc hoặc vách tủ cao sau ghế thu ngân cho đúng cảm giác đó. Về thực tế, không ai đi được sau lưng người thu ngân, ngăn tiền không bị với tới từ phía sau.
Không có tường thì dựng vách. Quầy đặt giữa tiệm hoặc gần cửa kính thường không có tường sau. Một vách tủ hàng cao ngang vai, một kệ kín mặt sau hoặc tấm vách gỗ thấp đều làm được việc "tựa". Không nên dùng kệ thoáng xếp hàng hai mặt, vì khách đứng bên kia kệ vẫn nhìn được vào quầy.
Lưng không quay ra cửa kính hay lối đi. Ngồi quay lưng ra cửa kính mặt phố bị dân gian gọi là "lưng không chỗ dựa". Lý do thực tế: nắng chiều rọi vào gáy, ánh đèn xe ban đêm phản lên màn hình máy tính tiền, người ngoài phố nhìn rõ mặt quầy và ngăn tiền.
Khoảng trống sau ghế vừa đủ. Sát tường quá thì không lùi ghế được, rộng quá thì thành lối đi tắt của nhân viên. Khoảng đủ để kéo ghế ra và đứng dậy, chừng một bước chân, là hợp lý cho đa số tiệm nhỏ.
Điều kiện hai: mắt thấy cửa nhưng không ngồi thẳng trục cửa
Nguyên tắc nhìn ra cửa có ở hầu hết các trường phái. Người ngồi quầy thấy được ai bước vào, thấy khách đang đứng ở kệ nào, thấy cả lúc khách đi ra. Trong cửa hàng, đây là nguyên tắc an ninh căn bản: người bán hàng quan sát được lối ra là đã giảm một phần lớn khả năng mất hàng mà không cần thêm thiết bị gì.
Nhưng nhìn thấy cửa khác với ngồi đối thẳng cửa. Phong thủy gọi việc ngồi đúng trên đường thẳng từ cửa vào là "lộ xung" hay "trực xung": khí ùa thẳng vào người, không có chỗ dừng. Lý do thực tế cũng dễ thấy: gió lùa, bụi, hơi nóng từ mặt đường vào thẳng mặt; khách bước vào là chạm mắt ngay người thu ngân, nhiều người thấy ngại; người ngồi quầy thì bị giật mình mỗi khi cửa mở. Cách phổ biến là đặt ghế chéo so với cửa, nhìn cửa ở một góc nghiêng chừng ba mươi đến bốn mươi lăm độ.
Nếu mặt bằng buộc quầy đối cửa, như tiệm sâu và hẹp, bạn có thể lùi quầy vào trong vài bước, đặt một kệ thấp hoặc bàn trưng bày giữa cửa và quầy để tạo điểm dừng. Kệ đó phải thấp dưới tầm mắt người ngồi, nếu không lại che mất cửa và mất luôn điều kiện thứ hai.
Điều kiện ba: tay với tới ngăn tiền mà không rời mắt
Ngăn kéo tiền, máy quét mã, máy in hoá đơn và chỗ đặt mã thanh toán nên nằm trong vòng tay của người ngồi. Bảng dưới so cách sắp xếp hay gặp, dưới hai cách nhìn.
| Cách sắp xếp | Quan niệm phong thủy | Lý do thực tế |
|---|---|---|
| Ngăn tiền ngay trước bụng người ngồi, dưới mặt quầy | Tiền "nằm trong lòng" chủ, kín đáo | Khách không nhìn thấy tiền; người thu ngân mở ngăn không phải xoay người |
| Ngăn tiền bên hông, phía khách đứng | Tiền "lộ ra ngoài", bị coi là hở | Khách nhìn được vào ngăn khi mở; người lạ có thể với tới |
| Két hoặc hộp tiền đặt sau lưng | Có tựa nhưng phải quay lưng với cửa mỗi lần lấy tiền | Mỗi lần quay người là mất tầm nhìn ra cửa vài giây |
| Máy quét, máy in ở phía tay thuận | Gọn, thuận tay là "thuận khí" | Giảm thao tác vươn người, đỡ mỏi vai sau một ngày |
| Dây điện, ổ cắm gom dưới mặt quầy | Mặt quầy sạch, không rối | Không vấp, không giật, dễ lau dọn |
Điểm chung của mọi dòng trong bảng: tiền ở chỗ người ngồi thấy và với tới, còn người ngoài thì không. Đây là điểm mà quan niệm "tàng" (cất giấu) của phong thủy và nguyên tắc giữ tiền của nghề bán lẻ trùng nhau gần như hoàn toàn.
Những thứ trên đầu và quanh ghế thu ngân
Xà ngang, dầm trên đầu. Ngồi ngay dưới dầm bê tông được nhiều người kiêng vì cảm giác "áp đỉnh", bị đè. Không phải tiệm nào cũng dời được ghế; trần giả che dầm hoặc dịch ghế ra khỏi đường dầm vài tấc là cách đơn giản.
Máy lạnh thổi thẳng vào người. Theo quan niệm là gió xấu thổi vào; theo thực tế là khô mắt, cứng gáy. Chỉnh cánh gió hoặc đổi chỗ ghế là đủ.
Cửa nhà vệ sinh, cửa kho mở sát quầy. Phong thủy ngại người thu tiền ngồi cạnh nơi uế tạp hoặc lối đi tắt. Thực tế là mùi, người ra vào liên tục sau lưng, hàng hoá đi ngang qua quầy dễ lẫn.
Ánh sáng trên mặt quầy. Quầy tối bị coi là "âm"; thực tế là đếm tiền nhầm, nhìn tờ tiền giả không rõ. Một đèn rọi riêng xuống mặt quầy, không chói vào mắt người ngồi, là khoản đầu tư nhỏ có ích thật.
Tự kiểm chỗ ngồi thu ngân trong mười lăm phút
Bạn có thể tự làm bài kiểm này vào giờ vắng khách, chỉ cần một tờ giấy và người thứ hai đóng vai khách.
- Ngồi vào ghế thu ngân ở tư thế làm việc bình thường, không xoay người. Ghi lại: có thấy cửa ra vào không, thấy được bao nhiêu phần lối đi chính.
- Nhờ người thứ hai đi một vòng quanh tiệm. Ghi lại những chỗ người đó khuất khỏi tầm mắt bạn.
- Nhờ người đó đứng ở chỗ khách trả tiền, nhìn xuống quầy. Hỏi xem họ có thấy được ngăn tiền, sổ ghi, mật khẩu dán trên máy không.
- Đi ra sau ghế: có ai đi lại được phía sau bạn không, có kệ thoáng nào nhìn xuyên vào quầy không.
- Mở ngăn tiền, quét một món hàng, in một hoá đơn: đếm số lần phải vươn người hoặc quay lưng với cửa.
- Chọn một hoặc hai chỗ cần sửa nhất, thường là thứ chặn tầm nhìn hoặc lối đi sau lưng, và sửa trước.
Phần lớn tiệm nhỏ chỉ cần xoay ghế, dời một kệ hoặc thêm một tấm vách là đã đạt cả ba điều kiện. Những chuyện như hướng ngồi hợp tuổi theo bát trạch có thể tính sau, khi phần thực tế đã ổn.
Khi nhiều người thay nhau ngồi quầy, hướng ngồi tính theo ai
Một câu hỏi hay gặp: bát trạch chia người theo cung phi, mỗi người có bốn hướng tốt riêng, vậy quầy có nhiều ca thu ngân thì quay ghế theo ai? Trong thực hành, nhiều người làm bát trạch lấy cung phi của chủ tiệm hoặc người ngồi quầy lâu nhất, coi đó là "chủ khí" của chỗ ngồi. Cách khác là không xét hướng ngồi theo người, chỉ giữ nguyên tắc chung tựa – nhìn – với, vì nguyên tắc này đúng cho mọi người.
Cũng cần nói thẳng: hướng ngồi hợp tuổi là phần quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và các trường phái không thống nhất. Còn ba điều kiện đã nói thì kiểm được bằng mắt, ai ngồi cũng thấy khác biệt. Khi hai thứ mâu thuẫn, ví dụ hướng hợp tuổi bắt quay lưng ra cửa kính, thì phần lớn người làm nghề nghiêng về giữ thế ngồi an toàn.
Nếu bạn muốn đặt một món vật phẩm trên quầy cho có ý nghĩa với mình, hãy chọn món nhỏ, chắc chân, không chắn máy và tiền; có thể xem các món ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy. Món đó là biểu tượng văn hoá, không thay được một chỗ ngồi tốt.
Quầy có hai người: chia chỗ thế nào cho cả hai đều có thế
Người thu tiền ngồi phía trong, người gói hàng ngồi phía ngoài. Người giữ ngăn tiền nên ở vị trí sâu hơn, sát vách tựa, xa lối khách. Người gói hàng, tư vấn đứng gần phía khách. Cách chia này giữ được thế tựa cho người cầm tiền và tách hai việc ra, ít nhầm lẫn khi đông khách.
Hai ghế không ngồi lưng đối lưng. Hai người quay lưng vào nhau trong quầy hẹp bị coi là thế "bất hoà"; thực tế là va vào nhau mỗi lần đứng dậy và không ai thấy được phía sau người kia. Hai ghế cùng nhìn ra một phía, cách nhau một sải tay, là bố trí dễ chịu hơn.
Mỗi người một ngăn tiền hoặc một quy trình rõ. Đây không còn là chuyện phong thủy mà là chuyện quản lý quỹ, nhưng nó ảnh hưởng trực tiếp đến chỗ ngồi: hai người cùng thò tay vào một ngăn kéo thì ngăn kéo phải đặt giữa, và không ai còn ngồi đúng chỗ của mình. Quy định rõ ai thu tiền giúp chỗ ngồi giữ được bố cục ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Quầy thu ngân nên đặt bên trái hay bên phải cửa khi nhìn từ trong ra?
Nhiều tài liệu phong thủy dân gian chuộng bên trái (phía Thanh Long) vì cho là phía động, hợp việc thu tiền. Thực tế quyết định nhiều hơn là luồng khách: khách hay đi về phía nào khi vào, chỗ nào còn tường để tựa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Người thu ngân đứng thay vì ngồi thì ba điều kiện có khác không?
Không khác về nguyên tắc. Người đứng vẫn cần phía sau có vách, mắt thấy cửa và tay với tới tiền. Riêng quầy đứng nên có thảm chống mỏi và chỗ tựa hông, vì đứng lâu cả ca dễ mỏi chân hơn ngồi.
Có nên dùng gương để người thu ngân thấy được góc khuất không?
Gương cầu lồi đặt ở góc trần là cách cửa hàng hay dùng để thấy góc khuất. Một số trường phái kiêng gương đối cửa hoặc chiếu vào quầy, nên chọn vị trí gương không phản thẳng ra cửa chính và không làm chói mắt người ngồi.
Ghế thu ngân nên có tựa lưng cao hay thấp?
Ghế có tựa lưng cho cảm giác "có chỗ dựa" theo đúng ý phong thủy, và đỡ mỏi lưng sau nhiều giờ ngồi. Ghế đẩu không tựa chỉ nên dùng ở quầy ít người, ngồi ngắn. Chọn ghế xoay được giúp nhìn quanh mà không phải đứng dậy.
Người thu ngân ngồi quay mặt vào trong tiệm, lưng ra cửa thì có sao?
Theo quan niệm là mất thế nhìn cửa. Theo thực tế, người ngồi không thấy ai vào ra, ngăn tiền dễ bị nhìn từ phía cửa. Nếu không thể xoay quầy, ít nhất nên có gương hoặc camera để người ngồi thấy được cửa.
Quầy thu ngân nhỏ có cần làm theo hết các nguyên tắc này không?
Không cần làm đủ mọi thứ một lúc. Ưu tiên lần lượt: thấy cửa, phía sau có vách, tiền không lộ, rồi mới tới ánh sáng và đồ đạc quanh ghế. Tiệm rất nhỏ thường chỉ cần xoay ghế và dời một kệ.