Ngoài bốn cục cơ bản, Huyền không phi tinh còn nhận diện một số cách cục đặc biệt dựa trên quan hệ giữa các lớp sao trong toàn bộ tinh bàn. Phục ngâm là khi một lớp sao trùng hệt bàn Lạc thư gốc; phản ngâm là khi một lớp sao đối nghịch với bàn gốc; hợp thập là khi một lớp sao cộng với vận tinh bằng 10 ở mọi ô; liên châu tam ban là khi ba số trong mỗi ô liền nhau; phụ mẫu tam ban là khi ba số trong mỗi ô thuộc cùng một nhóm 1-4-7, 2-5-8 hoặc 3-6-9.
Phục ngâm và phản ngâm thường được xếp vào nhóm cần lưu ý; hợp thập và hai loại tam ban thường được coi là "thông khí", có sách dùng để giải thích vì sao một số bàn thượng sơn hạ thủy vẫn được đánh giá dùng được. Bài giải thích từng cách cục, cách nhận ra và các bàn vận 8, vận 9 có chúng theo cách tính phổ biến. Mọi đánh giá là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Phục ngâm: khi một lớp sao trùng bàn gốc
Bàn Lạc thư gốc có 5 ở giữa, 6 ở Tây Bắc, 7 ở Tây, 8 ở Đông Bắc, 9 ở Nam, 1 ở Bắc, 2 ở Tây Nam, 3 ở Đông, 4 ở Đông Nam. Nếu trong tinh bàn, số 5 nhập giữa ở lớp sơn tinh hoặc hướng tinh và phi thuận, lớp đó sẽ trùng hệt bàn gốc. Các sách gọi đó là phục ngâm, hiểu nôm na là sao "nằm im" ở chỗ cũ, khí không chuyển.
Trong vận 9, theo cách tính phổ biến, nhà Nhâm sơn Bính hướng có sơn tinh phục ngâm, còn nhà Bính sơn Nhâm hướng có hướng tinh phục ngâm. Trong vận 8, các nhà trên trục Đông Bắc – Tây Nam ở sơn thiên nguyên và nhân nguyên (Cấn, Dần, Khôn, Thân) có một lớp phục ngâm.
Một số tài liệu còn dùng chữ phục ngâm theo nghĩa hẹp hơn hoặc rộng hơn, chẳng hạn khi chỉ riêng sao ở cung hướng trùng số gốc của cung đó, hoặc khi sao năm trùng sao của nhà ở một cung. Khi gặp chữ này, nên hỏi lại người viết đang dùng nghĩa nào. Sách xếp phục ngâm vào nhóm cần lưu ý, nhưng như mọi cách cục khác, nó được đọc cùng hình thế: một bàn phục ngâm mà phía tương ứng có núi, có nước hợp lý thì không bị đánh giá nặng như khi đứng một mình.
Phản ngâm: khi một lớp sao đối nghịch bàn gốc
Nếu số 5 nhập giữa và phi nghịch, mỗi cung nhận số đối với số gốc của nó: Bắc nhận 9 thay vì 1, Nam nhận 1 thay vì 9, Đông nhận 7 thay vì 3, và cứ thế. Ở mọi cung, số mới cộng số gốc bằng 10. Các sách gọi đó là phản ngâm, hiểu là sao bị "đảo ngược" so với vị trí gốc.
Trong vận 9, theo cách tính phổ biến, các nhà Tý sơn Ngọ hướng và Quý sơn Đinh hướng có sơn tinh phản ngâm, còn các nhà Ngọ sơn Tý hướng và Đinh sơn Quý hướng có hướng tinh phản ngâm. Đáng chú ý, nhà Tý sơn Ngọ hướng, tức nhà hướng Nam chính, là kiểu nhà rất phổ biến ở Việt Nam vì khí hậu.
Chính vì phổ biến như vậy, người đọc cần giữ bình tĩnh khi thấy chữ phản ngâm trên tinh bàn nhà mình. Sách xếp phản ngâm vào nhóm cần lưu ý, nhưng không có sách nghiêm túc nào khuyên đổi hướng một ngôi nhà đang ở chỉ vì lý do này. Về mặt thực tế, nhà hướng Nam ở Việt Nam có lợi thế rõ ràng về nắng gió; lợi thế đó không vì một con số mà mất đi.
Hợp thập: khi sao và vận cộng thành mười
Hợp thập là khi ở mọi cung, sơn tinh cộng vận tinh bằng 10 (hợp thập ở lớp sơn), hoặc hướng tinh cộng vận tinh bằng 10 (hợp thập ở lớp hướng). Con số 10 được coi là "đủ", tượng trưng cho sự thông suốt giữa các lớp sao. Sách xếp hợp thập vào nhóm cách cục tốt, thường dẫn câu rằng khí "thông" khắp nhà.
Trong vận 8, theo cách tính phổ biến, nhà Sửu sơn Mùi hướng có lớp sơn hợp thập và nhà Mùi sơn Sửu hướng có lớp hướng hợp thập; cả hai lại là vượng sơn vượng hướng, nên được nhắc như những bàn đẹp của vận 8. Trong vận 9, nhà Tốn sơn Càn hướng và Tỵ sơn Hợi hướng có lớp hướng hợp thập, nhà Càn sơn Tốn hướng và Hợi sơn Tỵ hướng có lớp sơn hợp thập.
Có một chi tiết thú vị: bàn hợp thập có khi đi cùng một lớp phản ngâm ở lớp kia, như trường hợp nhà Sửu sơn Mùi hướng vận 8 có lớp hướng phản ngâm. Điều này cho thấy các cách cục không loại trừ nhau, và việc chỉ nhặt một cách cục ra để kết luận là cách đọc thiếu.
Liên châu tam ban và phụ mẫu tam ban
Liên châu tam ban là khi ba số trong mỗi ô (sơn tinh, vận tinh, hướng tinh) là ba số liền nhau, ví dụ 7-8-9, 1-2-3, tính vòng sau 9 là 1. Phụ mẫu tam ban là khi ba số trong mỗi ô thuộc cùng một nhóm: 1-4-7, 2-5-8 hoặc 3-6-9. Hai cách cục này được coi là làm cho khí "liên thông" giữa các lớp, và được nhắc như những cách cục hiếm.
Trong vận 8, theo cách tính phổ biến, nhà Thìn sơn Tuất hướng và Tuất sơn Thìn hướng có liên châu tam ban: ô giữa ghi 7-8-9, ô Đông Bắc ghi 1-2-3, ô Tây Bắc ghi 8-9-1. Các nhà Cấn, Dần, Khôn, Thân trên trục Đông Bắc – Tây Nam có phụ mẫu tam ban. Điều đáng chú ý là tất cả các bàn này đều thuộc thượng sơn hạ thủy trong vận 8.
Đây chính là chỗ nhiều sách dùng để giải thích vì sao một bàn thượng sơn hạ thủy không bị coi là bỏ đi: tam ban được xem như cách cục "cứu", làm cho khí của các cung thông với nhau. Trong vận 9, theo cách tính phổ biến không xét thế quái, không có bàn nào thuộc liên châu hay phụ mẫu tam ban. Các mức đánh giá này là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Ví dụ giả định: một bàn mang ba cách cục cùng lúc
Ví dụ giả định: một căn nhà ở Lâm Đồng, lưng về Đông Bắc, mặt nhìn Tây Nam, đo vào sơn Mùi ở hướng và sơn Sửu ở toạ, xây và dọn vào năm 2010, tức vận 8. Theo cách tính phổ biến, ô giữa ghi sơn tinh 2, vận tinh 8, hướng tinh 5. Ô Đông Bắc ở lưng nhà ghi 8-2-2, ô Tây Nam ở mặt nhà ghi 5-5-8.
Bàn này mang ba nhãn cùng lúc. Thứ nhất, sơn tinh 8 ở toạ và hướng tinh 8 ở hướng: vượng sơn vượng hướng. Thứ hai, ở mọi ô, sơn tinh cộng vận tinh bằng 10: hợp thập ở lớp sơn. Thứ ba, hướng tinh có số 5 nhập giữa và phi nghịch, nên mọi ô của lớp hướng đều đối với số gốc: phản ngâm ở lớp hướng.
Người chỉ nhìn nhãn thứ nhất và thứ hai sẽ khen bàn này hết lời; người chỉ nhìn nhãn thứ ba sẽ lo. Sách đọc cả ba cùng hình thế: nếu phía sau nhà tựa đồi, phía trước có thung lũng hay khoảng trống thoáng, bàn được coi là dùng được tốt trong vận 8. Sang vận 9, số 8 thành thoái khí nên cách đánh giá lại phải xem các số 9 và số 1 đang nằm ở đâu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bảng tóm tắt các cách cục đặc biệt trong vận 8 và vận 9
Bảng ghi theo cách tính phổ biến, chưa xét thế quái. Tên nhà ghi theo dạng sơn toạ – sơn hướng.
| Cách cục | Cách nhận ra | Vận 8 (2004–2023) | Vận 9 (2024–2043) |
|---|---|---|---|
| Phục ngâm | Số 5 nhập giữa và phi thuận ở một lớp | Cấn – Khôn, Dần – Thân, Khôn – Cấn, Thân – Dần | Nhâm – Bính, Bính – Nhâm |
| Phản ngâm | Số 5 nhập giữa và phi nghịch ở một lớp | Sửu – Mùi, Mùi – Sửu | Tý – Ngọ, Quý – Đinh, Ngọ – Tý, Đinh – Quý |
| Hợp thập | Một lớp cộng vận tinh bằng 10 ở mọi ô | Sửu – Mùi, Mùi – Sửu | Tốn – Càn, Tỵ – Hợi, Càn – Tốn, Hợi – Tỵ |
| Liên châu tam ban | Ba số trong mỗi ô liền nhau | Thìn – Tuất, Tuất – Thìn | Không có |
| Phụ mẫu tam ban | Ba số trong mỗi ô cùng nhóm 1-4-7, 2-5-8, 3-6-9 | Cấn – Khôn, Dần – Thân, Khôn – Cấn, Thân – Dần | Không có |
Bảng giúp tra nhanh và kiểm lại phần mềm. Bạn có thể tự dựng các bàn được nêu để thấy tận mắt cách cục. Khi gặp tài liệu liệt kê khác, hãy kiểm xem họ có dùng thế quái, có quy ước khác cho số 5 nhập giữa, hoặc dùng nghĩa rộng của phục ngâm, phản ngâm hay không.
Đọc các cách cục đặc biệt cho tỉnh
Các cách cục đặc biệt có tên gọi ấn tượng nên dễ bị dùng quá mức. Mấy nguyên tắc dưới đây giúp đặt chúng đúng chỗ.
- Cách cục là lớp bổ sung. Bốn cục cơ bản, các cặp sao trong từng ô và hình thế vẫn là phần chính khi đọc tinh bàn.
- Một bàn có thể mang nhiều cách cục cùng lúc. Hợp thập đi cùng phản ngâm, tam ban đi cùng thượng sơn hạ thủy; chỉ nhặt một cái ra là đọc lệch.
- Tên "phục ngâm", "phản ngâm" không phải bản án. Chúng nằm trên những hướng nhà rất phổ biến; sách không khuyên đổi hướng nhà vì chúng.
- Tên "hợp thập", "tam ban" không phải lời hứa. Nhà có cách cục đẹp mà tối, ẩm, chật vẫn là nhà khó ở.
- Kiểm quy ước trước khi so sánh. Thế quái và cách xử lý số 5 làm thay đổi danh sách các bàn có cách cục.
Hiểu các cách cục giúp bạn đọc được tài liệu Huyền không chuyên sâu và hỏi lại người tư vấn những câu cụ thể. Còn quyết định về ngôi nhà vẫn nên dựa trên an toàn, ánh sáng, thông gió và nhu cầu của gia đình trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Phục ngâm và phản ngâm có xảy ra với vận tinh không?
Vận bàn luôn phi thuận từ số vận, nên chỉ trùng bàn gốc khi vận là 5. Vì vậy khi nói phục ngâm, phản ngâm của một ngôi nhà, sách thường chỉ lớp sơn tinh hoặc hướng tinh, nơi số 5 có thể nhập giữa.
Nhà hướng Nam chính vận 9 có phản ngâm thì nên làm gì?
Theo cách tính phổ biến, nhà Tý sơn Ngọ hướng vận 9 có sơn tinh phản ngâm. Sách không khuyên đổi hướng; gợi ý thường gặp là bố trí công năng theo các sao vượng của bàn và giữ phía sau nhà có khoảng mở. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hợp thập có làm một bàn thượng sơn hạ thủy thành tốt không?
Một số sách cho rằng hợp thập và tam ban có thể "cứu" phần nào, nhưng vẫn đặt điều kiện về hình thế. Không có cách cục nào tự động biến một bàn thành tốt mà không xét cảnh quanh nhà.
Vì sao vận 9 không có liên châu hay phụ mẫu tam ban?
Đó là kết quả của phép phi tinh với vận bàn 9 khi chưa xét thế quái. Bạn có thể tự dựng đủ 24 bàn vận 9 để kiểm. Khi dùng thế quái, một số bàn thay đổi và kết luận có thể khác.
Có cần học các cách cục này nếu chỉ muốn hiểu nhà mình?
Không bắt buộc. Biết chúng giúp bạn hiểu những chữ lạ trong phần mềm hay lời tư vấn. Nếu chỉ muốn bố trí nhà hợp lý, nắm tinh bàn, bốn cục cơ bản và nguyên tắc tĩnh – động là đủ.