Phong thủy gọi một căn phòng tối, ẩm, lạnh, ít người qua lại là âm khí nặng, tức phần âm lấn át phần dương. Bóc lớp quan niệm ra, đó là ba hiện tượng vật lý: thiếu ánh sáng tự nhiên, độ ẩm cao và không khí ít lưu thông. Cả ba đều có cách nhận biết và có việc người thuê làm được mà không cần sửa nhà.
Phòng trọ tầng trệt trong hẻm sâu, phòng giáp tường nhà bên, phòng dưới mái hắt ở miền Bắc mùa nồm là những nơi hay bị nói là âm u. Có người coi đó là điềm không lành và tìm vật phẩm để trấn. Bài này không làm như vậy: bài đi theo cách phong thủy hiểu âm dương trong nhà ở, rồi đối chiếu với nguyên nhân thật của ẩm và tối, để bạn biết phòng mình thuộc loại nào và xử lý tới đâu. Âm dương ở đây là khái niệm văn hoá; mức tin tuỳ mỗi người.
Âm khí, dương khí trong nhà ở được hiểu thế nào
Trong phong thủy nhà ở, âm và dương không mang nghĩa ma quỷ hay thần linh. Dương là sáng, ấm, khô, động; âm là tối, lạnh, ẩm, tĩnh. Một ngôi nhà tốt theo quan niệm là có cả hai, phân bố hợp lý: phòng khách, bếp thiên về dương; phòng ngủ thiên về âm vừa phải. Khi một phần lấn hẳn, như phòng khách tối om hay phòng ngủ nóng chói, phong thủy gọi là mất cân bằng.
Cụm từ âm khí nặng trong đời thường thường bị hiểu sang nghĩa tâm linh, gắn với chuyện nhà có vong hay đất dữ. Đây là cách hiểu dân gian, không phải trọng tâm của phong thủy như một hệ tri thức về nhà ở. Sách phong thủy cổ khi bàn về nhà thấp, tối, ẩm chủ yếu nói về sức khoẻ người ở và độ bền của nhà, bởi người xưa thấy rõ nhà ẩm thì người hay ốm, gỗ chóng mục.
Một điểm hay bị bỏ qua: cùng một căn phòng có thể âm vào mùa này mà cân bằng vào mùa khác. Phòng hướng Bắc ở Hà Nội mùa đông lạnh và thiếu nắng, nhưng mùa hè lại mát dễ chịu; phòng tầng trệt ở Cần Thơ mùa khô thoáng, mùa mưa thì ẩm. Phong thủy gọi đây là khí theo thời, và cách đánh giá tỉnh táo là hỏi về cả năm chứ không chỉ ngày đi xem.
Vì vậy, khi ai đó nói phòng bạn thuê âm khí nặng, câu hỏi hữu ích là: phòng thiếu sáng, thiếu gió hay thừa ẩm? Mỗi cái có nguyên nhân và cách xử lý riêng. Còn nếu lời nói ấy đi kèm lời mời làm lễ hay mua đồ trấn, bạn nên tách bạch hai việc: phòng ẩm là chuyện vật lý, xử lý bằng việc làm cụ thể.
Ba nguồn ẩm thường gặp trong phòng trọ
Không phải phòng ẩm nào cũng giống nhau. Nhận ra nguồn ẩm giúp bạn biết việc nào tự làm được, việc nào phải báo chủ nhà.
| Nguồn ẩm | Dấu hiệu nhận biết | Người thuê làm được gì |
|---|---|---|
| Ngưng tụ hơi nước (nồm, tắm, nấu) | Sàn, gương, tường ướt đều mặt; nặng vào mùa nồm miền Bắc | Đóng cửa khi nồm, hút ẩm, quạt hút khi tắm và nấu |
| Ẩm mao dẫn từ nền | Vệt ẩm và muối trắng ở chân tường, cao dần lên; phòng tầng trệt | Kê đồ cách tường, nâng chân giường tủ, báo chủ nhà |
| Thấm từ ngoài vào | Vệt ố loang theo mưa, ở tường giáp nhà bên, trần dưới sân thượng | Chụp ảnh ghi lại, báo chủ nhà xử lý chống thấm |
Ví dụ giả định: một phòng tầng trệt ở Hà Nội có vệt ẩm chân tường quanh năm, mùa xuân thêm sàn ướt. Phòng này có hai nguồn: mao dẫn từ nền (không tự sửa được) và nồm (xử lý được bằng đóng cửa, hút ẩm). Người thuê làm tốt phần thứ hai thì căn phòng dễ chịu hơn rõ, dù phần thứ nhất vẫn còn.
Thiếu sáng: phần dương mà căn phòng không có
Đèn ban ngày không thay được nắng, nhưng giúp được nhiều. Ánh sáng tự nhiên ảnh hưởng tới nhịp ngủ thức của cơ thể, điều được khoa học về giấc ngủ xác nhận rộng rãi. Phòng không có nắng, bạn nên ra ngoài trời một lúc vào buổi sáng. Trong phòng, đèn trắng đủ sáng ban ngày và đèn vàng dịu buổi tối giúp cơ thể phân biệt ngày đêm.
Màu sáng cho bề mặt lớn. Ga giường, rèm, thảm màu sáng phản xạ ánh sáng tốt hơn màu tối. Phong thủy gọi đây là bổ sung dương cho phòng âm. Bạn không cần sơn lại tường; đổi đồ vải là đủ thấy khác.
Gương đặt để kéo ánh sáng vào. Nếu phòng có một ô cửa sổ nhỏ, một tấm gương đặt bên cạnh vuông góc với cửa sổ có thể đưa ánh sáng vào sâu hơn. Phong thủy dặn không đặt gương đối thẳng giường; đặt ở tường bên cạnh là hợp cả hai.
Giữ cửa sổ sạch và không che kín. Nhiều phòng tối hơn mức cần vì cửa sổ dán giấy, che rèm dày, kê tủ chắn. Rèm hai lớp, ban ngày kéo lớp dày ra, giữ lớp voan mỏng cho riêng tư, là cách đơn giản để lấy thêm ánh sáng.
Mùa nồm ở miền Bắc: giữ phòng khô từng bước
Nồm là hiện tượng không khí ấm, ẩm gặp bề mặt lạnh và đọng nước. Phòng trọ tầng thấp, nền gạch men và tường dày là nơi bị nặng nhất. Phong thủy dân gian gọi những ngày này là thấp khí lên; cách làm dưới đây giúp phòng đỡ ướt:
- Theo dõi dự báo thời tiết; ngày có gió nồm ẩm thì đóng cửa sổ và cửa ra vào, không mở cửa đón gió như ngày thường.
- Bật máy hút ẩm nếu có, hoặc điều hoà ở chế độ làm khô, đóng kín phòng trong vài giờ.
- Lau sàn bằng khăn khô, không lau bằng nước; nếu sàn đã đọng nước, lau khô hai ba lần trong ngày.
- Không phơi quần áo ướt trong phòng; nếu buộc phải phơi, đặt giá phơi gần máy hút ẩm.
- Kê đồ gỗ, tủ vải, thùng các tông cách tường vài phân và nâng khỏi mặt sàn để tránh mốc mặt sau.
- Khi trời hanh trở lại, mở hết cửa cho gió vào, phơi chăn nệm ra nắng nếu có chỗ.
Ở miền Nam không có mùa nồm theo kiểu miền Bắc, nhưng mùa mưa kéo dài cũng làm phòng ẩm. Nguyên tắc vẫn là giảm nguồn hơi nước trong phòng và tăng lưu thông khí khi trời khô.
Không khí bí: phần gió trong câu chuyện âm dương
Phong thủy chuộng khí lưu thông nhẹ nhàng, không đứng yên một chỗ và cũng không lùa mạnh. Phòng trọ chỉ có một cửa ra vào, không có cửa sổ hoặc cửa sổ mở vào hành lang kín, thì không khí gần như đứng yên. Hơi người, hơi nấu ăn, hơi nước tắm đều đọng lại, độ ẩm tăng dần trong ngày, và buổi sáng thức dậy thấy phòng nặng mùi.
Cách tạo đường gió khi phòng chỉ có một lỗ mở là dùng quạt có chủ đích: đặt quạt gần cửa, quay ra ngoài để đẩy khí trong phòng ra, không khí mới sẽ vào theo khe dưới cửa hoặc ô thoáng. Nếu phòng có hai lỗ mở dù nhỏ, như cửa ra vào và ô thoáng nhà vệ sinh, mở cả hai để gió có đường đi. Nhiều người chỉ bật quạt thổi vào người, khí trong phòng vẫn quẩn ở đó.
Thời điểm mở cửa cũng quan trọng. Buổi sáng sớm và chiều tối thường là lúc không khí ngoài mát và khô hơn, hợp để thay khí cho phòng. Giữa trưa nắng hoặc ngày nồm, mở cửa lại đưa hơi nóng hay hơi ẩm vào. Phong thủy gọi đây là thuận theo thời; nói theo cách thường ngày là xem trời rồi hẵng mở.
Ẩm mốc và sức khoẻ: điều nên biết, không nên sợ
Tổ chức Y tế Thế giới có hướng dẫn riêng về ẩm và nấm mốc trong nhà, khuyến nghị xử lý nguồn ẩm vì môi trường ẩm mốc liên quan tới các vấn đề về đường hô hấp, đặc biệt ở người có bệnh hen hoặc dị ứng. Điều này giải thích vì sao người xưa, không có khái niệm nấm mốc, vẫn nhận ra nhà ẩm thì người hay ốm và ghi thành lời kiêng.
Điều đó không có nghĩa là phòng trọ có vài đốm mốc là nguy hiểm. Mức độ quan trọng: mảng mốc lớn, mùi mốc nặng, đồ đạc liên tục mốc là dấu hiệu cần xử lý dứt điểm, hoặc cân nhắc chuyển phòng nếu bạn có bệnh hô hấp. Còn vệt mốc nhỏ ở góc nhà vệ sinh thì lau sạch, giữ khô là đủ.
Khi lau mốc, đeo khẩu trang và găng tay, mở cửa thông gió. Không trộn các chất tẩy rửa với nhau, nhất là chất tẩy có clo với chất tẩy chứa axit hoặc amoniac, vì có thể sinh khí độc. Nếu mốc lan rộng trên tường do thấm, việc của bạn là chụp ảnh, báo chủ nhà và ghi lại ngày báo, không phải tự cạo tường.
Nếu có người trong phòng ho kéo dài, khó thở, hay nổi mẩn, hãy đi khám bác sĩ. Phong thủy hay việc dọn phòng không thay được việc khám chữa bệnh.
Khi nào nên chuyển phòng thay vì cố chỉnh
Có những phòng mà mọi cố gắng của người thuê chỉ giảm được một phần. Phòng tầng trệt nền thấp hơn mặt hẻm, mỗi lần mưa to nước tràn vào; phòng giáp tường nhà bên bị thấm loang cả mảng; phòng không có cửa sổ, không có quạt hút, cửa ra vào mở vào một hành lang kín. Ở những nơi này, chi phí máy hút ẩm, tiền điện và công dọn dẹp có thể lớn hơn chênh lệch tiền thuê so với một phòng khô thoáng hơn.
Phong thủy không cung cấp vật phẩm nào làm khô được tường, và các lời gợi ý đặt đá muối, đặt than hoạt tính chỉ hút được lượng ẩm rất nhỏ so với nguồn ẩm của cả căn phòng. Một ổ than hoạt tính trong tủ quần áo có thể giúp đỡ mùi; nó không thay được việc thông gió.
Nếu bạn quyết định chuyển, khi đi xem phòng mới, hãy kiểm chân tường, góc trần, mùi khi cửa đóng, và hỏi chủ nhà hay hàng xóm xem mùa nồm, mùa mưa căn phòng thế nào. Đó là cách đánh giá âm dương của một căn phòng theo đúng tinh thần của phong thủy: nhìn tận mắt, kiểm tận tay.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trọ âm khí nặng có phải là có chuyện tâm linh không?
Trong phong thủy nhà ở, âm khí nặng chủ yếu chỉ phòng tối, ẩm, lạnh, ít lưu thông. Cách hiểu theo nghĩa tâm linh là quan niệm dân gian riêng, mức tin tuỳ mỗi người. Việc đầu tiên nên làm là kiểm ánh sáng, gió và nguồn ẩm của căn phòng.
Đặt đèn sáng suốt đêm có làm giảm âm khí không?
Theo quan niệm, đèn là dương nên có người để đèn sáng. Nhưng ánh sáng mạnh ban đêm ảnh hưởng tới giấc ngủ. Tốt hơn là đủ sáng ban ngày, ban đêm dùng đèn ngủ dịu nếu cần, và giải quyết nguyên nhân thật là ẩm và bí.
Muối, than hoạt tính có hút ẩm cho phòng trọ được không?
Chúng hút được một lượng ẩm nhỏ, hợp để đặt trong tủ quần áo hay hộp kín. Với cả căn phòng, lượng ẩm từ nền, tường và không khí lớn hơn rất nhiều, nên cần thông gió, máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ làm khô.
Phòng trọ tầng trệt có nên thuê không?
Tầng trệt tiện đi lại, để xe, nhưng thường ẩm hơn và ít riêng tư hơn. Khi xem, kiểm chân tường, cốt nền so với mặt hẻm, và hỏi tình trạng mùa mưa. Phong thủy coi tầng trệt trong hẻm sâu dễ thiên về âm, nhưng không có nghĩa là không ở được.
Tường phòng trọ bị ẩm, ai chịu trách nhiệm sửa?
Thấm từ ngoài vào hoặc ẩm từ nền thuộc kết cấu nhà, thường là trách nhiệm của chủ nhà theo thoả thuận trong hợp đồng thuê. Người thuê nên chụp ảnh, báo bằng tin nhắn để có ghi nhận, và không tự đục sửa. Nội dung cụ thể tuỳ hợp đồng và quy định hiện hành.
Dùng điều hoà chế độ làm khô có tốn điện hơn máy hút ẩm không?
Tuỳ thiết bị và diện tích phòng, không có câu trả lời chung. Với phòng trọ nhỏ đã có điều hoà, chế độ làm khô thường đủ dùng cho những ngày nồm. Máy hút ẩm hợp với phòng không có điều hoà hoặc cần hút ẩm kéo dài, nhất là khi phơi đồ trong phòng.