Phong thủy phòng ngủ xoay quanh một mục tiêu: chỗ nằm đủ yên để người ta nghỉ thật sự. Các sách và người làm nghề thường gói lại thành mấy nguyên tắc chung: giường tựa vào tường đặc và nhìn thấy cửa nhưng không nằm thẳng trước cửa, phòng đặt ở vùng tĩnh của nhà, ban ngày đủ sáng còn ban đêm đủ tối, gió vào được mà không thổi thẳng vào người, trên đầu không có vật nặng treo đè, và đồ đạc ít, gọn.
Phần lớn những nguyên tắc này trùng với điều mà người làm kiến trúc và người nghiên cứu giấc ngủ cũng khuyên, chỉ khác cách gọi tên. Phần còn lại, như hướng đầu giường theo tuổi hay màu theo mệnh, là lớp quan niệm của từng trường phái; mức tin tuỳ mỗi người. Bài này đi qua từng nguyên tắc, nói rõ phần nào có lý do thực tế đi kèm, rồi đưa ra một thứ tự nên làm khi bạn sắp xếp lại phòng ngủ.
Vì sao phòng ngủ được coi là phòng quan trọng bậc nhất
Trong sách phong thủy nhà ở, ba chỗ hay được nhắc trước tiên là cửa chính, bếp và phòng ngủ. Cửa là nơi người và gió đi vào, bếp là nơi nấu nướng nuôi cả nhà, còn phòng ngủ là nơi mỗi người ở lâu nhất trong ngày. Một người trưởng thành ngủ khoảng bảy tám tiếng mỗi đêm, tức gần một phần ba cuộc đời nằm ở một vị trí cố định. Người xưa không có khái niệm nhịp sinh học, nhưng họ nhận ra rằng chỗ nằm không yên thì người mệt, và người mệt thì mọi việc khác đều khó.
Từ đó, lời khuyên phong thủy cho phòng ngủ thiên về chữ "tĩnh" và chữ "tụ": phòng nên kín đáo, khí không bị lùa qua, người nằm không bị giật mình bởi những thứ xung quanh. Trong cách chia âm dương của nhà ở, phòng khách và lối đi thuộc phần động, phòng ngủ thuộc phần tĩnh. Hiểu theo nghĩa đời thường, đó là chỗ ít người qua lại, ít tiếng ồn, ánh sáng dịu.
Đặt phòng ngủ vào vị trí trung tâm của câu chuyện phong thủy cũng có lý do rất thực tế: đây là căn phòng dễ sửa nhất. Đổi hướng cửa chính hay dời bếp tốn kém và cần thợ, còn kê lại một chiếc giường, thay rèm, dọn bớt đồ chỉ mất một buổi cuối tuần. Vì vậy người mới tìm hiểu nên bắt đầu từ đây.
Bảy nguyên tắc cốt lõi
Một: giường có chỗ tựa. Đầu giường đặt sát một bức tường đặc, không đặt dưới cửa sổ, không để trống phía sau. Theo quan niệm, đầu giường có tựa thì người nằm "có núi sau lưng"; thực tế, tường đặc giữ gối không rơi, che gió lùa và cho cảm giác an toàn khi ngủ say.
Hai: nằm thấy cửa nhưng không thẳng cửa. Từ giường nhìn được cửa phòng mà không phải quay đầu, nhưng chân giường không chĩa thẳng ra cửa. Lý do thực tế là người nằm biết ai bước vào, còn cửa không mở thẳng vào chỗ nằm thì luồng gió, ánh đèn hành lang và tiếng động không đổ thẳng lên người.
Ba: phòng nằm ở vùng tĩnh. Phòng ngủ nên tránh sát cửa chính, sát phòng khách đông người hay ngay cạnh bếp. Đây là quan niệm phân động – tĩnh, và cũng là lời khuyên cách âm thông thường.
Bốn: sáng ban ngày, tối ban đêm. Ban ngày phòng nhận đủ ánh sáng tự nhiên để khô ráo; ban đêm che được ánh đèn đường, đèn biển hiệu. Bóng tối khi ngủ giúp cơ thể tiết melatonin, điều này đã được nghiên cứu về giấc ngủ xác nhận.
Năm: thoáng mà không lùa. Phòng có gió trao đổi, nhưng luồng gió từ cửa sổ, điều hoà hay quạt không thổi thẳng vào đầu người nằm suốt đêm.
Sáu: trên đầu không có vật đè. Không treo kệ nặng, đèn chùm lớn, tủ treo ngay trên đầu giường; dầm lộ thì che hoặc dời giường. Phần này trước hết là chuyện an toàn.
Bảy: ít đồ, gọn đồ. Phòng ngủ không phải nhà kho. Đồ càng nhiều càng nhiều bụi, càng khó dọn, mắt càng khó nghỉ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng lý do vệ sinh thì ai cũng thấy.
Phần nào có lý do thực tế, phần nào thuộc trường phái
Không phải mọi lời khuyên về phòng ngủ đều cùng một mức. Bảng dưới đây xếp các lời khuyên hay gặp theo hai cột: cái gì có lý do vật lý, tâm lý rõ ràng, cái gì chủ yếu dựa vào hệ thống của một trường phái.
| Lời khuyên hay gặp | Lý do thực tế đi kèm | Thuộc lớp nào |
|---|---|---|
| Đầu giường tựa tường đặc | Chắn gió, giữ gối, cảm giác an toàn | Chung, gần như mọi phái |
| Không nằm thẳng cửa | Gió, ánh sáng, tiếng động từ hành lang | Chung |
| Không ngủ dưới dầm, kệ treo | Tâm lý bị đè, rủi ro rơi vật | Chung |
| Phòng tối khi ngủ | Melatonin, giấc ngủ sâu | Chung, có nghiên cứu |
| Hạn chế gương soi vào giường | Ánh phản chiếu, giật mình lúc tỉnh giấc | Quan niệm dân gian, lý do thực tế yếu hơn |
| Đầu giường quay theo hướng hợp cung phi | Không có lý do vật lý rõ | Bát trạch |
| Đặt phòng ngủ theo sao bay từng năm | Không có lý do vật lý rõ | Huyền không phi tinh |
| Màu chăn ga theo mệnh | Màu dịu giúp thư giãn, còn "theo mệnh" thì không | Ngũ hành theo mệnh |
Cách đọc bảng: những dòng thuộc lớp "chung" nên làm trước vì vừa hợp quan niệm vừa có ích thật. Những dòng thuộc trường phái thì bạn cân nhắc khi các điều kiện thực tế đã ổn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Giường: món đồ quyết định cả căn phòng
Nếu chỉ được chỉnh một thứ, hãy chỉnh chỗ đặt giường. Cách làm đơn giản là đứng ở cửa phòng, nhìn vào và xác định bức tường nào vừa đặc, vừa không có cửa sổ, vừa không nằm thẳng trục cửa. Đó thường là bức tường lệch về một bên so với cửa, nằm chéo trong tầm mắt khi bạn bước vào. Sách phương Tây gọi chỗ này là vị trí chủ động; sách cũ của ta chỉ nói gọn là "giường có dựa, mắt thấy cửa".
Hai bên giường nên chừa lối đi, nhất là giường đôi. Một người phải trèo qua người kia để xuống giường thì đêm nào cũng có lúc bị đánh thức. Khoảng trống chân giường đủ để đi qua mà không va vào cạnh giường. Gầm giường thoáng, dễ quét, không nhét đầy đồ.
Giường nên chắc, không kêu khi trở mình, đầu giường liền khối hoặc bắt chặt vào khung. Đầu giường lung lay, khe hở lớn giữa đầu giường và tường làm gối tụt xuống, đầu người nằm hở phía sau. Những chi tiết nhỏ ấy gom lại mới thành một chỗ nằm "vững" như sách hay nói.
Ánh sáng, gió và tiếng ồn: ba thứ quyết định giấc ngủ
Về ánh sáng, mục tiêu là hai trạng thái rõ ràng. Ban ngày kéo rèm ra cho nắng vào, phòng khô, đệm không ẩm, mùi không đọng. Ban đêm phòng phải tối: rèm dày hoặc hai lớp, đèn trần tắt, chỉ để một đèn ngủ ánh vàng thấp nếu cần đi lại. Đèn biển hiệu ngoài đường hắt vào hay đèn báo của thiết bị điện nhấp nháy trong bóng tối là những thứ nên che lại.
Về gió, phòng ngủ cần trao đổi không khí, nhất là khi đóng cửa ngủ điều hoà cả đêm. Mở hé cửa sổ một lúc trước khi ngủ hoặc lúc sáng sớm, để không khí trong phòng được thay. Dàn lạnh điều hoà không đặt sao cho gió thổi thẳng vào đầu giường; quạt đứng để xa và quay đảo. Cách nói phong thủy là "khí nên quanh co, không nên xộc thẳng"; cách nói đời thường là đừng để gió thổi một chỗ suốt đêm.
Về tiếng ồn, phòng ngủ đặt xa mặt đường, xa phòng khách, xa máy bơm và cầu thang là tốt nhất. Không đổi được vị trí thì dán ron khe cửa, dùng rèm dày, kê tủ quần áo vào bức tường giáp nguồn ồn để làm lớp đệm. Một căn phòng ồn khó mà gọi là "tĩnh" theo nghĩa nào.
Thứ tự nên làm khi sắp xếp lại phòng ngủ
Nhiều người bắt đầu bằng việc mua vật phẩm hay đổi màu chăn ga, trong khi những thứ ảnh hưởng nhiều hơn thì chưa đụng tới. Thứ tự gợi ý dưới đây đi từ cái tác động lớn nhất, ít tốn kém nhất.
- Dọn bớt đồ: đem ra khỏi phòng những thứ không dùng hằng tuần, dọn gầm giường, nóc tủ.
- Chọn lại bức tường đầu giường: tường đặc, không cửa sổ, không thẳng cửa, nằm thấy cửa.
- Kiểm tra trên đầu giường: dầm, kệ, đèn, quạt; gỡ hoặc dời những thứ treo đè.
- Xử lý ánh sáng: rèm cản sáng, đèn ngủ ánh vàng thấp, che đèn báo thiết bị.
- Xử lý gió: chỉnh cánh đảo điều hoà, dời quạt, tạo thói quen mở cửa thay khí.
- Xử lý tiếng ồn: ron cửa, tủ làm vách đệm, rèm dày.
- Cuối cùng mới tới lớp trường phái: hướng đầu giường theo cung phi, màu sắc theo ngũ hành, nếu bạn muốn theo.
Làm xong năm sáu bước đầu, phần lớn căn phòng đã hợp với nguyên tắc chung. Bước cuối là lựa chọn cá nhân, đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu muốn đặt thêm một món trang trí mang ý nghĩa phong thủy, chọn món nhỏ, cạnh tròn, có ghi rõ chất liệu; bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Những sai lầm hay gặp khi làm theo phong thủy phòng ngủ
Phần lớn sai lầm đến từ việc theo một lời khuyên mà bỏ qua bối cảnh. Một vài trường hợp điển hình:
- Xoay giường cho đúng hướng hợp tuổi, kết quả đầu giường nằm dưới cửa sổ hoặc chân giường thẳng cửa: được một lớp trường phái nhưng mất hai nguyên tắc chung.
- Treo vật phẩm lên đầu giường để "hoá giải", vô tình tạo thêm vật treo trên đầu người nằm.
- Bỏ gương nhưng để nguyên đèn biển hiệu hắt vào phòng: cái ảnh hưởng nhỏ được sửa, cái ảnh hưởng lớn thì chưa.
- Đặt cây lớn, bể cá trong phòng ngủ chật để "thêm sinh khí", trong khi phòng thêm ẩm và thêm tiếng máy sủi.
- Lo sợ vì một điều kiêng mà quên rằng chính nỗi lo đó làm mất ngủ nhiều hơn.
Nguyên tắc chung là ưu tiên lời khuyên có lý do thực tế, rồi mới tới lời khuyên của trường phái; khi hai lớp mâu thuẫn, giữ lớp thực tế. Phong thủy là kiến thức văn hoá tham khảo, không phải bản án cho căn phòng của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ có nhất thiết phải vuông vức mới hợp phong thủy không?
Không nhất thiết. Sách thường chuộng phòng vuông hoặc chữ nhật vì dễ kê giường có chỗ tựa và dễ bố trí lối đi. Phòng méo, có góc lồi vẫn dùng được nếu chọn đúng bức tường đầu giường và che bớt góc nhọn bằng tủ hoặc kệ thấp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Giường đã đúng hướng hợp tuổi nhưng lại nằm dưới cửa sổ thì nên giữ hướng hay dời giường?
Phần lớn người làm nghề khuyên giữ nguyên tắc chung trước: đầu giường tựa tường đặc, không dưới cửa sổ. Hướng theo cung phi là lớp của phái Bát trạch, có thể bù bằng hướng cửa phòng hoặc hướng bàn làm việc. Khi hai lớp mâu thuẫn, chọn lớp có lý do thực tế là an toàn hơn.
Phòng ngủ có nên đặt tivi, máy tính không?
Theo quan niệm, thiết bị điện tử làm phòng ngủ thêm phần động. Lý do thực tế là ánh màn hình buổi tối làm khó ngủ và đèn báo nhấp nháy trong bóng tối gây khó chịu. Nếu bắt buộc phải có, đặt xa giường, tắt hẳn khi ngủ, có tủ hoặc tấm che màn hình khi không dùng.
Phòng ngủ nên dùng đèn màu gì?
Ban đêm nên dùng đèn ánh vàng, độ sáng thấp, đặt thấp hơn tầm mắt người nằm, tránh ánh trắng xanh mạnh trước giờ ngủ vì làm giảm buồn ngủ. Đèn trần dùng khi dọn dẹp, đèn ngủ dùng khi đi lại ban đêm. Màu đèn theo mệnh là quan niệm riêng của từng người.
Có cần mời thầy xem phong thủy phòng ngủ không?
Với phần lớn căn phòng, bạn tự làm được bảy nguyên tắc chung trong bài. Chỉ khi nhà đang thiết kế, muốn đặt phòng ngủ theo một trường phái cụ thể, bạn mới cần người hiểu sâu. Người đáng tin sẽ giải thích lý do và không ép mua vật phẩm hay doạ vận hạn.
Phòng ngủ có nên đặt bàn làm việc không?
Được, nếu nhà không còn chỗ. Quan niệm cho rằng việc làm mang phần động vào phòng tĩnh, nên chia rõ góc: bàn đặt xa giường, có đèn riêng, tắt máy và dọn mặt bàn trước khi ngủ. Người ngồi bàn nên thấy cửa, lưng không quay ra cửa.