Phòng chỉ có một cửa sổ khó thoáng vì không khí phải vào và ra qua cùng một lỗ mở; muốn có gió, bạn cần tạo thêm "đường ra" (cửa đi, ô thoáng, khe dưới cửa, quạt hút) hoặc chia chính ô cửa sổ thành hai phần trên – dưới để khí nóng ra phía trên và khí mát vào phía dưới. Độ sâu căn phòng cũng quyết định nhiều: phòng càng sâu so với chiều cao trần thì gió từ một phía càng khó với tới góc trong.
Phong thủy nói tới điều này bằng hình ảnh khí phải có lối vào và lối ra mới lưu thông; một căn phòng chỉ có một cửa bị coi là khí dễ tù. Bài này đi từ quan niệm đó sang những việc cụ thể bạn làm được trong phòng ngủ chung cư, phòng trọ, phòng làm việc nhỏ, không cần đục thêm cửa.
Vì sao một cửa sổ thì gió khó vào
Gió đi qua nhà nhờ chênh lệch áp suất: phía đón gió có áp cao hơn, phía khuất gió có áp thấp hơn, không khí chảy từ chỗ cao sang chỗ thấp. Khi phòng có cửa ở hai phía, chênh lệch này đẩy không khí đi thẳng qua phòng, gọi là thông gió xuyên phòng. Khi phòng chỉ có một cửa, cả hai đầu của "đường ống" nằm cùng một chỗ, nên chênh áp gần như không có; không khí chỉ trao đổi nhờ những xoáy nhỏ ở mép cửa và nhờ chênh nhiệt giữa trong và ngoài.
Vì vậy cùng một trận gió, phòng có hai cửa đối nhau thấy mát rõ, còn phòng một cửa chỉ thấy rèm lay nhẹ. Hiện tượng này không phải do hướng cửa "xấu" mà do hình học của căn phòng. Nó cũng giải thích vì sao ở nhiều căn hộ, phòng ngủ phụ luôn nóng hơn phòng khách dù cùng hướng: phòng khách thường có cả cửa lô gia lẫn cửa ra hành lang, còn phòng ngủ chỉ có một ô cửa sổ.
Trong cách nói của phong thủy, khí cần "có vào có ra", vì vậy căn phòng chỉ có một lỗ mở bị coi là khí dễ tù đọng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nhưng hình ảnh "vào và ra" trùng khớp khá tốt với nguyên lý cần hai lỗ mở ở hai vị trí khác nhau để không khí lưu thông.
Quy tắc độ sâu phòng: một cửa sổ với tới đâu
Các hướng dẫn thiết kế thông gió tự nhiên ở Anh thường dùng một quy tắc kinh nghiệm theo chiều cao từ sàn tới trần. Đây là quy tắc ước lượng chứ không phải tiêu chuẩn Việt Nam, nhưng rất tiện để tự kiểm phòng mình.
| Kiểu thông gió | Độ sâu phòng còn hiệu quả (ước lượng) | Ví dụ giả định với trần cao 3 m |
|---|---|---|
| Một cửa sổ, mở một lỗ | Khoảng 2 lần chiều cao trần | Khoảng 6 m tính từ cửa sổ vào |
| Một mặt tường, hai lỗ mở cao – thấp khác nhau | Khoảng 2,5 lần chiều cao trần | Khoảng 7,5 m |
| Hai phía đối nhau (xuyên phòng) | Khoảng 5 lần chiều cao trần | Khoảng 15 m |
Nếu phòng ngủ của bạn sâu bốn mét, trần ba mét, một cửa sổ về lý thuyết vẫn đủ với tới đầu kia. Vấn đề khi đó thường không nằm ở độ sâu mà ở chỗ cửa mở quá nhỏ, mở sai kiểu, hoặc không có lỗ thứ hai cho khí nóng thoát. Nếu phòng sâu hơn nhiều so với con số ước lượng, góc trong cùng gần như chắc chắn cần thêm quạt hoặc lỗ mở khác.
Quy tắc này cũng nhắc một điều ngược với thói quen: trần thấp làm phòng một cửa khó thoáng hơn. Đóng trần giả hạ thấp xuống để giấu ống điều hoà có thể khiến phòng nóng bí hơn khi tắt máy.
Biến một ô cửa sổ thành hai lỗ mở
Mở phần trên và phần dưới cùng lúc. Không khí nóng trong phòng nhẹ hơn, đi lên và thoát ra phía trên; không khí mát hơn từ ngoài đi vào phía dưới. Cửa sổ có hai tầng cánh, hoặc cửa có ô lật phía trên và cánh mở phía dưới, tận dụng được hiện tượng này. Khoảng cách theo chiều đứng giữa hai lỗ càng lớn, dòng khí càng rõ.
Chọn kiểu cánh hợp hướng gió. Cánh mở quay ra ngoài có thể đóng vai trò "tay hứng gió" nếu nó mở về phía gió thổi tới, hướng luồng gió vào phòng. Cánh mở ngược chiều thì lại chắn gió. Thử mở từng cánh vào một buổi có gió và quan sát rèm là cách nhanh nhất để biết cánh nào nên mở.
Vách cánh bên cửa sổ. Trong thiết kế, người ta đôi khi làm một mảng tường hoặc tấm chắn nhô ra vuông góc ở một bên cửa sổ, gọi là vách cánh. Nó tạo vùng áp cao và áp thấp hai bên mép cửa, giúp gió đi vào ở một nửa và đi ra ở nửa kia. Ở nhà có sẵn, một tấm lam đứng hoặc chậu cây cao đặt ở mép ban công có thể cho hiệu ứng nhẹ tương tự.
Cửa lùa thì mở hai mép xa nhau. Cửa sổ trượt hai cánh thường chỉ mở được một nửa. Nếu khung cho phép, mở mỗi cánh một khe ở hai đầu thay vì dồn về một phía sẽ tạo hai lỗ cách xa nhau, không khí có cơ hội vào một bên ra một bên.
Dùng cửa đi và ô thoáng làm "đường ra"
Cách hiệu quả nhất với phòng một cửa sổ là nối nó với phần còn lại của nhà, để không khí đi từ cửa sổ qua phòng rồi ra cửa đi:
- Mở cửa phòng ban ngày, kể cả khi chỉ mở hé và chặn bằng chặn cửa. Một khe hở nhỏ ở phía đối diện đã đủ biến phòng một phía thành phòng hai phía.
- Làm ô thoáng phía trên khung cửa đi, có lá chớp hoặc lưới. Kiểu ô thoáng này rất phổ biến trong nhà Việt trước đây và đang được nhiều người làm lại vì nó giữ riêng tư mà vẫn cho khí đi qua khi cửa đóng.
- Cắt cao chân cánh cửa đi thêm một khe vừa phải, hoặc dùng cánh có lá sách phía dưới. Cách này hợp với phòng ngủ cần đóng cửa ban đêm.
- Nếu hành lang hoặc phòng khách cũng bí, gió vẫn không có chỗ thoát. Kiểm xem toàn bộ nhà có ít nhất một lỗ mở ở phía đối diện với phòng đang xét không.
- Ở chung cư, cửa căn hộ ra hành lang chung thường phải đóng vì riêng tư và phòng cháy. Đừng chèn cửa chống cháy mở cố định; thay vào đó dùng quạt để tạo đường ra.
Phong thủy hay khuyên giữ cửa phòng ngủ khép khi ngủ để yên tĩnh. Khép không có nghĩa là bịt kín: ô thoáng và khe cửa cho bạn cả sự yên tĩnh lẫn không khí sạch.
Dùng quạt đúng chiều để kéo gió
Khi không có lỗ mở thứ hai, quạt là cách tạo chênh áp chắc chắn nhất. Nhiều người đặt quạt thổi từ cửa sổ vào, nhưng với phòng một cửa, đặt ngược lại thường hiệu quả hơn:
- Đặt một quạt hộp hoặc quạt cây sát cửa sổ, quay mặt ra ngoài, thổi không khí trong phòng ra. Không khí bên ngoài sẽ đi vào qua phần còn hở của cửa sổ và qua khe cửa đi.
- Nếu cửa sổ đủ rộng, che phần còn lại quanh quạt bằng tấm bìa hoặc tấm nhựa để không khí bị thổi ra không quay vòng lại ngay.
- Buổi tối khi ngoài trời mát hơn, đổi chiều quạt cho thổi vào, kết hợp mở cửa phòng để khí mát đi qua cả phòng.
- Với phòng không có cửa sổ thật như nhà vệ sinh, phòng trong, lắp quạt hút gắn tường hoặc trần nối ống ra ngoài trời, không xả vào trần giả.
- Kiểm hiệu quả bằng cách treo một sợi len ở cửa đi: sợi len nghiêng về phía trong phòng nghĩa là không khí đang đi theo đúng đường bạn muốn.
Đây là cách rẻ, không đục phá, và có thể bỏ đi bất cứ lúc nào. Với phòng trọ, đó thường là lựa chọn duy nhất.
Cách làm cho từng loại phòng một cửa
Mỗi kiểu phòng có giới hạn riêng: phòng thuê không được đục, phòng chung cư không được đổi mặt ngoài, phòng áp mái thì nóng. Bảng dưới gợi ý cách kết hợp các biện pháp ở trên cho năm trường hợp hay gặp.
| Loại phòng | Khó khăn chính | Nên làm trước | Nên làm thêm nếu được |
|---|---|---|---|
| Phòng ngủ phụ chung cư | Cửa sổ nhỏ, cửa phòng đóng ban đêm | Mở hé cửa phòng ban ngày, quạt thổi ra ở cửa sổ | Ô thoáng hoặc cánh cửa có lá sách phía dưới |
| Phòng trọ một cửa sổ | Không được sửa, nấu ăn và phơi đồ trong phòng | Quạt thổi ra, hạn chế phơi đồ ướt, mở cửa khi có người | Hỏi chủ nhà lắp quạt hút gắn tường |
| Phòng làm việc nhỏ | Máy tính toả nhiệt, ngồi lâu | Mở cả phần trên và dưới cửa sổ, kê bàn cạnh cửa thay vì quay lưng ra cửa | Quạt nhỏ đặt thấp hướng ra ngoài |
| Phòng áp mái, tầng tum | Nóng hầm từ mái, khí nóng đọng sát trần | Mở ô cao nhất trước, thông gió buổi tối | Ô thoáng sát đỉnh mái, chống nóng mái |
| Phòng tầng trệt cuối nhà ống | Sâu, chỉ một cửa sổ ra khe hẹp | Nối với giếng trời hoặc hành lang bằng cửa có ô thoáng | Quạt hút ra khe hậu |
Khi áp dụng, hãy thay đổi từng thứ một và để ý sự khác biệt trong vài ngày. Một thay đổi nhỏ đúng chỗ, ví dụ ô thoáng trên cửa phòng, thường hiệu quả hơn nhiều thay đổi làm cùng lúc mà không biết cái nào có tác dụng.
Những điều không nên làm trong phòng một cửa
Phòng chỉ có một cửa sổ là nơi khí độc tích tụ nhanh nhất nếu có nguồn sinh ra nó. Không đốt than, đốt lò sưởi củi, chạy máy phát điện hay nấu bằng bếp than trong phòng kín. Khí CO không màu, không mùi, và mỗi mùa lạnh báo chí đều đưa tin những trường hợp ngộ độc vì sưởi bằng than trong phòng đóng kín.
Cũng không nên đặt bình gas, chất tẩy rửa mạnh, sơn hoặc keo trong phòng ngủ một cửa. Khi cần sơn sửa, mở cửa và dùng quạt hút ít nhất vài ngày trước khi ngủ lại trong phòng.
Về phong thủy, nhiều người khuyên đặt cây, đá hay vật phẩm để "kích khí" cho phòng tù. Cây xanh làm phòng dễ chịu hơn về thị giác, nhưng một vài chậu cây không thay được thông gió; các nghiên cứu về lọc không khí bằng cây trong nhà cho thấy cần số lượng lớn hơn nhiều so với điều thường được quảng cáo. Ưu tiên đường gió trước, cây là phần trang trí đi kèm.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ một cửa sổ nên đặt giường ở đâu?
Phong thủy phổ biến khuyên đầu giường tựa tường đặc, không nằm dưới cửa sổ và không ở đường thẳng từ cửa đi. Với phòng một cửa sổ, đặt giường lệch khỏi luồng khí chính giúp ngủ không bị gió thổi thẳng mà phòng vẫn được thay không khí.
Bật điều hoà cả đêm thì có cần thông gió không?
Điều hoà dân dụng chủ yếu làm lạnh không khí trong phòng chứ không đưa không khí mới vào. Ngủ trong phòng kín cả đêm, khí CO2 tăng dần. Nên để hé cửa đi, có ô thoáng hoặc mở cửa sổ một lúc buổi sáng để thay không khí.
Quạt thổi vào hay thổi ra thì mát hơn?
Nếu ngồi ngay trước quạt, thổi vào cho cảm giác mát tức thì. Nếu mục tiêu là thay không khí cả phòng một cửa, thổi ra thường hiệu quả hơn vì tạo chênh áp kéo không khí ngoài vào. Buổi tối trời mát có thể đổi lại.
Có nên đục thêm cửa sổ cho phòng một cửa không?
Có thể, nếu tường đó là tường ngoài, không phải tường chịu lực quan trọng và quy định xây dựng cho phép. Ở chung cư, mặt ngoài toà nhà thường không được tự ý thay đổi. Hãy hỏi người có chuyên môn kết cấu và ban quản lý trước.
Phòng trọ chỉ có một ô cửa nhỏ thì làm sao bớt bí?
Dùng quạt thổi ra ở cửa sổ, để hé cửa đi khi có người ở nhà, hạn chế phơi đồ ướt và nấu nướng trong phòng, dùng quạt hút nếu chủ nhà cho lắp. Không đốt than hay dùng bếp than trong phòng kín.
Theo phong thủy, phòng một cửa có xấu không?
Một số người làm phong thủy coi phòng chỉ có một lỗ mở là khí dễ tù, nhưng đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phòng một cửa được thông gió tốt bằng quạt, ô thoáng và cửa đi thì cảm giác bí, ẩm sẽ giảm rõ, và đó mới là điều đáng quan tâm.