Trong phong thủy nhà máy, ống khói, tháp giải nhiệt, trạm biến áp, lò hơi và bồn chứa thường được xếp vào nhóm "sát": vật cao, nhọn, nóng hoặc ồn, được cho là tạo khí dữ cho khu vực đứng trước nó. Cách xử lý mà người xem hay khuyên là đặt chúng ở phía sau hoặc góc khuất, cuối hướng gió, không chắn mặt khối điều hành, không chĩa thẳng vào cửa sảnh hay nhà ăn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Phần đáng chú ý là các công trình này cũng đúng là nơi có rủi ro thật: khí thải, hơi nước, tiếng ồn, nhiệt, điện cao áp, áp suất, cháy nổ. Vị trí của chúng được quyết bởi quy chuẩn về khoảng cách an toàn, phòng cháy, môi trường và bởi đường ống, đường cáp. Bài này đặt quan niệm phong thủy cạnh những ràng buộc đó, để bạn biết chỗ nào còn lựa chọn và nên chọn thế nào.
Vì sao công trình kỹ thuật bị xem là "sát"
Sát khí trong phong thủy là tên chung cho những hình thế được coi là gây bất an: góc nhọn chĩa vào, vật cao lấn át, đường đâm thẳng, tiếng ồn, mùi hôi, ánh sáng gắt. Nhà máy có rất nhiều công trình hội đủ những đặc điểm đó. Ống khói cao và mảnh như mũi giáo; tháp giải nhiệt phả hơi nước, tiếng quạt ù liên tục; trạm biến áp có dây dẫn, sứ cách điện, biển cảnh báo; lò hơi nóng và thỉnh thoảng xả hơi ầm ầm.
Người xem phong thủy không cần biết kỹ thuật vẫn nhận ra những thứ này "dữ". Và điều họ cảm nhận phần nào khớp với cảm giác của người làm việc cạnh đó: khó chịu vì ồn, lo lắng vì nóng và điện, hắt hơi vì khí thải. Môn tâm lý học môi trường cũng ghi nhận rằng tiếng ồn kéo dài và cảm giác thiếu an toàn ảnh hưởng tới sự tập trung, dù không ai đo được "sát khí".
Vì vậy cách tiếp cận hợp lý là dùng chữ "sát" như một danh sách nhắc việc: chỗ nào có công trình kỹ thuật, kiểm xem nó ảnh hưởng tới ai, theo đường nào, vào lúc nào. Những công trình này không thể bỏ, nhà máy cần chúng để chạy. Câu hỏi đúng là đặt chúng ở đâu và che chắn thế nào, chứ không phải tìm vật gì để "trấn".
Đọc công trình kỹ thuật theo ngũ hành hình dáng
Phong thủy gán hình dáng công trình với ngũ hành: cao mảnh là Mộc, nhọn là Hoả, vuông thấp là Thổ, tròn là Kim, uốn lượn là Thủy. Áp cách gán đó vào công trình kỹ thuật cho ra những cách đọc dưới đây. Bảng chỉ để hiểu người xem nói gì, không phải để quyết vị trí.
| Công trình | Hình dáng theo quan niệm | Cách người xem hay nói | Rủi ro thật cần quản |
|---|---|---|---|
| Ống khói cao | Mộc (cao mảnh), mang công năng Hoả | Vật nhọn chĩa lên, khí nóng bốc ra | Khí thải, bụi, hướng phát tán theo gió |
| Tháp giải nhiệt | Kim hoặc Thổ (tròn, khối), có Thủy | Nước và hơi bốc lên, tiếng động liên tục | Tiếng ồn, hơi nước, vi sinh trong nước tuần hoàn nếu bảo dưỡng kém |
| Trạm biến áp, tủ điện ngoài trời | Kim (khung thép), công năng Hoả | Hoả sát, khí bất ổn | Điện cao áp, cháy, từ trường cục bộ, khu vực cấm vào |
| Lò hơi, nhà lò | Thổ (khối), công năng Hoả | Lửa đặt trong khu đất, cần xa "mặt" nhà máy | Áp suất, nhiệt, nhiên liệu, khói |
| Bồn chứa khí, bồn dầu | Kim (tròn) | Vật tròn lớn, nặng | Cháy nổ, rò rỉ, khoảng cách an toàn theo quy định |
| Silo, tháp chứa nguyên liệu | Mộc hoặc Kim | Vật cao lấn át | Bụi, nổ bụi với một số loại nguyên liệu, tải trọng gió |
Một số người xem dùng bảng tương sinh tương khắc để "cân" các công trình này, ví dụ đặt khối Thổ gần công trình Hoả. Cách này thuần quan niệm. Khoảng cách an toàn và hướng gió vẫn là thứ quyết định trước.
Ống khói và hướng gió: chỗ phong thủy và môi trường gặp nhau
Lời khuyên phổ biến nhất về ống khói là đặt ở phía sau hoặc góc khu đất, không đứng trước khối điều hành, không ở đầu gió so với văn phòng, nhà ăn, ký túc xá. Lời khuyên này gần như trùng với nguyên tắc quy hoạch môi trường: nguồn phát thải đặt cuối hướng gió chủ đạo so với khu có người làm việc tập trung và khu dân cư lân cận.
Cái khó là gió ở Việt Nam đổi theo mùa. Ở miền Bắc, mùa đông gió từ hướng đông bắc, mùa hè gió từ hướng nam, đông nam. Một ống khói nằm cuối gió mùa đông có thể nằm đầu gió mùa hè. Đơn vị thiết kế thường dùng số liệu tần suất gió theo hướng của địa phương để chọn vị trí giảm ảnh hưởng nhiều nhất. Người xem phong thủy hay khuyên "đặt ở phương này", nhưng nếu phương đó ngược với số liệu gió, nên nghe số liệu.
Chiều cao ống khói được tính để khí thải phát tán đủ xa, theo quy chuẩn về khí thải công nghiệp và đánh giá tác động môi trường của dự án. Đây không phải chỗ để rút ngắn cho "đỡ nhọn". Muốn giảm cảm giác ống khói lấn át, có thể sơn màu trung tính, trồng hàng cây cao ở khoảng giữa ống khói và khối điều hành, hoặc bố trí sao cho từ sảnh nhìn ra không thấy ống khói nằm ngay chính giữa tầm mắt.
Trạm biến áp, phòng máy phát: hoả khí và an toàn điện
Trạm biến áp của nhà máy thường đặt gần điểm đấu nối điện lưới của khu công nghiệp, nên vị trí của nó phụ thuộc nhiều vào tuyến cáp. Lỗi bố cục hay gặp là điểm đấu nối nằm ở mặt tiền, trạm biến áp được đặt luôn ở sân trước, ngay bên cạnh cổng hoặc trước khối điều hành. Người xem phong thủy gọi là hoả sát trước mặt; người làm an toàn lo vì khu này gần chỗ đông người qua lại và chỗ tập trung sơ tán.
Nếu có thể, kéo cáp ngầm từ điểm đấu nối vào một góc bên hông hoặc phía sau rồi mới đặt trạm. Chi phí cáp tăng thêm nhưng sân trước được giải phóng, khu vực điện cao áp tách khỏi luồng người. Nếu buộc phải đặt trạm gần mặt tiền, làm hàng rào bao riêng, có khoảng lùi, trồng cây bụi phía ngoài để che tầm nhìn mà vẫn để lối vào cho thợ điện và xe cứu hoả.
Phòng máy phát dự phòng thì ồn và rung khi chạy, có bồn dầu đi kèm. Không đặt sát phòng làm việc, phòng họp, nhà ăn; không đặt dưới phòng giám đốc nếu khối điều hành có tầng hầm kỹ thuật. Tủ điện tổng của từng xưởng đặt ở chỗ khô, có lối tiếp cận rõ, không bị hàng hoá chắn. Đây đều là yêu cầu an toàn điện, và chúng cũng chính là những thứ mà người xem gọi là "giữ cho hoả khí ở đúng chỗ".
Lò hơi, bồn khí, kho hoá chất: khoảng cách là chính
Lò hơi, bồn chứa khí hoá lỏng, bồn dầu và kho hoá chất là nhóm công trình mà quan niệm phong thủy và quy định an toàn gần như nói cùng một câu: để xa chỗ đông người, để ở góc riêng, có lối vào riêng. Người xem gọi chúng là nơi chứa "hoả" và "kim" nặng, cần tách khỏi mặt nhà máy. Quy chuẩn phòng cháy và quy định về thiết bị áp lực, hoá chất thì yêu cầu khoảng cách tối thiểu, tường ngăn cháy, đê bao chống tràn, hệ thống báo cháy riêng.
Phần còn lựa chọn được thường là chọn góc nào trong số các góc đạt khoảng cách. Khi đó, nên ưu tiên góc cuối gió, gần cổng hàng để xe chở nhiên liệu và hoá chất không phải đi xuyên khu, xa nhà ăn và ký túc xá. Những con số khoảng cách cụ thể phụ thuộc loại thiết bị, dung tích và loại hoá chất, cần đơn vị thiết kế tra theo quy chuẩn hiện hành; bài này không đưa con số để tránh bạn dùng sai cho trường hợp của mình.
Một điểm hay bị bỏ qua là kho hoá chất nhỏ đặt tạm trong xưởng: vài thùng dung môi, sơn, keo để cạnh máy cho tiện. Đây là chỗ rủi ro thật nằm ngay giữa "huyệt" sản xuất. Gom chúng về tủ hoặc kho đúng quy định là việc nhỏ nhưng làm cho khu sản xuất yên ổn hơn mọi lời khuyên về phương vị.
Khi công trình kỹ thuật nằm ngay trước khối chính
Kiểm xem có dời được không. Với dự án chưa xây, dời trạm biến áp hay tháp giải nhiệt trên bản vẽ chỉ mất công vẽ lại và tính lại đường cáp, ống. Đây là thời điểm rẻ nhất để giải quyết. Với nhà máy đang chạy, dời thường tốn kém và cần dừng sản xuất.
Che bằng cây và khối thấp. Một hàng cây cao, tán dày, trồng ở khoảng giữa công trình kỹ thuật và khối điều hành vừa che tầm nhìn, vừa giảm một phần tiếng ồn tần số cao, vừa làm mát. Theo quan niệm, đó là dùng Mộc làm "án" che sát. Cây phải trồng ngoài hành lang an toàn điện và không cản lối vào bảo trì.
Đổi hướng cửa và cửa sổ. Nếu cửa sảnh nhìn thẳng vào tháp giải nhiệt, có thể đổi lối vào sang mặt khác của khối, hoặc làm sảnh có vách chắn. Cửa sổ phòng làm việc hướng về trạm điện có thể dùng lam, kính mờ.
Giảm tiếng ồn tại nguồn. Tháp giải nhiệt, máy nén khí, máy phát có thể bọc cách âm, dùng tiêu âm, đổi quạt êm hơn. Đây là cách giảm "sát" hiệu quả nhất vì nó giảm thứ người ta thật sự nghe thấy.
Không thay biện pháp kỹ thuật bằng vật phẩm. Gương bát quái, tượng, vật trấn đặt hướng về phía ống khói hay trạm điện không làm giảm tiếng ồn, khí thải hay rủi ro điện. Nếu doanh nghiệp muốn đặt theo tín ngưỡng, đó là lựa chọn riêng, nhưng nó không thay được hàng rào an toàn và biện pháp kỹ thuật.
Danh sách kiểm công trình kỹ thuật trên tổng mặt bằng
Khi rà bản vẽ hoặc đi kiểm nhà máy đang chạy, đánh dấu từng công trình theo các câu hỏi sau:
- Công trình nằm ở đầu gió hay cuối gió so với văn phòng, nhà ăn, ký túc xá, theo cả hai mùa gió.
- Từ cửa sảnh và cửa sổ phòng làm việc chính, có nhìn thẳng vào công trình không.
- Có nằm trong sân trước, gần cổng, gần điểm tập trung sơ tán không.
- Khoảng cách tới khối có người làm việc có đạt khoảng cách an toàn theo quy định phòng cháy và quy định chuyên ngành không.
- Tiếng ồn đo ở cửa sổ phòng làm việc gần nhất vào giờ máy chạy cao điểm là bao nhiêu.
- Có hàng rào bao, biển cảnh báo, khoá cửa đúng quy định không.
- Xe cứu hoả và xe bảo trì có tiếp cận được không.
- Nước xả, hơi xả, dầu rò rỉ (nếu có) đi đâu.
- Có cây hoặc khối đệm giữa công trình và khu có người không; nếu có, cây có nằm ngoài hành lang an toàn không.
Mỗi câu trả lời "có vấn đề" là một việc cần xử lý, phần lớn bằng biện pháp kỹ thuật. Khi đã xử lý xong, những gì người xem phong thủy gọi là sát từ công trình kỹ thuật thường cũng giảm đi đáng kể.
Câu hỏi thường gặp
Ống khói nhà máy hàng xóm chĩa sang khu đất của mình thì làm gì?
Theo quan niệm là sát từ bên ngoài. Thực tế cần quan tâm khói đi về hướng nào theo mùa. Có thể đặt văn phòng, nhà ăn ở phía đầu gió, trồng dải cây cao dọc ranh, đặt cửa sổ chính quay hướng khác. Nếu khí thải ảnh hưởng rõ, có thể phản ánh với ban quản lý khu công nghiệp.
Tháp giải nhiệt đặt trên mái nhà xưởng có ổn không?
Nhiều nhà máy đặt tháp giải nhiệt trên mái để tiết kiệm đất. Theo quan niệm, vật động và có nước đặt trên cao không được ưa. Về kỹ thuật, cần kiểm tải trọng mái, rung truyền xuống, tiếng ồn với khu xung quanh và lối bảo trì an toàn. Nếu đáp ứng được, vị trí này vẫn dùng bình thường.
Trạm biến áp đặt trước cổng nhà máy có cần dời không?
Nếu nhà máy đang thiết kế, nên cân nhắc kéo cáp ngầm để đặt trạm ở góc bên hông hoặc phía sau. Nếu đã xây, dời trạm rất tốn kém; có thể làm hàng rào bao, trồng cây che, tách luồng người khỏi khu vực trạm. Quyết định nên dựa vào an toàn và chi phí, không chỉ vào quan niệm.
Có nên sơn ống khói màu đỏ cho hợp hành Hoả không?
Màu sơn ống khói thường theo yêu cầu kỹ thuật và an toàn hàng không với công trình cao, có thể bắt buộc sơn sọc màu cảnh báo theo quy định. Ngoài phần đó, chọn màu theo ngũ hành là lựa chọn quan niệm. Màu trung tính thường giúp ống khói bớt nổi bật trong tổng thể.
Lò hơi đặt ở hướng nào thì hợp phong thủy?
Các trường phái nói khác nhau về phương vị hợp với Hoả. Về thực tế, lò hơi nên ở cuối gió so với khu có người, gần nơi dùng hơi để đường ống ngắn, có khoảng cách an toàn theo quy định thiết bị áp lực, có lối tiếp cận cho xe nhiên liệu và xe cứu hoả.
Vật phẩm phong thủy có giảm được ảnh hưởng của trạm điện không?
Vật phẩm không làm giảm điện từ trường, tiếng ồn hay rủi ro cháy. Nếu doanh nghiệp đặt theo niềm tin, đó là lựa chọn riêng, nhưng biện pháp an toàn điện, khoảng cách và hàng rào bảo vệ mới là thứ thật sự quản được rủi ro. Có thể xem vật phẩm ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy nếu muốn tham khảo.