Thủy pháp, phần phong thủy bàn về nước đến và nước đi, khi áp vào nhà máy gồm bốn thứ: hồ cảnh quan nếu có, đường nước mưa trên khu đất, điểm nước rời khu đất (thủy khẩu), và trạm xử lý nước thải. Quan niệm chung là nước nên đến từ phía trước, uốn lượn chậm, tụ lại ở minh đường, rồi ra ở một góc kín đáo; nước bẩn không nên nằm ở mặt tiền. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ở nhà máy, nước còn là chuyện pháp lý và kỹ thuật: nước thải phải xử lý đạt chuẩn trước khi xả vào hệ thống chung của khu công nghiệp, nước mưa và nước thải phải tách riêng, bể nước chữa cháy phải đủ dung tích. Bài này đặt các lời khuyên thủy pháp cạnh những yêu cầu đó, để bạn biết phần nào là lựa chọn thẩm mỹ, phần nào là bắt buộc.
Thủy pháp áp vào nhà máy: nước nào được kể
Sách thủy pháp cổ chủ yếu bàn về sông suối tự nhiên quanh khu đất: nước từ đâu chảy tới, uốn quanh thế nào, đi ra ở đâu. Ở đô thị và khu công nghiệp, nhiều người xem đã mở rộng khái niệm: đường xá được coi như dòng nước "giả", vì xe cộ chảy như nước; mương thoát nước, kênh của khu công nghiệp là nước thật nhưng nhân tạo. Cách mở rộng này là diễn giải hiện đại, không phải điều sách cổ viết sẵn.
Với một nhà máy, có thể kể ra bốn lớp nước. Lớp thứ nhất là nước bên ngoài: kênh mương, sông, hồ của khu công nghiệp gần lô. Lớp thứ hai là nước mưa trên khu đất: rơi xuống mái, xuống sân, chảy theo rãnh. Lớp thứ ba là nước cảnh quan: hồ, đài phun, bể cá nếu doanh nghiệp làm. Lớp thứ tư là nước kỹ thuật: nước cấp cho sản xuất, nước thải, nước làm mát, bể nước chữa cháy.
Mỗi lớp có ràng buộc riêng. Lớp thứ nhất bạn không đổi được, chỉ chọn được khi chọn lô. Lớp thứ hai và thứ tư được quyết chủ yếu bởi kỹ thuật và quy định. Lớp thứ ba là lớp duy nhất gần như hoàn toàn tự do, và cũng là lớp mà người xem phong thủy hay đề xuất nhất. Hiểu ranh giới này giúp bạn khỏi mất công tranh luận về những thứ không đổi được.
Hồ cảnh quan ở sân trước: có nên làm
Hồ nước trước khối điều hành là hình ảnh quen thuộc ở nhiều nhà máy có vốn đầu tư lớn. Theo quan niệm, hồ ở minh đường là "tụ thủy", nước tụ trước mặt, gắn với hình ảnh tài lộc tụ lại. Về thực tế, mặt nước làm sân trước mát hơn vào mùa nóng, tạo cảnh đẹp cho khách đến, và nếu thiết kế khéo có thể kết hợp làm hồ điều hoà chứa tạm nước mưa.
Cái giá của hồ cảnh quan là bảo dưỡng. Hồ không có tuần hoàn và lọc sẽ đọng rêu, sinh muỗi, bốc mùi chỉ sau vài tháng. Nước tù ở minh đường bị chính người xem phong thủy coi là xấu, còn tệ hơn không có hồ. Nếu làm, cần tính bơm tuần hoàn, lọc, lịch vớt rác, nạo vét, và ai trong nhà máy chịu trách nhiệm.
Về hình dáng, quan niệm ưa hồ có bờ cong ôm về phía khối điều hành, tránh góc nhọn chĩa vào sảnh. Về an toàn, hồ cần bờ thấp hoặc lan can ở chỗ người qua lại, độ sâu vừa phải, không nằm trên đường xe chữa cháy, không nằm ở điểm tập trung sơ tán. Nhà máy có ký túc xá hoặc nhà trẻ cho con công nhân càng phải kiểm kỹ hàng rào an toàn quanh hồ. Một hồ nhỏ, sạch, có nước chảy nhẹ thường được đánh giá tốt hơn một hồ lớn mà bỏ bê.
Nước mưa đi đâu: thủy khẩu của khu đất nhà máy
Thủy khẩu là điểm nước rời khỏi khu đất. Sách phong thủy coi trọng thủy khẩu vì cho rằng nước đi ra là khí đi ra; thủy khẩu nên kín, quanh co, không thấy nước chảy thẳng tuột đi. Ở nhà máy, thủy khẩu cụ thể là điểm nối cống thoát nước mưa của nhà máy vào hệ thống chung của khu công nghiệp, thường ở một góc lô theo thiết kế hạ tầng.
Phần bạn quyết được là đường đi của nước mưa từ mái và sân tới điểm đó. Mái nhà xưởng rộng đổ nước rất nhanh khi mưa lớn; nếu rãnh và cống không đủ, nước tràn ra sân, chảy vào cửa xưởng, vào kho. Thiết kế tốt cho nước đi theo rãnh có nắp, qua hố ga có lắng cặn, ra cống chính ở góc. Theo cách nói của thủy pháp, nước "có đường", "không xung vào nhà", và rời khu đất ở chỗ khuất.
Một yêu cầu bắt buộc ở nhà máy là tách nước mưa khỏi nước thải sản xuất. Nước mưa sạch có thể đi thẳng ra hệ thống thoát mưa; nước thải phải qua xử lý. Nếu hai hệ thống bị đấu lẫn, mưa lớn sẽ làm trạm xử lý quá tải, hoặc nước thải chưa xử lý lọt ra ngoài. Đây không phải chuyện quan niệm, mà là chuyện tuân thủ quy định môi trường. Kiểm sơ đồ thoát nước khi tiếp nhận nhà máy là việc nên làm đầu tiên.
Trạm xử lý nước thải: đặt ở đâu
Cuối khu đất, gần điểm xả. Trạm xử lý nước thải thường đặt ở góc thấp nhất, gần điểm đấu nối với hệ thống nước thải tập trung của khu công nghiệp, để nước tự chảy được về trạm mà ít phải bơm. Vị trí này cũng trùng với lời khuyên phong thủy là nước bẩn để ở chỗ khuất, phía sau.
Cuối hướng gió. Trạm có bể hiếu khí, bể bùn có thể bốc mùi khi vận hành không ổn. Đặt ở đầu gió so với nhà ăn, văn phòng là lỗi hay gặp và khó sửa. Kiểm số liệu gió hai mùa trước khi chốt.
Không ở sân trước, không gần cổng. Người xem coi nước bẩn ở minh đường là điều đáng tránh. Khách đến đánh giá nhà máy cũng không muốn ngửi mùi bể xử lý ngay khi bước xuống xe.
Có hàng rào, cây che và lối xe hút bùn. Trạm cần lối vào cho xe hút bùn, xe chở hoá chất xử lý. Dải cây bụi quanh hàng rào trạm giúp che tầm nhìn và giảm một phần mùi lan ra.
Không quên hố thu sự cố. Nhiều nhà máy cần bể chứa sự cố hoặc hồ sự cố để giữ nước thải khi trạm hỏng. Vị trí của nó theo cùng nguyên tắc với trạm: khuất, cuối gió, gần trạm.
Đối chiếu quan niệm thủy pháp với thực tế kỹ thuật
Bảng dưới đặt các câu hay nghe về nước trong phong thủy cạnh lý do kỹ thuật tương ứng ở nhà máy.
| Câu hay nghe | Ý theo quan niệm | Tương ứng kỹ thuật |
|---|---|---|
| Nước nên ở phía trước, tụ ở minh đường | Tài lộc tụ trước mặt | Hồ cảnh quan, hồ điều hoà làm mát và chứa nước mưa tạm thời |
| Nước đi phải uốn, không chảy thẳng tuột | Khí không thất thoát | Rãnh có hố ga, giảm vận tốc dòng chảy, lắng cặn trước khi xả |
| Thủy khẩu nên kín đáo | Giữ được khí trong khu đất | Điểm đấu nối ở góc lô, có nắp, có van một chiều chống nước ngoài tràn vào |
| Nước không được xung vào nhà | Tránh khí dữ | Cao độ sân dốc ra rãnh, không dốc về cửa xưởng, cửa kho |
| Nước tù, nước bẩn là xấu | Khí trì trệ | Hồ cần tuần hoàn, nước thải phải xử lý, không để đọng sinh muỗi |
| Nước bẩn đặt phía sau | Giữ mặt tiền sạch | Trạm xử lý ở góc thấp, cuối gió, gần điểm xả |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy gần như mọi câu thủy pháp đều có một bản dịch kỹ thuật. Nếu làm đúng phần kỹ thuật, phần lớn yêu cầu thủy pháp đã được đáp ứng mà không cần thêm hạng mục nào.
Bể nước chữa cháy, giếng khoan và bồn nước trên cao
Bể nước chữa cháy là hạng mục bắt buộc ở hầu hết nhà máy, dung tích tính theo quy chuẩn phòng cháy dựa trên diện tích và loại hình sản xuất. Bể thường đặt ngầm hoặc nửa ngầm, kèm nhà bơm. Một số người xem không thích bể nước lớn nằm ngay trước khối điều hành; nếu làm bể ngầm, phía trên có thể làm sân cỏ, bãi xe nhẹ, nên gần như không thấy được. Vị trí bể quyết bởi đường ống tới các họng nước và xe cứu hoả tiếp cận được.
Giếng khoan vẫn có ở một số nhà máy nằm ở khu có nguồn nước cấp hạn chế. Khai thác nước ngầm cần giấy phép theo quy định về tài nguyên nước. Theo quan niệm dân gian, giếng nằm giữa sân trước không được ưa; thực tế giếng nên ở chỗ ít xe đi qua, có nắp kín, tránh nước bẩn ngấm vào.
Bồn nước inox đặt trên cao hoặc trên mái nhà điều hành là hình ảnh quen thuộc. Người xem hay nói bồn nước nặng trên đầu là "thủy áp đỉnh". Về kỹ thuật, bồn trên mái cần tính tải trọng, chống gió bão, có lối lên vệ sinh định kỳ. Nếu có thể, đặt bồn trên khối kỹ thuật riêng hoặc tháp nước ở góc khu đất, vừa gọn mắt vừa không đè lên khối có người làm việc.
Kiểm nước trong nhà máy theo mùa
Nước thay đổi theo mùa, nên kiểm một lần khi tiếp nhận nhà máy là chưa đủ. Gợi ý dưới đây giúp duy trì phần "thủy" của khu đất ở trạng thái tốt.
- Trước mùa mưa: nạo vét rãnh, hố ga, kiểm van một chiều ở điểm xả, dọn rác trên mái và máng xối.
- Trong trận mưa lớn đầu mùa: đi một vòng, ghi lại chỗ nước tràn, chỗ đọng, chỗ chảy vào cửa xưởng, kho.
- Sau mưa: kiểm hồ cảnh quan có bị tràn, bị đục; kiểm trạm xử lý có quá tải do nước mưa lọt vào hay không.
- Giữa mùa khô: kiểm mực nước hồ, bơm tuần hoàn, rêu tảo; kiểm bể chữa cháy đủ nước.
- Định kỳ theo quy định: lấy mẫu nước thải sau xử lý, lưu hồ sơ quan trắc theo yêu cầu của giấy phép môi trường.
- Mỗi năm một lần: đối chiếu sơ đồ thoát nước với thực tế, cập nhật những chỗ đã sửa, đã nối thêm.
Một hệ thống nước được chăm đều đặn là điều mà cả người xem phong thủy lẫn người làm môi trường đều đánh giá cao. Nước sạch, có đường đi, không đọng, không tràn: đó là thủy pháp áp dụng được ngay.
Câu hỏi thường gặp
Hồ cá Koi trước nhà máy có nên làm không?
Hồ cá cần chăm sóc kỹ: lọc nước, cho ăn, xử lý bệnh, che nắng. Nếu nhà máy có người phụ trách và ngân sách bảo dưỡng lâu dài, hồ cá là điểm cảnh đẹp. Nếu không, hồ cảnh quan đơn giản có cây thủy sinh dễ duy trì hơn. Hồ bỏ bê bị coi là xấu ở mọi trường phái.
Nhà máy nằm cạnh kênh thoát nước của khu công nghiệp có sao không?
Theo quan niệm, nước chảy cạnh lô được xem theo hướng chảy và độ sạch. Thực tế nên hỏi kênh có mùi không, có nguy cơ tràn khi mưa lớn không, hành lang bảo vệ kênh rộng bao nhiêu. Nếu kênh sạch và thoát tốt, đây có thể là yếu tố thuận cho thoát nước mưa của nhà máy.
Trạm xử lý nước thải nằm ngay cạnh nhà ăn thì xử lý thế nào?
Nếu không dời được, cần kiểm vận hành trạm để giảm mùi, che kín bể có mùi, trồng dải cây bụi, đổi cửa và cửa sổ nhà ăn sang phía khác, lắp hệ thống thông gió hút ra hướng ngược. Mùi từ trạm thường là dấu hiệu vận hành chưa ổn, nên xử lý tại nguồn trước.
Đài phun nước trước sảnh nhà máy có tác dụng gì?
Theo quan niệm, nước động ở minh đường gợi sự sinh động, lưu thông. Thực tế đài phun làm mát không khí cục bộ, tạo tiếng nước che bớt tiếng ồn nền, tạo điểm nhấn cho sân trước. Nhược điểm là tốn điện, cần làm sạch thường xuyên, dễ bắn nước ra lối đi nếu gió mạnh.
Nước mưa từ mái xưởng có nên thu lại dùng không?
Nhiều nhà máy thu nước mưa từ mái để tưới cây, rửa đường, dùng cho một số khâu không cần nước sạch cao. Đây là giải pháp tiết kiệm nước. Về quan niệm, giữ nước trên khu đất được coi là tốt. Cần bể chứa có nắp, lọc rác, và kiểm chất lượng nước nếu dùng cho sản xuất.
Thủy khẩu của nhà máy nên ở phương nào theo phong thủy?
Các trường phái như Tam hợp có cách tính phương thủy khẩu theo hướng toạ. Ở khu công nghiệp, điểm xả thường được quy định bởi hạ tầng chung, bạn ít khi được chọn. Nếu muốn theo, có thể điều chỉnh đường rãnh bên trong để nước đi qua phương được ưa trước khi ra điểm xả cố định.