Theo quan niệm phong thủy phổ biến, nhà quá nhiều cửa sổ dễ bị coi là "tán khí" (khí vào rồi đi ngay, không đọng lại), còn nhà quá ít cửa sổ thì "bí khí", tối và ẩm. Điều được khuyên không phải là một con số cửa cụ thể, mà là sự cân: cửa chính giữ vai trò cửa đón khí chính, cửa sổ là cửa phụ, đủ để lấy sáng và thông gió nhưng không biến căn phòng thành nơi gió lùa bốn phía.
Bài này giải thích quan niệm ấy từ đâu ra, đặt nó cạnh những gì đo được trong một ngôi nhà ở khí hậu nóng ẩm Việt Nam (nhiệt, ánh nắng, riêng tư, tường để kê đồ), rồi đưa ra một bảng tự rà từng phòng và những cách điều chỉnh không cần đục phá. Đây là kiến thức văn hoá – kiến trúc để tham khảo; mức tin vào phần "khí" tuỳ mỗi người, nhưng phần nhiệt và ánh sáng thì bạn kiểm được ngay.
Vì sao phong thủy để ý chuyện nhiều hay ít cửa sổ
Phong thủy được giải thích gọn trong cụm "tàng phong tụ thủy": chỗ ở tốt là chỗ chắn được gió dữ và giữ được khí. Trong ngôi nhà, khí theo quan niệm này đi vào chủ yếu qua cửa chính, lưu chuyển qua lối đi và các phòng, rồi thoát dần qua cửa sổ, cửa sau. Vì vậy người xưa nhìn cửa sổ như những "lỗ thở" của nhà: thiếu thì nhà ngột, thừa thì khí không kịp đọng.
Nếu bỏ chữ "khí" sang một bên, ý tưởng này khá gần với cách một kỹ sư nghĩ về vỏ công trình. Cửa sổ là chỗ ánh sáng và không khí đi qua, nhưng cũng là chỗ nhiệt mặt trời, bụi, tiếng ồn và ánh nhìn của người ngoài đi qua. Một bức tường đặc giữ nhiệt ổn định và cho bạn chỗ kê tủ, kê giường; một bức tường toàn kính thì sáng nhưng nóng và lộ. Cái cân mà phong thủy nói tới, ở góc kiến trúc, chính là cân giữa mở và đóng.
Ở nhà Việt truyền thống, nhà ba gian Bắc Bộ thường mở mặt trước bằng cửa bức bàn và đóng kín mặt sau, hai hồi ít cửa. Cách làm đó vừa đón gió nồm mùa hè, vừa tránh gió bấc mùa đông, và cũng phù hợp quan niệm "trước thoáng sau kín". Nhà phố hiện đại thì ngược lại: hai bên là tường chung, chỉ có mặt trước và mặt sau để mở, nên chuyện "nhiều cửa sổ" thường chỉ xảy ra ở nhà góc, nhà vườn và căn hộ góc.
Quan niệm "cửa mẹ – cửa con" nói gì
Cửa chính là "mẹ", cửa sổ là "con". Nhiều sách phong thủy phổ thông ví cửa chính như cửa mẹ và cửa sổ như cửa con. Quan niệm này cho rằng cửa con không nên lấn cửa mẹ: không nên có cửa sổ to hơn hẳn cửa chính ngay trên cùng mặt tiền, và tổng số cửa sổ không nên áp đảo đến mức cửa chính mất vai trò.
Ý nghĩa thực tế đằng sau. Khi một ô kính khổng lồ nằm cạnh cửa đi nhỏ, mắt người đến nhà bị kéo vào ô kính chứ không tìm thấy lối vào. Ở góc thiết kế, đó là mặt tiền thiếu thứ bậc. Ở góc sử dụng, cửa sổ to sát lối vào còn làm người trong nhà bị nhìn thấy rõ mỗi khi có khách.
Không có con số chuẩn. Các sách không thống nhất "bao nhiêu cửa sổ là đủ". Có người nói số cửa sổ một phòng không nên vượt số cửa đi quá ba lần, có người nói theo diện tích. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; con số nào bạn nghe được nên được đọc như gợi ý nhắc sự cân bằng, không phải luật.
Không áp máy móc cho căn hộ. Căn hộ chung cư có cửa chính mở ra hành lang kín, còn toàn bộ ánh sáng đến từ cửa sổ, lô gia. Nếu áp nguyên tắc "cửa con nhỏ hơn cửa mẹ" cho căn hộ thì gần như căn nào cũng "sai". Nhiều người làm phong thủy hiện nay coi lô gia, ban công là một cửa nạp khí riêng của căn hộ.
Nhà quá nhiều cửa sổ: "tán khí" nhìn từ đời sống
Những ngôi nhà, căn phòng bị chê "tán khí" thường có chung vài biểu hiện mà bạn tự nhận ra được khi ở thử một ngày:
- Nóng về chiều. Kính là vật liệu cách nhiệt kém hơn tường xây nhiều lần; mặt kính hướng Tây hoặc hướng Nam không có che chắn làm phòng nóng lên rõ rệt sau buổi trưa.
- Không có chỗ tựa. Phòng ngủ nhiều cửa sổ khiến đầu giường khó áp vào một bức tường đặc. Phong thủy coi giường không có chỗ tựa là bất ổn; ở góc cảm giác, nằm ngủ mà xung quanh toàn kính và rèm thì khó thả lỏng.
- Gió lùa chéo. Nhiều cửa mở cùng lúc ở nhiều mặt tạo luồng gió mạnh cắt ngang phòng, giấy tờ bay, bụi theo vào, mùa đông thì lạnh. Đây là cái gần nhất với hình ảnh "khí đi mà không đọng".
- Lộ. Hàng xóm, người qua đường nhìn được vào nhiều góc, nên rèm luôn phải kéo kín; cuối cùng nhà có nhiều cửa sổ mà vẫn tối.
- Khó kê đồ. Tủ, kệ, tivi đều cần tường. Phòng khách bốn mặt có cửa thường phải đặt sofa giữa phòng, quay lưng ra lối đi, điều mà phong thủy phòng khách khuyên tránh.
Không phải nhà nhiều cửa nào cũng mắc đủ năm điều trên. Nhà vườn rộng, có hiên sâu và cây che thì nhiều cửa lại là lợi thế. Mức độ phụ thuộc vào hướng, mái hiên và độ riêng tư, nên hãy đánh giá theo những biểu hiện thật thay vì đếm số cửa.
Nhà quá ít cửa sổ: bí, tối và ẩm
Ở chiều ngược lại, phong thủy gọi những căn phòng thiếu cửa là nơi "âm khí" nặng, khí tù đọng. Diễn đạt bằng ngôn ngữ đời thường thì đó là căn phòng thiếu ánh sáng tự nhiên, không khí ít được thay, hơi ẩm từ người, từ nấu ăn, từ quần áo phơi trong nhà không có đường thoát. Ở miền Bắc mùa nồm, phòng như vậy dễ có mùi ẩm mốc và tường đọng nước.
Nhà phố sâu hai mươi mét với hai mặt tiền nhỏ là trường hợp hay gặp nhất. Phòng ở giữa nhà không chạm tường ngoài nào, nên không thể có cửa sổ thật; những căn phòng ấy chỉ sáng được nhờ giếng trời, cửa trong nhà hoặc vách kính lấy sáng gián tiếp. Căn hộ chung cư có phòng ngủ "phòng trong" cũng gặp chuyện tương tự.
Thiếu cửa sổ không chỉ là chuyện cảm giác. Khí CO2 do người thở ra tăng nhanh trong phòng ngủ đóng kín, và nhiều người thấy nặng đầu khi thức dậy trong phòng như vậy. Phong thủy diễn đạt điều đó bằng chữ "bí khí"; kỹ thuật diễn đạt bằng chữ "thiếu trao đổi không khí". Hai cách nói dẫn tới cùng một việc phải làm: tạo đường cho không khí vào và ra.
Bảng tự rà số cửa sổ từng phòng
Bảng dưới không đưa ra con số cửa "đúng". Nó giúp bạn nhìn từng phòng theo công năng, xem phòng nào đang thừa mở, phòng nào đang thiếu mở, rồi ưu tiên chỉnh chỗ có vấn đề rõ nhất.
| Phòng | Phong thủy thường khuyên | Dấu hiệu đang thừa cửa | Dấu hiệu đang thiếu cửa |
|---|---|---|---|
| Phòng khách | Sáng sủa, thoáng, có ít nhất một mặt tường đặc làm chỗ tựa cho sofa | Không có tường đặt sofa, nắng chiều chiếu thẳng vào ghế | Phải bật đèn giữa ban ngày, mùi bếp lan sang không thoát |
| Phòng ngủ | Tĩnh, đủ sáng, cửa sổ vừa phải, đầu giường tựa tường đặc | Giường không có chỗ tựa, rèm luôn đóng, gió lùa qua giường | Sáng dậy thấy ngột, tường góc ẩm, phòng có mùi |
| Bếp | Thoáng để khói và hơi nóng thoát, lửa không bị gió thổi tắt | Gió thổi tắt lửa bếp gas, dầu mỡ bám rèm | Khói đọng, phải chạy máy hút mùi cả buổi |
| Phòng làm việc | Ánh sáng từ bên cạnh, lưng tựa tường | Màn hình bị lóa từ nhiều hướng | Mắt mỏi vì chỉ có đèn |
| Phòng thờ | Kín đáo, thoáng nhẹ, tránh nắng chiếu thẳng bàn thờ | Nắng và gió làm nhang tàn bay, đồ thờ phai màu | Khói nhang đọng, ám trần |
Ghi kết quả theo từng phòng rồi đánh dấu chỗ "thừa" và "thiếu". Thường bạn sẽ thấy nhà không thừa hay thiếu toàn bộ, mà lệch ở một hai phòng; đó là chỗ đáng sửa trước.
Cân lại khi nhà đã xây xong, không cần đập tường
Đục thêm hay bít bớt cửa sổ là việc can thiệp vào kết cấu và có thể cần thủ tục xin phép, nhất là ở mặt tiền. Phần lớn trường hợp có thể cân lại bằng những bước nhẹ hơn:
- Với phòng thừa cửa: chọn một hoặc hai cửa sổ ít giá trị nhất (hướng nắng gắt, nhìn ra cảnh xấu) để che bằng rèm dày hoặc tấm chớp cố định, coi như "tường mềm". Bạn được thêm chỗ tựa mà vẫn giữ khả năng mở lại khi cần.
- Kê một tủ thấp, kệ sách hoặc vách gỗ trước ô kính kịch sàn ở phía đầu giường hay sau sofa để tạo chỗ tựa.
- Che nắng từ bên ngoài trước (mái hiên, lam, cây), rồi mới đến rèm bên trong. Nhiệt đã vào qua kính thì rèm chỉ giữ lại được một phần.
- Với phòng thiếu cửa: mở cửa đi thông sang phòng có cửa sổ, thay cánh cửa đặc bằng cửa có ô kính mờ phía trên, hoặc làm ô thoáng trên đầu cửa để không khí đi qua.
- Dùng quạt hút gắn tường hoặc trần cho phòng không có tường ngoài; đây là cách tạo "đường thoát khí" chắc chắn nhất khi không thể mở cửa sổ.
- Theo dõi lại sau hai tuần: phòng có bớt nóng, bớt ẩm, bớt lộ không. Đó là thước đo đáng tin hơn mọi con số cửa.
Nếu thật sự cần đục thêm hoặc bít cửa, hãy hỏi người có chuyên môn kết cấu và kiểm quy định xây dựng tại địa phương trước. Phong thủy không thay được giấy phép và tính toán chịu lực.
Khi xây mới: đưa yêu cầu về cửa sổ cho người thiết kế
Lúc còn trên bản vẽ là lúc rẻ nhất để cân số cửa sổ. Thay vì nói "làm theo phong thủy", bạn có thể đưa cho kiến trúc sư những yêu cầu cụ thể mà cả hai bên cùng kiểm được:
- Mỗi phòng ngủ có ít nhất một bức tường đặc dài đủ đặt đầu giường, không có cửa sổ phía trên đầu giường.
- Cửa sổ mặt tiền không lớn hơn cửa chính về chiều rộng, để lối vào vẫn là điểm nhấn của mặt nhà.
- Phòng nào cũng có hai lỗ mở ở hai phía (cửa sổ và cửa đi, hoặc cửa sổ và ô thoáng) để không khí vào ra được.
- Mặt kính hướng Tây có mái hiên hoặc lam đi kèm ngay trong bản vẽ, không để "tính sau".
- Cửa sổ nhìn sang nhà hàng xóm được lệch vị trí hoặc dùng kính mờ ngay từ đầu.
- Ghi rõ cửa sổ nào chỉ để lấy sáng (cố định), cửa nào để mở gió, vì hai loại có cấu tạo và giá thành khác nhau.
Những yêu cầu như vậy giữ được tinh thần cân bằng của phong thủy mà người thiết kế không phải đoán ý bạn.
Câu hỏi thường gặp
Số cửa sổ chẵn hay lẻ có kiêng không?
Có người truyền tai nhau nên làm số cửa sổ lẻ hoặc chẵn tuỳ phái, nhưng các sách phong thủy không thống nhất điều này. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; điều nên ưu tiên là cửa đặt đúng chỗ cần sáng, cần gió và không gây lộ.
Nhà có cửa sổ to hơn cửa chính có sao không?
Theo quan niệm cửa mẹ – cửa con, cửa sổ lớn hơn hẳn cửa chính trên cùng một mặt tiền bị coi là lấn át. Về thực tế, mặt tiền như vậy thường thiếu điểm nhấn lối vào và làm trong nhà bị lộ. Có thể chia ô kính lớn bằng khung hoặc làm rèm, lam để giảm cảm giác áp đảo.
Phòng ngủ không có cửa sổ thì xử lý thế nào?
Cần tạo đường không khí bằng cách khác: ô thoáng trên cửa đi, khe hở dưới cánh cửa, quạt hút gắn tường hoặc trần nối ra ngoài. Ban ngày mở cửa phòng để không khí trao đổi với phần còn lại của nhà. Không nên đốt than hay đặt máy phát điện gần phòng kín.
Căn hộ góc nhiều cửa kính có bị coi là tán khí không?
Một số người làm phong thủy chê căn góc nhiều kính là tán khí, số khác lại khen sáng và thoáng. Thực tế căn góc thường nóng hơn ở mặt kính hướng Tây và khó kê đồ. Che nắng tốt, dùng rèm hai lớp và giữ ít nhất một mặt tường đặc cho giường và sofa là đủ cân.
Bít bớt cửa sổ có cần xin phép không?
Tuỳ vị trí và loại công trình. Thay đổi mặt tiền nhà phố, mặt ngoài căn hộ chung cư thường phải theo quy định của địa phương hoặc của ban quản lý toà nhà. Trước khi làm, bạn nên hỏi phường, xã hoặc ban quản lý và người có chuyên môn kết cấu.
Có nên làm cửa sổ ở tường đầu giường để thoáng không?
Phong thủy phổ biến khuyên đầu giường tựa tường đặc, không đặt dưới cửa sổ. Lý do thực tế là gió lùa, ánh sáng sớm và tiếng ồn ngoài đường dội thẳng vào đầu người ngủ. Nếu cần thoáng, đặt cửa sổ ở tường bên cạnh giường sẽ hợp lý hơn.