Khi ngày đã chọn để động thổ, đổ mái hay nhập trạch gặp mưa lớn, cách nhiều gia đình áp dụng là tách hai phần: lễ vẫn làm đúng ngày giờ đã chọn, dưới mái che, gọn và an toàn; còn phần thi công nặng như đào móng, đổ bê tông, lợp mái, chuyển đồ thì dời sang lúc trời tạnh theo chỉ dẫn của kỹ sư và nhà thầu. Đổ bê tông khi mưa to có thể làm hỏng chất lượng kết cấu, điều mà không ngày đẹp nào bù lại được.
Bài này giải thích vì sao ngày đẹp theo lịch và ngày thuận thời tiết thường không trùng nhau, phần việc nào tách được khỏi lễ, phần nào không, những điều kỹ thuật thường được dặn khi mưa, và cách chuẩn bị một ngày dự phòng ngay từ lúc chọn ngày. Các nội dung về ngày tốt là quan niệm truyền thống, mức tin tuỳ mỗi người; các nội dung về thi công cần theo chỉ dẫn của người có chuyên môn và quy chuẩn hiện hành.
Vì sao ngày đẹp và ngày thuận thời tiết hay lệch nhau
Lịch chọn ngày được tính từ can chi, tiết khí và các thần sát. Các quy tắc ấy ra đời ở vùng khí hậu khác Việt Nam và không có lớp nào xét mưa nắng thực tế. Một ngày Thành, hoàng đạo, hợp tuổi có thể rơi đúng giữa một đợt mưa kéo dài. Nói cách khác, lịch chỉ cho biết ngày nào "được coi là tốt", không cho biết ngày đó có làm việc được không.
Thời điểm chọn ngày cũng làm lệch thêm. Nhiều gia đình chọn ngày trước vài tuần, có khi vài tháng, trong khi dự báo thời tiết chỉ đáng tin trong vài ngày tới. Lúc chốt ngày, không ai biết trời sẽ ra sao. Đến khi biết thì cỗ đã đặt, khách đã mời, thợ đã hẹn.
Khí hậu Việt Nam lại đa dạng theo vùng. Nam Bộ và Tây Nguyên có mùa mưa rõ, thường khoảng từ tháng Năm đến tháng Mười Một dương lịch. Duyên hải miền Trung mưa lớn tập trung vào khoảng thu đông, kèm bão lũ. Bắc Bộ mưa nhiều vào mùa hè, có giông chiều và bão. Làm nhà trong mùa mưa của vùng mình thì khả năng ngày đẹp gặp mưa rất cao, nên chuẩn bị phương án từ đầu là cách khôn ngoan hơn là cầu may.
Phần việc nào tách được khỏi lễ, phần nào không
Bảng dưới gợi ý cách nhìn từng mốc làm nhà khi trời mưa. Cột cuối là cách xử lý nhiều gia đình đã làm; quyết định kỹ thuật cụ thể vẫn thuộc về kỹ sư và nhà thầu.
| Mốc | Ảnh hưởng của mưa | Cách xử lý thường gặp |
|---|---|---|
| Lễ động thổ | Ít, nếu có mái che | Làm lễ đúng giờ dưới bạt, nhát cuốc tượng trưng |
| Đào móng | Hố móng ngập, sạt thành hố | Dời đào móng đến khi tạnh, bơm nước, gia cố thành hố |
| Đổ bê tông móng, sàn | Lớn: nước mưa làm loãng vữa, rửa trôi bề mặt | Không đổ khi mưa to; mưa nhỏ cần che chắn và có phương án dừng |
| Xây tường | Vữa bị trôi, tường ướt dễ nghiêng | Che phủ đoạn vừa xây, dừng khi mưa lớn |
| Lễ cất nóc, đổ mái | Lễ ít ảnh hưởng, đổ mái ảnh hưởng lớn | Làm lễ đúng giờ, đổ mái theo thời tiết |
| Lợp mái tôn, ngói | Mái trơn, nguy cơ trượt ngã, sét | Không làm trên mái khi mưa dông |
| Nhập trạch | Đồ đạc ướt, đường trơn | Chuyển đồ trước, ngày lễ chỉ mang vật tượng trưng |
Điểm chung của bảng: lễ là phần linh hoạt nhất, thi công là phần cứng nhất. Lễ có thể thu gọn, che chắn, làm đúng giờ. Thi công thì phải theo điều kiện vật lý, không chờ ai.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Đồng Tháp chọn ngày đổ mái vào giữa tháng Chín dương lịch. Sáng hôm đó mưa lớn. Họ làm lễ đúng giờ dưới tấm bạt, mời thợ cùng thắp hương, rồi để kỹ sư dời đổ bê tông sang buổi sáng hai ngày sau khi trời tạnh.
Bê tông và mưa: những điều người làm nghề thường dặn
Không đổ khi mưa to. Nước mưa rơi vào hỗn hợp làm thay đổi tỷ lệ nước và xi măng, rửa trôi lớp vữa bề mặt, ảnh hưởng tới cường độ và độ bền. Đây là lý do nhà thầu có trách nhiệm sẽ hoãn đổ khi mưa lớn, dù gia đình đã chọn ngày.
Mưa nhỏ cần che chắn và phương án dừng. Nếu đang đổ mà mưa đến, cần bạt che, và nếu phải dừng giữa chừng thì xử lý mạch ngừng thi công theo chỉ dẫn kỹ thuật. Đây là việc của kỹ sư giám sát, không nên tự quyết.
Sau khi đổ cần bảo dưỡng. Bê tông mới đổ cần được che phủ và giữ ẩm theo quy trình. Trời mưa nhẹ sau khi bề mặt đã đông kết có thể không gây hại, nhưng mưa lớn ngay sau khi đổ thì cần che chắn.
Nắng gắt cũng là thời tiết xấu. Ở nhiều vùng, đổ bê tông giữa trưa nắng nóng làm nước bay hơi nhanh, dễ nứt bề mặt. Nhiều nhà thầu chọn sáng sớm hoặc chiều mát. Ngày đẹp rơi vào đợt nắng nóng gay gắt cũng nên bàn lại giờ đổ.
Mọi chi tiết theo chỉ dẫn hiện hành. Các yêu cầu cụ thể về thi công và nghiệm thu bê tông nằm trong tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng hiện hành và chỉ dẫn của kỹ sư. Bài này chỉ nêu nguyên lý để gia đình hiểu vì sao nhà thầu đề nghị dời lịch.
Chuẩn bị ngày dự phòng ngay từ lúc chọn ngày
Cách tốt nhất để không bị mưa làm rối là chuẩn bị trước. Khi nhờ người xem ngày hoặc tự chọn, gia đình có thể làm theo các bước dưới đây.
- Chọn một ngày chính và một ngày dự phòng, cách nhau vài ngày đến một tuần, cả hai đều đã được xét theo lối gia đình tin.
- Báo trước với nhà thầu cả hai ngày, để họ giữ lịch thợ và vật tư linh hoạt.
- Với lễ, chuẩn bị mái che, bàn lễ gọn, đồ lễ ít và dễ dời vào trong.
- Theo dõi dự báo thời tiết trong ba ngày trước ngày chính. Nếu báo mưa lớn kéo dài, bàn với nhà thầu chuyển phần thi công sang ngày dự phòng.
- Nếu gia đình coi trọng giờ lễ, vẫn làm lễ đúng giờ ở ngày chính, còn thi công làm ở ngày dự phòng.
- Ghi lại quyết định, để các thành viên trong nhà và người lo việc cùng nắm.
Chọn sẵn ngày dự phòng giúp tránh tình huống phải chạy đi xem lại ngày trong vội vàng, hoặc bị ai đó thuyết phục rằng "lỡ ngày đẹp" là chuyện lớn cần làm lễ giải. Thực tế, hầu hết sách lịch không nói gì về chuyện dời việc vì thời tiết.
Nhập trạch ngày mưa
Nhập trạch là mốc linh hoạt hơn cả, vì phần lễ và phần chuyển đồ vốn đã tách được. Nhiều gia đình chuyển phần lớn đồ đạc vào nhà mới trước một hai ngày, khi trời khô. Đến ngày giờ đã chọn, cả nhà chỉ mang vào vài thứ mang tính tượng trưng theo tập quán của gia đình, rồi làm lễ. Cách này vừa giữ được tục, vừa tránh đồ đạc ướt và cảnh khiêng vác trên đường trơn.
Ở một số nơi, người ta còn nói vui rằng mưa ngày dọn nhà là "lộc trời". Đó là cách nói cho nhẹ lòng, không phải quy tắc trong sách lịch; gia đình nào thấy dễ chịu với cách nghĩ ấy thì cứ giữ.
Điều cần lưu ý thật sự là an toàn: đường điện mới đấu, ổ cắm gần cửa, sàn gạch ướt, cầu thang trơn. Nếu nhà vừa xong, nên kiểm tra hệ thống điện và chống thấm trước khi dọn vào, và kê đồ điện tử tránh chỗ dột. Một ngày nhập trạch suôn sẻ là ngày không ai trượt ngã, không thiết bị nào chập điện.
Nói với người lớn trong nhà khi phải dời việc vì thời tiết
Khó nhất khi ngày đẹp gặp mưa thường không phải là chuyện kỹ thuật, mà là thuyết phục người lớn tuổi trong nhà, những người đã chờ ngày ấy nhiều tuần. Vài cách nói dưới đây giúp câu chuyện nhẹ nhàng hơn.
- Giữ phần ông bà coi trọng nhất. Nếu ông bà quan tâm giờ lễ, hãy đề nghị giữ nguyên giờ lễ, chỉ dời phần thi công. Đa số người lớn dễ đồng ý khi phần "thiêng" không bị động tới.
- Đưa lý do kỹ thuật từ người có chuyên môn. Lời kỹ sư nói "đổ bê tông trong mưa thì móng yếu" thường thuyết phục hơn lời con cháu tự nói.
- Chuẩn bị sẵn ngày dự phòng đã được xem. Khi đưa ra một ngày thay thế đã được xét theo cùng lối, người lớn sẽ thấy mình không bị bỏ qua.
- Tránh tranh luận chuyện tin hay không tin. Không cần thuyết phục ai bỏ tục chọn ngày; chỉ cần thống nhất cách làm cho lần này.
- Nhắc tới an toàn của thợ. Nhiều người lớn tuổi rất coi trọng việc không để ai gặp nạn trên công trình nhà mình; đó là lý do chính đáng hơn mọi lý do khác.
Cuối cùng, nếu gia đình đã thống nhất từ đầu rằng "lễ theo ngày, thi công theo trời", thì khi mưa đến sẽ không cần bàn lại. Thoả thuận trước luôn dễ hơn tranh luận lúc đang gấp.
An toàn công trường quan trọng hơn ngày đẹp
Mưa làm giàn giáo, mặt sàn, mái tôn trơn trượt; dây điện tạm trên công trường dễ rò rỉ; giông có thể kèm sét. Làm việc trên cao khi mưa dông là nguy cơ thật, không phải quan niệm. Nếu nhà thầu đề nghị dừng việc vì thời tiết, gia đình nên ủng hộ, kể cả khi điều đó làm lệch ngày đã chọn.
Cũng không nên đòi thợ làm cố giờ đã định vào ban đêm hay trong mưa chỉ để "đúng giờ". Nếu muốn giữ giờ, giữ ở phần lễ. Phần việc nặng để trong điều kiện an toàn. Trạch nhật, dù theo lối nào, cũng xuất phát từ mong muốn mọi việc thuận lợi; đặt người làm vào chỗ nguy hiểm vì một giờ đẹp là đi ngược lại chính mong muốn ấy.
Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nhưng an toàn lao động và chất lượng công trình là chuyện không có hai cách hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Ngày đã chọn động thổ mà mưa thì có nên dời không?
Nhiều gia đình giữ lễ đúng ngày giờ dưới mái che, còn phần đào móng dời sang khi trời tạnh. Nếu gia đình muốn dời cả lễ, nên chọn sẵn một ngày dự phòng đã xét từ trước để khỏi vội.
Có nên đổ bê tông trong mưa để kịp ngày đẹp không?
Không nên đổ khi mưa lớn vì ảnh hưởng tới chất lượng kết cấu. Quyết định đổ hay hoãn thuộc về kỹ sư và nhà thầu. Gia đình có thể làm lễ đúng giờ rồi để thi công theo thời tiết.
Nhập trạch trời mưa có sao không?
Theo quan niệm của nhiều nơi thì không có gì đáng lo, có nơi còn nói vui là lộc. Điều cần quan tâm là chuyển đồ an toàn, tránh ướt, tránh trơn ngã và kiểm tra điện trước khi dọn vào.
Làm lễ đúng giờ nhưng thi công ngày khác có được coi là đúng tục không?
Nhiều gia đình và người làm nghề chấp nhận cách này, vì lễ đánh dấu sự khởi đầu còn thi công phụ thuộc điều kiện thực tế. Mỗi vùng có cách hiểu riêng; nên hỏi người lớn trong họ nếu muốn chắc.
Có cần chọn ngày dự phòng không?
Rất nên, nhất là khi làm nhà trong mùa mưa của vùng mình. Một ngày dự phòng đã xét sẵn giúp gia đình bình tĩnh khi thời tiết xấu và tránh bị thuyết phục làm lễ giải tốn kém.
Ngày đẹp rơi vào đợt nắng nóng thì sao?
Nắng gắt cũng ảnh hưởng thi công, nhất là đổ bê tông và làm việc trên mái. Có thể làm lễ đúng giờ, còn thi công chọn sáng sớm hoặc chiều mát theo đề nghị của nhà thầu, và chú ý nước uống, chỗ nghỉ cho thợ.