Phòng của người cao tuổi nên sáng hơn phòng người trẻ, ánh sáng đều và không chói, và các mảng quan trọng như sàn với tường, mép bậc, công tắc, bồn cầu phải khác màu với nền đủ rõ để mắt kém vẫn nhận ra. Chọn tông ấm hay tông trung tính là chuyện sở thích và quan niệm; độ tương phản và độ chói mới là điều quyết định ông bà nhìn rõ hay không.
Phong thủy có nhiều lời khuyên về màu cho phòng người già: tông Thổ cho vững, tránh màu quá dương như đỏ rực, tránh màu quá âm như đen, xám tối. Bài này giải thích những lời khuyên đó, rồi đặt chúng cạnh những thay đổi có thật của mắt người lớn tuổi, để bạn biết lời khuyên nào trùng với nhu cầu thật và lời khuyên nào cần chỉnh lại.
Mắt người già thấy thế giới khác thế nào
Theo tuổi, thuỷ tinh thể trong mắt dày lên, ngả vàng và đục dần, đồng tử nhỏ lại và phản xạ với ánh sáng chậm hơn. Hệ quả là lượng ánh sáng tới được võng mạc ít đi đáng kể so với thời trẻ. Cùng một căn phòng, người cháu thấy đủ sáng còn ông bà thấy lờ mờ. Đây là thay đổi sinh lý thường gặp, được nhiều tài liệu nhãn khoa mô tả, không phải bệnh riêng của ai.
Thuỷ tinh thể ngả vàng cũng hoạt động giống một tấm kính lọc màu. Những màu ở vùng xanh dương, xanh tím và tím nhạt trở nên khó phân biệt với nhau và với xám; trong khi các màu ấm như đỏ, cam, vàng vẫn còn dễ nhận ra. Vì vậy một bậc cầu thang sơn xanh nhạt trên nền xám nhạt có thể gần như biến mất trong mắt người già.
Thứ ba là chói. Thuỷ tinh thể đục làm ánh sáng bị tán xạ trong mắt, nên một bóng đèn trần trụi, một mảng nắng hắt trên sàn bóng, hay ánh đèn pha qua cửa kính đều gây loá mạnh hơn ở người trẻ. Cuối cùng, mắt người già thích nghi chậm khi đi từ chỗ sáng sang chỗ tối và ngược lại; bước từ phòng khách sáng vào hành lang tối là vài giây gần như không thấy gì. Nếu ông bà có bệnh về mắt như đục thuỷ tinh thể, tăng nhãn áp hay thoái hoá điểm vàng, nên hỏi bác sĩ mắt về nhu cầu ánh sáng cụ thể.
Quan niệm phong thủy về màu cho người già và cách đọc lại
Bảng dưới đặt các lời khuyên hay gặp cạnh lý giải thực tế. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; cột cuối là cách dùng sao cho mắt người già được lợi:
| Lời khuyên phong thủy | Lý do theo quan niệm | Điều thực tế liên quan | Cách dùng hợp lý |
|---|---|---|---|
| Dùng tông Thổ: vàng đất, be, nâu nhạt | Thổ tượng trưng cho ổn định, nuôi dưỡng | Tông ấm vẫn rõ với mắt có thuỷ tinh thể ngả vàng | Tường be sáng, sàn nâu trầm hơn tường vài bậc |
| Tránh đỏ rực cả mảng lớn | Hoả quá vượng, khí động, khó nghỉ | Mảng đỏ lớn gây kích thích, có thể làm chói | Dùng đỏ, cam làm điểm nhấn nhỏ: tay vịn, mép bậc, nút bấm |
| Tránh đen, xám tối cả phòng | Âm khí nặng, phòng lạnh lẽo | Phòng tối hấp thụ ánh sáng, mắt già càng thấy tối | Giữ tường và trần sáng, màu tối chỉ ở đồ gỗ, viền |
| Tránh trắng lạnh, trắng tinh khắp nơi | Kim quá vượng, lạnh lẽo, thiếu sinh khí | Trắng khắp phòng làm mọi thứ chìm vào nhau, bồn cầu trắng trên nền trắng khó thấy | Trắng ngà, kem cho tường; đồ dùng khác màu nền |
| Thêm xanh lá nhẹ (hành Mộc) | Mộc sinh trưởng, tươi mới | Xanh lá còn tương đối dễ phân biệt, gợi thiên nhiên | Rèm, vải bọc, cây xanh; tránh xanh dương nhạt cho chi tiết cần nhận ra |
Điều đáng chú ý là hai phía gặp nhau khá nhiều: tông ấm, tránh tối toàn phòng, tránh trắng lạnh khắp nơi. Chỗ phong thủy ít nói tới là độ tương phản giữa các mảng, cũng là chỗ quan trọng nhất cho an toàn.
Độ tương phản: những chỗ phải khác màu với nền
Sàn với tường. Khi sàn và chân tường cùng màu, người già khó biết căn phòng kết thúc ở đâu, dễ va vào tường hoặc tủ. Một dải len chân tường khác màu, hoặc tường sáng trên nền sàn trầm, giúp mắt đọc được hình dạng phòng.
Mép bậc thềm và cầu thang. Mỗi mép bậc nên có một dải khác màu mặt bậc, chạy hết chiều ngang. Dải này nên là vật liệu chống trơn, không phải sơn bóng. Màu ấm như vàng nghệ, cam đất dễ nhận ra hơn xanh nhạt với mắt người lớn tuổi.
Chỗ chuyển vật liệu ở cửa. Nếu đã bỏ ngạch cửa, một dải sàn khác màu ở đúng ô cửa vừa đánh dấu ranh giới phòng theo quan niệm, vừa báo cho mắt biết sắp sang một mặt sàn khác.
Đồ dùng trong nhà vệ sinh. Bồn cầu trắng, gạch trắng, tường trắng là cấu hình rất khó cho mắt kém. Chỉ cần nắp bồn cầu khác màu, tay vịn màu đậm, thảm chống trơn màu ấm là ông bà định vị được nhanh hơn.
Công tắc, tay nắm cửa, tay vịn. Công tắc trắng trên tường trắng gần như vô hình vào ban đêm. Chọn mặt công tắc khác màu tường hoặc có đèn báo nhỏ; tay vịn khác màu tường để tay tìm được ngay.
Bát đĩa và mặt bàn ăn. Cơm trắng trong bát trắng trên khăn trắng là ví dụ hay được nhắc trong chăm sóc người cao tuổi. Bát đĩa có màu khác thức ăn và khác mặt bàn giúp người mắt kém ăn dễ hơn.
Ánh sáng: nhiều hơn, đều hơn, ít chói hơn
Phong thủy chuộng nhà sáng sủa, nói rằng dương khí đủ thì người ở khoẻ. Với người cao tuổi, nhà sáng có lý do thực tế rõ ràng: họ cần nhiều ánh sáng hơn để làm cùng một việc. Ban ngày, ưu tiên ánh sáng tự nhiên: mở rèm, dọn đồ che cửa sổ, cắt tỉa cây che khuất. Ánh sáng ban ngày còn giúp giữ nhịp ngủ thức, điều mà người già hay bị xáo trộn.
Ánh sáng đều quan trọng không kém. Một bóng đèn rất sáng giữa trần cùng các góc tối xung quanh tạo ra nhiều vùng tương phản gắt, mắt phải liên tục thích nghi. Kết hợp đèn trần tán xạ với đèn hắt tường hay đèn đứng ở góc giúp ánh sáng phủ đều hơn. Hành lang và cầu thang nên sáng gần bằng các phòng nối với nó, để bước từ phòng ra không bị hụt sáng.
Để giảm chói: dùng chao đèn hoặc bóng có lớp tán quang, tránh bóng trần trụi; tránh sàn gạch bóng kiếng phản chiếu đèn; dùng rèm mỏng để lọc nắng gắt buổi chiều thay vì để nắng hắt thẳng lên sàn. Về nhiệt độ màu, nhiều gia đình dùng ánh sáng trung tính cho ban ngày và ánh sáng ấm hơn cho buổi tối. Phong thủy cũng có lời khuyên tương tự về cân bằng âm dương theo giờ trong ngày. Bóng có chỉ số hoàn màu cao giúp nhìn màu sắc trung thực hơn, có ích cho việc nhận ra thuốc, quần áo, thức ăn.
Hoa văn trên sàn, thảm và rèm: khi hoạ tiết làm mắt hiểu nhầm
Phong thủy hay khuyên dùng hoa văn mềm, đường cong cho phòng người già, tránh hoạ tiết góc nhọn, sọc gắt mà quan niệm cho là tạo sát khí. Đây là quan niệm. Ở góc nhìn thực tế, hoạ tiết lại có tác động rõ hơn nhiều người nghĩ: với mắt kém hoặc với người bắt đầu suy giảm trí nhớ, một số hoa văn trên sàn có thể bị hiểu nhầm thành vật thật.
Ví dụ thường được nhắc trong các hướng dẫn thiết kế cho người cao tuổi: thảm có sọc ngang đậm trông như những bậc thềm, khiến người đi nhấc chân hoặc dừng lại đột ngột; ô gạch đen trắng xen kẽ hay mảng sàn tối ở giữa phòng có thể trông như một cái hố; hoạ tiết lá, chấm nhỏ trên nền sáng có thể trông như vật rơi trên sàn, khiến người già cúi xuống nhặt. Mỗi lần dừng lại, cúi xuống hay bước hụt như vậy là một lần mất thăng bằng.
Vì vậy, với sàn và thảm ở đường đi, mặt phẳng màu trơn hoặc vân rất nhẹ an toàn hơn hoa văn đậm. Hoạ tiết nên dành cho chỗ không đi lại: rèm, gối tựa, tranh treo tường, khăn trải bàn. Nếu gia đình thích thảm hoa văn theo ngũ hành, chọn hoạ tiết nhỏ, tương phản thấp, đặt dưới bàn trà hay góc ngồi chứ không trải ngang lối đi. Còn mép thảm thì luôn phải phẳng và có đế chống trượt.
Đèn đêm và đường đi trong bóng tối
Phần lớn lần ông bà đi lại trong bóng tối là đi vệ sinh ban đêm. Một số điểm cho đèn đêm:
- Đèn cảm biến chuyển động đặt thấp, gần chân tường, chiếu xuống sàn chứ không chiếu vào mắt.
- Ánh sáng đèn đêm nên ấm, dịu, đủ để thấy sàn và mép cửa nhưng không đủ để làm tỉnh hẳn giấc.
- Đặt đèn liên tục trên cả đường đi, không để một đoạn tối giữa hai đèn.
- Công tắc đèn phòng ngủ trong tầm với từ giường; nhiều gia đình đặt thêm một đèn bàn chạm là sáng.
- Trong nhà vệ sinh có đèn đêm riêng, để khỏi phải bật đèn chính chói mắt lúc nửa đêm.
- Đèn đỏ, đèn màu "theo phong thủy" không nên dùng làm đèn đêm chính vì làm khó phân biệt màu sàn, thảm, vật cản.
Đèn đêm là một trong những thay đổi ít tốn kém nhất nhưng giảm nguy cơ ngã ban đêm rõ rệt, theo kinh nghiệm của nhiều người làm chăm sóc người cao tuổi.
Chọn màu sơn và đèn cho phòng ông bà từng bước
Nếu sắp sơn lại hay thay đèn cho phòng của ông bà, bạn có thể đi theo trình tự sau:
- Quan sát ông bà trong phòng hiện tại vào ban ngày và buổi tối: có chỗ nào phải nheo mắt, phải sờ tay tìm, hay va chạm.
- Chọn tường sáng, tông ấm hoặc trung tính; trần sáng hơn tường; sàn trầm hơn tường rõ rệt.
- Lên danh sách chỗ cần tương phản: mép bậc, ô cửa, công tắc, tay vịn, đồ trong nhà vệ sinh, và chọn màu nhấn ấm cho chúng.
- Thay đèn: đèn trần tán xạ, thêm đèn góc hoặc đèn hắt, đèn bàn đọc sách có chao.
- Lắp đèn đêm cảm biến trên đường từ giường ra nhà vệ sinh.
- Nếu gia đình theo phong thủy, chọn tông chủ đạo theo quan niệm (ví dụ tông Thổ), miễn là vẫn giữ được độ sáng và độ tương phản ở các bước trên.
- Sau một tuần, hỏi lại ông bà xem chỗ nào còn khó nhìn và chỉnh tiếp.
Đừng quên hỏi ý ông bà về màu. Một căn phòng đúng mọi nguyên tắc mà ông bà không thích thì vẫn là căn phòng không đáng ở.
Câu hỏi thường gặp
Phòng người già theo phong thủy nên sơn màu gì?
Nhiều thầy gợi ý tông Thổ như be, vàng đất, nâu nhạt vì tượng trưng cho sự vững vàng. Đây là quan niệm. Lý do thực tế để chọn tông ấm sáng là chúng dễ nhìn với mắt có thuỷ tinh thể ngả vàng và ít gây cảm giác lạnh lẽo. Quan trọng hơn màu nào là tường sáng, sàn khác màu tường rõ rệt.
Có nên sơn phòng ông bà màu xanh dương cho mát?
Xanh dương nhạt là màu dễ chịu, nhưng với mắt người cao tuổi, các sắc xanh dương và tím nhạt khó phân biệt với xám. Nếu ông bà thích, có thể dùng cho tường, nhưng các chi tiết cần nhận ra như mép bậc, tay vịn, công tắc nên chọn màu ấm, tương phản rõ.
Đèn vàng hay đèn trắng tốt hơn cho người già?
Không có câu trả lời một màu cho cả ngày. Nhiều gia đình dùng ánh sáng trung tính, đủ sáng cho ban ngày và việc cần nhìn kỹ, rồi chuyển sang ánh sáng ấm, dịu hơn vào buổi tối. Điều quan trọng hơn màu đèn là độ sáng đủ, phân bố đều và không chói.
Sàn gạch bóng có ảnh hưởng gì tới mắt người già không?
Có. Sàn bóng phản chiếu đèn và nắng, tạo các mảng chói khiến người có mắt kém nhìn khó hơn, đôi khi còn tưởng mặt sàn bóng là vũng nước. Sàn bóng cũng trơn khi ướt. Nếu chưa thay được, dùng thảm có đế chống trượt ở chỗ hay đi và giảm đèn chiếu thẳng xuống sàn.
Treo đèn đỏ trong phòng người già theo phong thủy có nên không?
Một số người dùng đèn đỏ với ý tăng hành Hoả hoặc theo tục thờ cúng. Đây là quan niệm. Đèn đỏ làm khó phân biệt màu và vật cản, nên không hợp làm đèn chính hay đèn đêm. Nếu muốn giữ, dùng như một đèn nhỏ trang trí, còn đèn soi đường vẫn là ánh sáng ấm, trung tính.
Ông bà bị đục thuỷ tinh thể thì chỉnh ánh sáng thế nào?
Người có đục thuỷ tinh thể thường nhạy chói hơn, nên ưu tiên ánh sáng tán xạ, có chao, tránh nguồn sáng nhìn thẳng. Tuy vậy, nhu cầu cụ thể khác nhau theo mức độ bệnh; nên hỏi bác sĩ mắt, nhất là trước và sau khi ông bà phẫu thuật, vì sau mổ cảm nhận màu và sáng có thể thay đổi.