Hướng Đông Bắc và Tây Nam không phải là hướng xấu theo các trường phái phong thủy chính như bát trạch hay huyền không; trong bát trạch, nhà hai hướng này được đánh giá theo cung phi của người ở như mọi hướng khác. Tiếng xấu chủ yếu đến từ khái niệm "quỷ môn", gốc từ một truyền thuyết cổ và rất phổ biến trong phong thủy nhà ở của Nhật Bản. Về khí hậu, Tây Nam là hướng khó ở hơn Đông Bắc ở hầu hết Việt Nam, vì nắng chiều và gió nóng.
Nhiều người Việt nghe "Đông Bắc là quỷ môn" thì lo, nhất là khi lô đất mình mua đang quay đúng hướng đó. Thực ra khái niệm này có nhiều tầng: một truyền thuyết, một tập quán kiến trúc của một nước láng giềng, và một vài quy ước trong sách phong thủy. Tách ra từng tầng thì bớt được nỗi lo không cần thiết.
Bài trình bày nguồn gốc khái niệm, cách các nơi dùng nó, rồi chuyển sang phần đo được: nhà hướng Đông Bắc và Tây Nam gặp nắng, gió, mưa thế nào ở từng miền. Phần quan niệm là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần khí hậu thì có thể kiểm bằng quan sát.
Chữ "quỷ môn" từ đâu ra
Câu chuyện thường được dẫn là truyền thuyết về núi Độ Sóc ngoài biển, trên núi có cây đào khổng lồ, cành cây uốn quanh rất xa, khoảng giữa các cành ở phía đông bắc là cửa ra vào của muôn quỷ, gọi là quỷ môn. Ở đó có hai vị thần là Thần Đồ và Uất Luỹ canh giữ, bắt những quỷ làm hại người. Đoạn chuyện này được biết đến chủ yếu qua sách Luận hành của Vương Sung đời Đông Hán, dẫn lại từ một bản Sơn hải kinh mà ngày nay không còn thấy đoạn đó trong các bản lưu hành.
Từ truyền thuyết này nảy sinh nhiều tập quán: dán tranh hai vị thần lên cửa ngày Tết, dùng gỗ đào làm bùa trừ tà ở một số nơi. Ở Việt Nam, tục treo cành đào ngày Tết cũng thường được giải thích bằng một phiên bản của chuyện này. Đây là giai thoại, truyền thuyết, không phải ghi chép lịch sử.
Điều quan trọng là truyền thuyết nói về một cánh cửa trong thế giới thần thoại, ở phía đông bắc của một cây đào trên một ngọn núi huyền thoại. Việc chuyển ý đó thành "mọi ngôi nhà quay về đông bắc đều không tốt" là một bước suy diễn của người đời sau, và mức độ suy diễn này khác nhau rất nhiều giữa các nơi.
Quỷ môn trong phong thủy Nhật Bản và Trung Hoa
Nhật Bản coi trọng nhất. Phong thủy nhà ở của Nhật, thường gọi là kasō, gọi hướng đông bắc là kimon (quỷ môn) và hướng tây nam là urakimon (quỷ môn sau). Nhiều gia đình tránh đặt lối vào, nhà vệ sinh, bếp trên trục này, hoặc trồng cây, đặt vật trang trí ở góc đông bắc. Thường được kể là chùa Diên Lịch trên núi Tỉ Duệ nằm ở phía đông bắc kinh đô Kyoto như để trấn giữ hướng quỷ môn; đây là cách giải thích phổ biến.
Một số sách Trung Hoa đặt tên cho bốn góc. Có những sách gọi bốn hướng chéo là thiên môn, địa hộ, nhân môn và quỷ lộ hoặc quỷ môn, trong đó góc đông bắc mang tên quỷ. Tuy vậy, các trường phái lý khí chính không xếp hướng này vào loại xấu cố định.
Bát trạch. Nhà toạ Tây Nam hướng Đông Bắc là Khôn trạch, nhà toạ Đông Bắc hướng Tây Nam là Cấn trạch, cả hai thuộc nhóm Tây tứ trạch. Theo quy ước bát trạch, chúng hợp với người Tây tứ mệnh và không hợp với người Đông tứ mệnh, giống hệt như sáu hướng còn lại.
Huyền không phi tinh. Trường phái này đánh giá nhà theo vận và tinh bàn, không theo tên hướng. Một nhà hướng Đông Bắc có thể có tinh bàn được coi là tốt trong vận này và kém ở vận khác.
Ở Việt Nam. Lời truyền "Đông Bắc là quỷ môn" chủ yếu lan qua sách phổ thông và mạng xã hội, thường không nói rõ nguồn. Người mua nhà nên coi đây là một quan niệm trong nhiều quan niệm, không phải tiêu chí loại bỏ.
Nhà hướng Đông Bắc: nắng sáng, gió mùa và mưa miền Trung
Về nắng, mặt Đông Bắc nhận nắng sáng sớm vào mùa hè, khi mặt trời mọc lệch về đông bắc; mùa đông gần như không có nắng trực tiếp. Nắng sáng mùa hè chiếu sâu vào nhà nhưng không gắt như nắng chiều. Buổi chiều mặt tiền hoàn toàn trong bóng râm. Xét riêng nắng, đây là một trong những hướng mát nhất.
Về gió, ở đồng bằng Bắc Bộ mặt Đông Bắc hứng thẳng gió mùa đông bắc trong mùa đông, nên cảm giác lạnh và gió lùa là nhược điểm chính. Mùa hè, gió đông nam đến xiên vào mặt này, vẫn thông gió được nếu có cửa thoát ở phía sau. Ở Nam Bộ, gió mùa khô từ phía đông và đông nam cũng đến được mặt Đông Bắc theo hướng xiên.
Về mưa, ở duyên hải miền Trung, mặt Đông Bắc hứng mưa lớn vào mùa thu đông, khi gió đông bắc mang hơi ẩm từ biển vào và bão hay đổ bộ. Nhà ven biển hướng này cần mái hiên sâu, cửa chống nước, tường có lớp chống thấm tốt. Như vậy nhà hướng Đông Bắc ở miền Nam khá dễ chịu, ở miền Bắc cần chống lạnh, ở miền Trung cần chống mưa.
Nhà hướng Tây Nam: nắng chiều, gió Lào và mưa hắt
Về nắng, mặt Tây Nam nhận nắng từ đầu giờ chiều. Ở miền Bắc có một chi tiết thú vị: mùa hè mặt trời lặn lệch về tây bắc, nên nắng chiều muộn chỉ đến mặt Tây Nam ở góc rất xiên, nhẹ hơn hẳn so với mặt Tây và Tây Bắc; mùa đông mặt trời lặn lệch về tây nam, nên mặt này nhận nắng chiều thấp chiếu sâu vào nhà, lúc đó lại là nắng sưởi dễ chịu. Vì vậy ở Bắc Bộ, nhà Tây Nam không nóng bằng nhà Tây hay Tây Bắc vào mùa hè.
Ở Bắc Trung Bộ, mặt Tây Nam hứng gió Lào khô nóng những tháng đầu và giữa mùa hè, cộng với nắng chiều. Đây là trường hợp khó nhất trong cả nước. Ở Nam Bộ, gió tây nam mùa mưa mang mưa hắt vào mặt này gần như mỗi chiều, cộng với nắng chiều trong mùa khô; tường dễ thấm, cửa dễ hỏng.
Xét theo khí hậu, Tây Nam là hướng cần đầu tư nhiều hơn: lam che nắng, cây lớn phía tây nam, mái hiên chống hắt, tường chống thấm, cửa kín. Nếu tiếng xấu của hướng Tây Nam có cơ sở thực tế, cơ sở đó nằm ở nắng gió, và xử lý được bằng kiến trúc.
So sánh nhanh hai hướng theo miền
Bảng đặt hai hướng cạnh nhau để thấy chỗ khác nhau theo từng vùng khí hậu.
| Miền | Đông Bắc | Tây Nam |
|---|---|---|
| Đồng bằng Bắc Bộ | Mát mùa hè, lạnh và gió lùa mùa đông | Nắng đầu chiều mùa hè, nắng sưởi chiều mùa đông |
| Bắc Trung Bộ | Mưa hắt cuối năm, mát mùa hè | Gió Lào và nắng chiều, khó nhất |
| Nam Trung Bộ ven biển | Hứng mưa, bão mùa thu đông | Nắng chiều, ít mưa hắt |
| Tây Nguyên | Gió đông bắc khô mùa khô | Mưa theo gió tây nam mùa mưa |
| Nam Bộ | Mát, đón gió mùa khô xiên | Mưa hắt mùa mưa, nắng chiều mùa khô |
Nếu phải xếp chung cho cả nước theo khí hậu, Đông Bắc dễ ở hơn Tây Nam, trái ngược với tiếng "quỷ môn" của Đông Bắc. Điều này cho thấy rõ sự khác nhau giữa lớp quan niệm và lớp khí hậu.
Bảng cũng cho thấy không có hướng nào xấu ở mọi nơi: cùng là Tây Nam nhưng ở Hà Nội và ở Vinh là hai bài toán khác nhau. Khi đọc một lời khuyên chung chung về hướng, hãy hỏi lời khuyên đó được viết cho vùng khí hậu nào.
Khi nghe lời khuyên về quỷ môn: ba câu nên hỏi
Lời khuyên về quỷ môn có thể đến từ người thân, người bán nhà hoặc người làm phong thủy. Ba câu hỏi đơn giản giúp bạn đánh giá lời khuyên đó có cơ sở đến đâu:
- Lời khuyên dựa trên trường phái nào? Bát trạch, huyền không, phong thủy Nhật hay tập quán địa phương? Mỗi trường phái nói khác nhau, và nhiều trường phái không coi hướng này là xấu cố định.
- Hướng được đo thế nào? Đo từ đâu, bằng gì, số độ bao nhiêu, lấy mặt nào làm hướng? Một lời phán không kèm số đo thường không đáng tin bằng một nhận xét có số đo cụ thể.
- Giải pháp đề xuất có liên quan đến kiến trúc hay chỉ là mua vật phẩm? Đổi bố trí cửa, trồng cây, che nắng, chống thấm là những việc có lợi thật dù tin hay không; mua vật phẩm đắt tiền kèm lời đe doạ là dấu hiệu cần cảnh giác.
Những câu hỏi này không nhằm bác bỏ quan niệm của ai. Chúng giúp bạn phân biệt lời khuyên có hệ thống với lời đồn, và giữ quyết định mua nhà ở trong tay mình. Phong thủy theo bất kỳ trường phái nào cũng là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nếu người tư vấn trả lời được rõ ràng cả ba câu, kèm lý giải thực tế về nắng, gió, lối đi, bạn có thêm một góc nhìn đáng tham khảo. Nếu câu trả lời mơ hồ, chỉ nhấn vào nỗi sợ, bạn có quyền không theo.
Mua nhà hướng Đông Bắc hoặc Tây Nam: nên xem gì
Khi lô đất hay căn nhà đang cân nhắc quay về một trong hai hướng này, những việc dưới đây hữu ích hơn việc lo về tên gọi:
- Đo lại hướng chính xác bằng hai cách, vì nhiều nhà "Đông Bắc" thực ra là Bắc kiêm Đông Bắc hoặc Đông kiêm Đông Bắc, khí hậu khác khá nhiều.
- Với nhà Tây Nam: xem có nhà cao, cây lớn phía tây nam che nắng chiều không; tính chi phí lam, mái hiên, chống thấm tường.
- Với nhà Đông Bắc ở miền Bắc: kiểm cửa có kín gió không, có không gian đón nắng ở phía sau không.
- Ở miền Trung: xem lịch sử ngập, bão của khu vực, độ cao nền nhà so với đường.
- Nếu gia đình quan tâm đến phong thủy, đối chiếu theo trường phái mình tin, nhớ rằng bát trạch không coi hai hướng này là xấu cố định.
- Cân hướng cùng các yếu tố pháp lý, vị trí, giá, quy hoạch, không để một tên gọi quyết định thay.
Nếu sau khi cân nhắc mà vẫn thấy không yên tâm, việc chọn một lô khác là quyền của bạn. Điều cần tránh là bỏ tiền mua vật phẩm "trấn quỷ môn" theo lời hù doạ, vì không có trường phái nghiêm túc nào bắt buộc việc đó.
Câu hỏi thường gặp
Quỷ môn quan và quỷ môn có giống nhau không?
Không. Quỷ Môn Quan thường chỉ một cửa ải có thật ở vùng núi phía Bắc trên đường từ đồng bằng lên biên giới, nổi tiếng hiểm trở trong văn học cổ. Quỷ môn trong phong thủy là khái niệm phương hướng gốc từ truyền thuyết. Hai thứ trùng tên nên hay bị lẫn.
Nhà hướng Đông Bắc có cần treo vật phẩm trấn trạch không?
Không có trường phái nghiêm túc nào bắt buộc. Một số gia đình đặt cây xanh, đèn hoặc vật trang trí ở góc đông bắc theo tập quán, đó là lựa chọn văn hoá. Hãy cẩn thận với lời khuyên mua vật phẩm đắt tiền kèm hù doạ.
Theo bát trạch, ai hợp nhà hướng Tây Nam?
Nhà hướng Tây Nam thường hiểu là toạ Đông Bắc, tức Cấn trạch, thuộc Tây tứ trạch. Theo quy ước bát trạch, nhà này hợp với người có cung phi Tây tứ mệnh gồm Càn, Khôn, Cấn, Đoài. Đây là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhà vệ sinh ở góc Đông Bắc có sao không?
Phong thủy Nhật Bản đặc biệt kiêng đặt nhà vệ sinh ở hướng kimon. Các trường phái khác có quy ước riêng. Về kỹ thuật, điều quan trọng là thông gió, chống thấm và đường thoát nước. Bạn có thể theo quan niệm của gia đình, miễn đảm bảo kỹ thuật.
Vì sao người Nhật coi trọng quỷ môn hơn người Việt?
Tập quán này gắn với lịch sử du nhập âm dương đạo và cách quy hoạch kinh đô cổ của Nhật, được duy trì trong phong thủy nhà ở dân gian đến nay. Ở Việt Nam, khái niệm có biết đến nhưng không thành quy tắc kiến trúc phổ biến như vậy.
Nhà hướng Tây Nam ở Hà Nội có nóng như hướng Tây không?
Thường ít nóng hơn vào mùa hè, vì mặt trời lặn lệch về tây bắc nên nắng chiều muộn chỉ chiếu rất xiên vào mặt Tây Nam. Mùa đông, mặt này nhận nắng chiều thấp, khá dễ chịu. Ở Bắc Trung Bộ và Nam Bộ thì tình hình khác, cần che nắng, chống hắt kỹ hơn.