Hành thông quan là hành đứng giữa hai hành khắc nhau trong vòng tương sinh, được thêm vào để biến quan hệ khắc thành một dòng sinh liên tiếp. Ví dụ Thủy khắc Hỏa; chen Mộc vào giữa thì Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, hai đầu không còn đối đầu trực tiếp. Đây là cách "hoà" được nhiều sách phong thủy ưa dùng vì không phải bỏ hành nào đi.
Khái niệm thông quan được bàn nhiều trong mệnh lý tứ trụ rồi mượn sang phong thủy nhà ở. Bài này đưa bảng năm cặp xung khắc và hành thông quan tương ứng, ba ví dụ quen thuộc trong nhà Việt, so thông quan với các cách xử lý khác, và chỉ ra chỗ nên dừng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần hữu ích nhất là nhiều lời khuyên thông quan trùng với giải pháp bố trí hợp lý.
Năm cặp xung khắc và hành thông quan
Mỗi cặp dưới đây là một quan hệ khắc trong vòng ngũ hành. Hành thông quan luôn là hành mà hành khắc sinh ra và cũng là hành sinh ra hành bị khắc.
| Cặp khắc | Hành thông quan | Dòng sinh tạo ra | Gợi ý cụ thể hay gặp |
|---|---|---|---|
| Thủy khắc Hỏa | Mộc | Thủy → Mộc → Hỏa | Gỗ, màu xanh lá, cây xanh, hình khối dài đứng |
| Hỏa khắc Kim | Thổ | Hỏa → Thổ → Kim | Gốm, đá, màu vàng đất, nâu, hình vuông bẹt |
| Kim khắc Mộc | Thủy | Kim → Thủy → Mộc | Nước, kính trong, màu xanh đậm, đường cong lượn |
| Mộc khắc Thổ | Hỏa | Mộc → Hỏa → Thổ | Đèn ấm, màu đỏ cam, hình tam giác, nến |
| Thổ khắc Thủy | Kim | Thổ → Kim → Thủy | Kim loại, màu trắng, xám, ánh kim, hình tròn |
Quy tắc gọn để nhớ: hành thông quan của một cặp khắc là hành đứng giữa chúng trong vòng sinh Mộc – Hỏa – Thổ – Kim – Thủy. Cột gợi ý cụ thể dựa trên bảng quy loại phổ biến; các sách có chỗ xếp khác nhau, nhất là với kính, nhựa và màu xanh.
Vì sao thông quan được ưa hơn "khắc lại"
Khi hai hành va nhau, sách cổ có vài hướng xử lý. Hướng thứ nhất là bỏ bớt một bên, ví dụ dời bể nước khỏi góc thuộc Hỏa. Hướng thứ hai là dùng hành khắc chế bên mạnh, ví dụ thêm Thổ để chặn Thủy. Hướng thứ ba là "tiết", tức thêm hành mà bên mạnh sinh ra để nó hao bớt sức. Thông quan là hướng thứ tư, và nhiều người coi đây là cách mềm nhất.
Lý do nằm ở tinh thần của lý thuyết: ngũ hành cân bằng nhờ cả sinh lẫn khắc, nên tiêu diệt hẳn một bên được coi là tạo ra mất cân bằng mới. Thông quan giữ cả hai hành, chỉ đổi cách chúng nối với nhau. Trong một ngôi nhà, điều đó có nghĩa là bạn không cần dời bếp, không cần bỏ bể cá hay vứt tủ sắt; bạn thêm một thứ ở giữa.
Từ góc thiết kế, cách nghĩ này có một điểm hay: nó buộc người ta nghĩ về vùng chuyển tiếp giữa hai thứ khác nhau, chứ không đặt chúng sát rạt vào nhau. Một mảng gỗ giữa bếp và chậu rửa, một bậc gốm giữa lò sưởi và giá kim loại, đều là những vùng đệm có ích cho công năng. Điều cần nhớ là hành thông quan không có tác dụng gì đặc biệt ngoài ý nghĩa biểu tượng và tác dụng bố trí thực tế của chính vật đó.
Ba ví dụ quen thuộc trong nhà Việt
Bếp nấu sát chậu rửa: Thủy – Hỏa. Đây là trường hợp được nhắc nhiều nhất. Quan niệm gọi là thủy hỏa tương xung và khuyên chen Mộc vào giữa: một đoạn mặt bàn để thớt, khay gia vị bằng gỗ, chậu rau thơm. Lý do thực tế rất rõ: người nấu cần một khoảng mặt bàn trống giữa chỗ rửa và chỗ nấu để sơ chế, và nước bắn từ chậu rửa vào bếp gas, bếp điện là nguy cơ thật. Nhiều hướng dẫn thiết kế bếp cũng đặt vùng chuẩn bị ở đúng vị trí này.
Bể cá đặt ở góc Nam: Thủy vào cung Hỏa. Theo phép gán phương vị, góc Nam thuộc Hỏa; bể nước lớn đặt ở đó bị coi là Thủy khắc Hỏa. Lời khuyên thông quan là thêm cây thủy sinh, lũa gỗ, chân kệ bằng gỗ. Phía thực tế: góc Nam nhiều nắng làm nước bể ấm lên và rêu mọc nhanh, nên kéo bể ra khỏi vùng nắng trực tiếp vẫn là việc đáng làm trước.
Kệ sắt, khung kính ở góc Đông: Kim – Mộc. Góc Đông thuộc Mộc, đồ kim loại thuộc Kim. Hành thông quan là Thủy: màu xanh đậm, một chậu nước nhỏ, tranh có mặt nước, đường cong mềm. Lý do thực tế đi kèm là khu nhiều kim loại và kính thường cứng và lạnh về cảm giác; thêm vật liệu mềm, màu đậm làm không gian dịu lại.
Áp dụng thông quan từng bước
Nếu muốn dùng thông quan cho một góc nhà, trình tự dưới đây giúp tránh làm quá tay:
- Xác định cặp khắc thật sự đang có, và tự hỏi: mình đang lấy hành nào làm chủ, hành đó được gán theo cách nào (phương vị, vật liệu, màu)?
- Kiểm lý do thực tế trước: hai thứ đặt cạnh nhau có gây bất tiện, nguy hiểm, nóng, ẩm, bẩn không. Nếu có, xử lý phần đó trước.
- Tra bảng để biết hành thông quan, rồi chọn một thứ thuộc hành ấy mà bản thân nó có ích: mặt bàn gỗ, chậu cây, đèn, đôn gốm.
- Đặt vật thông quan ở giữa hai bên theo đúng nghĩa không gian, không chỉ ở đâu đó trong phòng.
- Giữ quy mô vừa phải: một vật đủ để đánh dấu vùng chuyển tiếp, không cần phủ cả phòng bằng màu của hành thông quan.
- Sau vài tuần, đánh giá lại bằng cảm nhận sử dụng: góc đó có tiện hơn, đẹp hơn không. Nếu không, bỏ đi cũng chẳng sao.
Bước hai là bước nhiều người bỏ qua, và cũng là bước mang lại giá trị thật. Trong ví dụ bếp, phần lớn lợi ích đến từ việc có chỗ sơ chế và tránh nước bắn, chứ không đến từ chữ Mộc.
Chọn vật thông quan: tiêu chí thực tế đứng trước biểu tượng
Cùng một hành có rất nhiều vật đại diện. Khi chọn, các tiêu chí dưới đây giúp vật thông quan vừa đúng ý nghĩa vừa không thành gánh nặng trong nhà:
- An toàn trước hết. Vật đặt gần bếp phải chịu nhiệt hoặc đặt đủ xa lửa; vật đặt ở lối đi không có cạnh sắc; cây chọn loại không độc nếu nhà có trẻ nhỏ, chó mèo.
- Hợp điều kiện của chỗ đặt. Cây Mộc cần ánh sáng; góc tối hoàn toàn thì cây sẽ úa, và một chậu cây héo bị chính quan niệm phong thủy coi là không nên giữ. Khi thiếu sáng, chọn gỗ hoặc màu xanh lá thay cây sống.
- Dễ giữ sạch. Nước đọng là nơi muỗi đẻ, nên vật Thủy như chậu nước, bình thuỷ canh phải thay nước thường xuyên; nếu không theo được thì dùng màu xanh đậm hoặc kính.
- Kích thước tương xứng. Vật thông quan chỉ cần đủ để đánh dấu vùng chuyển tiếp; một khối quá to lại thành hành áp đảo mới.
- Có công năng riêng. Mặt bàn gỗ để sơ chế, đèn ấm để chiếu sáng góc tối, đôn gốm để ngồi. Vật vừa dùng được vừa mang ý nghĩa thì không bao giờ là thừa.
- Hợp gu của người ở. Một vật được chọn vì sợ mà người ở không thích nhìn sẽ thành cái gai trong mắt mỗi ngày, trái với tinh thần hài hoà mà thông quan hướng tới.
Ví dụ giả định: góc Nam của phòng khách có bể cá lớn, nắng chiếu nhiều. Thay vì mua một món "hoá giải", gia chủ chuyển bể lùi vào trong một đoạn, đặt kệ gỗ thấp làm chân bể và trồng vài cây thuỷ sinh. Bể mát hơn, rêu ít hơn, và theo quan niệm thì đã có Mộc đứng giữa Thủy và Hỏa.
Thông quan, chế và tiết: so sánh ba cách hoà giải
Ngoài thông quan, sách ngũ hành còn hay nhắc hai cách khác. "Chế" là dùng hành khắc bên đang mạnh để kìm nó lại: nước quá nhiều thì thêm Thổ. "Tiết" là cho bên mạnh một chỗ để sinh ra, khiến nó tự hao bớt: nước quá nhiều thì thêm Mộc. Thú vị là trong cặp Thủy – Hỏa, hành tiết của Thủy và hành thông quan đều là Mộc, nên lời khuyên trùng nhau dù lý do khác.
Trong thực hành nhà ở, "chế" thường cho cảm giác nặng nề hơn: thêm một khối đá lớn, đổ màu vàng đất kín tường. Thông quan và tiết thường nhẹ nhàng hơn vì hành được thêm vào hay là cây, gỗ, đèn, vật liệu dễ chịu. Nhiều người làm nghề vì vậy ưu tiên thông quan cho không gian sống và chỉ dùng "chế" khi thật sự muốn giảm hẳn một yếu tố.
Cả ba cách đều nằm trong khuôn khổ biểu tượng. Không có cách nào trong số đó có tác dụng đo được ngoài tác dụng của chính vật được thêm vào: cây lọc bớt bụi và làm dịu mắt, đèn ấm làm góc tối dễ chịu, gỗ làm mặt bàn ấm tay. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và nên được dùng như một ngôn ngữ phối hợp vật liệu hơn là một phương thuốc.
Chỗ nên dừng: khi thông quan thành mê tín
Thông quan dễ bị đẩy thành một lối bán hàng: mỗi cặp khắc được gắn với một món vật phẩm "chuyên hoá giải", và mỗi góc nhà đều có thể tìm ra một cặp khắc nào đó. Kết quả là căn nhà đầy những vật đặt vì sợ chứ không vì đẹp hay tiện. Nếu thấy một lời khuyên chỉ có thể thực hiện bằng cách mua một món cụ thể, kèm lời doạ về hậu quả nếu không mua, đó là dấu hiệu nên dừng lại.
Cũng không nên dùng thông quan để biện minh cho bố trí nguy hiểm. Đặt một tấm thớt gỗ giữa bếp gas và ổ điện không làm ổ điện an toàn hơn; khoảng cách và vật liệu chống cháy mới là điều quyết định. Tương tự, cây cối đặt làm hành thông quan cần được chọn sao cho không độc với trẻ nhỏ và vật nuôi trong nhà.
Nếu bạn quan tâm đến vật phẩm như một phần trang trí mang ý nghĩa, hãy chọn món ghi rõ chất liệu, hợp với không gian, và mua vì thích chứ không vì sợ. Có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; còn với khái niệm thông quan, một chậu rau thơm cạnh bếp đã là ví dụ đẹp và dùng được hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Hành thông quan có phải lúc nào cũng cần không?
Không. Theo lý thuyết, quan hệ khắc ở mức vừa là bình thường. Thông quan chỉ được nhắc đến khi người ta thấy hai hành va nhau rõ rệt và muốn hài hoà. Nếu góc nhà vẫn sáng, tiện, an toàn thì không cần thêm gì.
Bếp và chậu rửa nên cách nhau bao xa?
Phong thủy không có con số chuẩn thống nhất; các hướng dẫn thiết kế bếp thường khuyên chừa một đoạn mặt bàn đủ để đặt thớt và sơ chế giữa hai khu. Khoảng cụ thể tuỳ diện tích bếp và thói quen nấu của gia đình.
Có thể dùng màu thay cho vật thật làm hành thông quan không?
Nhiều người dùng màu vì nhẹ nhàng và rẻ: một mảng tường xanh lá, một tấm thảm nâu đất. Theo quan niệm thì màu cũng mang hành; theo thiết kế thì màu giúp đánh dấu vùng chuyển tiếp. Cả hai đều chấp nhận được.
Thông quan khác gì với bày đủ ngũ hành?
Thông quan nhắm vào một cặp khắc cụ thể và đặt hành trung gian đúng chỗ giữa chúng. Bày đủ ngũ hành là rải năm nhóm vật khắp phòng cho cân đối. Cách thứ hai không có nền tảng rõ trong sách cổ, nhiều khi chỉ là cách bày hàng.
Kính thuộc hành gì khi chọn hành thông quan?
Các sách không thống nhất: có người xếp kính vào Thủy vì trong và phản chiếu, có người xếp vào Kim vì cứng và sáng. Khi chưa chắc, nên dựa vào vật liệu khác rõ hành hơn, như gỗ, gốm, kim loại, nước.