Gỗ thuộc hành Mộc và là vật liệu đại diện rõ nhất cho hành này trong nhà ở. Theo quan niệm phong thủy, gỗ hợp với phương Đông, Đông Nam, với phòng ngủ và phòng khách cần cảm giác ấm, mềm; nó cần được tiết chế ở chỗ ẩm, gần lửa, hay khi đã phủ kín cả sàn, trần, tường. Phần dưới đây bàn cụ thể từng vị trí, gỗ thật và gỗ công nghiệp, cách phối gỗ với các hành khác.
Bài cũng dành một phần cho những chuyện sách phong thủy ít nhắc mà người ở phải gánh: ẩm, mối, cong vênh. Gỗ đẹp đến đâu mà mục sau ba mùa nồm thì mọi bàn luận về hành cũng thành vô ích. Các lời khuyên “hợp” hay “không hợp” ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao gỗ là vật liệu tiêu biểu của hành Mộc
Trong thiên Hồng phạm của Thượng thư, năm hành được mô tả bằng tính chất: Thủy thấm xuống, Hỏa bốc lên, Mộc “khúc trực” tức cong được mà thẳng được, Kim theo khuôn mà đổi hình, Thổ để gieo trồng gặt hái. Chữ khúc trực tả đúng cái cây: thân vươn thẳng, cành uốn theo gió. Từ đó, mọi thứ có nguồn gốc cây cỏ, đang sinh trưởng, có thớ, có vân đều được xếp vào Mộc.
Trong ngôi nhà, gỗ là vật liệu duy nhất từng là một cơ thể sống. Vân gỗ là vết của năm tháng sinh trưởng, mỗi tấm một khác. Có lẽ vì thế mà người ta cảm thấy gỗ “ấm” hơn đá hay kim loại, dù cùng nhiệt độ phòng. Điều này có cơ sở vật lý: gỗ dẫn nhiệt kém hơn đá và kim loại nhiều lần, nên khi đặt tay lên, nhiệt của da ít bị rút đi và bạn thấy ấm. Phong thủy gọi đó là tính sinh sôi, mềm mại của Mộc; vật lý gọi là độ dẫn nhiệt thấp. Hai cách nói gặp nhau ở cảm nhận.
Theo bảng quy loại phổ biến, Mộc ứng với phương Đông và Đông Nam, mùa xuân, màu xanh lá, hình trụ cao hoặc chữ nhật đứng. Vì vậy gỗ hay được gợi ý dùng nhiều ở phía Đông ngôi nhà, nơi đón nắng sớm. Ở khí hậu Việt Nam, phía Đông cũng là phía ít nắng gắt buổi chiều, nên đồ gỗ ở đó đỡ bị nắng làm bạc màu, nứt nẻ hơn phía Tây. Đây là một ví dụ quan niệm và thực tế đi cùng chiều.
Gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp, gỗ giả: có cùng là Mộc?
Gỗ tự nhiên nguyên khối. Đây là Mộc không ai bàn cãi. Gỗ tự nhiên có thể chà lại, sơn lại nhiều lần, nhưng co ngót theo độ ẩm, nên cần thợ biết để khe giãn nở và xử lý mối mọt từ đầu.
Ván gỗ công nghiệp: MDF, HDF, ván dăm, ván ép. Các loại ván này làm từ sợi, dăm hoặc lớp gỗ mỏng ép với keo. Phần lớn người làm phong thủy vẫn xếp chúng vào Mộc vì gốc là gỗ. Điều thực tế cần hỏi là keo: ván có mức phát thải formaldehyde thấp, ghi rõ trên chứng nhận như các mức E1, E0, sẽ đỡ mùi và đỡ hại hơn khi đóng tủ cho phòng ngủ kín.
Bề mặt phủ: veneer, melamine, laminate, acrylic. Veneer là lớp gỗ thật lạng mỏng, vẫn có vân thật. Melamine và laminate là lớp giấy in vân ép nhựa. Acrylic là lớp nhựa bóng. Người đọc theo vẻ ngoài tính theo màu và vân: tủ melamine vân sồi vẫn mang sắc Mộc, tủ acrylic trắng bóng nghiêng về Kim dù lõi là ván gỗ.
Vật liệu giả gỗ. Gạch vân gỗ, sàn nhựa giả gỗ, tấm ốp nhựa giả gỗ có gốc không phải gỗ. Đa số người làm nội thất vẫn tính chúng như có sắc Mộc vì mắt thấy gỗ. Lý do thực tế để chọn chúng thường chính đáng: chịu nước, không mối, hợp tầng trệt và khu ẩm.
Tre, mây, cói. Cũng là Mộc, nhẹ hơn và thoáng hơn gỗ. Những vật liệu thủ công này có bài riêng trong danh mục, vì cách dùng và bảo quản khác gỗ khá nhiều.
Dùng gỗ ở đâu trong nhà theo quan niệm ngũ hành
Bảng dưới gom các vị trí hay được hỏi, kèm cách dùng gỗ thường gặp, lý giải theo quan niệm ngũ hành và lý giải thực tế. Hai cột lý giải đặt cạnh nhau để bạn tự cân.
| Vị trí | Cách dùng gỗ thường gặp | Lý giải theo quan niệm | Lý giải thực tế |
|---|---|---|---|
| Phía Đông, Đông Nam | Sàn gỗ, kệ gỗ, cửa gỗ | Mộc về đúng phương của nó, được coi là “vượng” | Đón nắng sáng, đồ gỗ ít bị nắng chiều làm nứt |
| Phòng ngủ | Sàn gỗ, đầu giường gỗ, tủ gỗ | Mộc mềm, hợp chỗ nghỉ; tránh quá nhiều Kim cứng lạnh | Sàn gỗ ấm chân, giảm tiếng vang; cần ván ít phát thải |
| Phòng khách | Bàn trà, kệ, ốp một mảng tường | Mộc tạo cảm giác sinh sôi ở nơi sinh hoạt chung | Gỗ làm phòng bớt lạnh và bớt vang |
| Gian thờ | Bàn thờ, sập thờ, vách gỗ | Gỗ là chất liệu truyền thống của đồ thờ người Việt | Gỗ tốt bền lâu; tránh chỗ dột, ẩm, gần ổ điện |
| Bếp | Tủ bếp, mặt bàn ăn | Mộc sinh Hỏa nên được coi là “nuôi” bếp, nhưng không nên sát lửa | Gỗ gần bếp gas dễ cháy, khu chậu rửa dễ trương nở |
| Nhà tắm | Hạn chế, chỉ dùng loại chịu nước | Thủy sinh Mộc nhưng thừa nước làm Mộc mục | Độ ẩm cao làm gỗ mốc, cong; dùng gạch vân gỗ thay |
| Ban công, sân | Sàn gỗ ngoài trời, ghế gỗ | Thêm Mộc cho khoảng trống ngoài nhà | Phải là gỗ chịu thời tiết hoặc gỗ nhựa; nắng mưa làm gỗ thường bạc, nứt |
Đọc bảng, bạn thấy những chỗ quan niệm khuyên dè dặt với gỗ, như bếp và nhà tắm, cũng chính là những chỗ gỗ hỏng nhanh nhất. Đó là lý do nhiều người coi các lời khuyên kiểu này là kinh nghiệm sống được gói trong ngôn ngữ ngũ hành.
Phối gỗ với các hành khác theo tương sinh, tương khắc
Gỗ với Hỏa: đèn ấm, sắc đỏ. Theo vòng tương sinh, Mộc sinh Hỏa. Trong phòng nhiều gỗ, một vài điểm màu đỏ, cam hoặc ánh đèn vàng ấm thường được coi là cho Mộc “có chỗ phát”. Về cảm nhận, đèn ấm chiếu lên gỗ làm vân gỗ hiện rõ và căn phòng ấm cúng hơn. Điều cần tránh là đèn nóng sát mặt gỗ và nến đặt trên kệ gỗ.
Gỗ với Thủy: xanh dương, đen, nét lượn. Thủy sinh Mộc, nên rèm xanh dương, gối tông xanh đậm, tranh sóng nước đặt trong phòng gỗ được coi là hợp. Thú vị là nước thật lại là kẻ thù của gỗ. Bởi vậy sinh trong ngũ hành ở đây nên hiểu là sinh về màu và hình, còn nước thật thì giữ xa sàn gỗ.
Gỗ với Kim: chân sắt, tay nắm đồng. Kim khắc Mộc. Có người khuyên tránh phối gỗ với nhiều kim loại; cũng có người xem chút Kim như kéo tỉa cành, giúp Mộc gọn lại. Phong cách bàn gỗ chân sắt, kệ gỗ khung thép rất phổ biến, và phần lớn người làm thiết kế coi đó là cân bằng chứ không phải xung khắc, miễn tỉ lệ kim loại không lấn át.
Gỗ với Thổ: sàn gạch, đồ gốm. Mộc khắc Thổ. Một chiếc bàn gỗ trên sàn gạch, một bình gốm trên kệ gỗ là cảnh rất bình thường trong nhà Việt, không ai coi là vấn đề. Nếu bạn muốn hai hành này êm hơn, quan niệm gợi ý thêm một chút Hỏa ở giữa, như đèn ấm hoặc màu đất nung, vì Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ.
Nguyên tắc chung. Một hành chủ đạo, một hai hành phụ, phần còn lại điểm xuyết. Đừng cố đủ năm hành trong mỗi phòng; như vậy căn phòng dễ rối mắt hơn là hài hoà.
Khi nào gỗ thành quá tay
Gỗ đẹp nên dễ bị dùng quá. Trong ngôn ngữ ngũ hành, đó là “Mộc vượng quá”; trong ngôn ngữ thiết kế, đó là căn phòng tối, nặng và khó bảo dưỡng. Vài dấu hiệu nhận ra:
- Sàn, trần, tường và đồ đạc cùng một tông gỗ trầm, căn phòng trông như một chiếc hộp và ban ngày vẫn phải bật đèn.
- Gỗ ốp kín cả trần thấp trong nhà ống, khiến cảm giác trần càng thấp hơn và hơi bí.
- Phòng ngủ ốp gỗ toàn bộ, đóng kín, mùi keo của ván mới kéo dài hàng tuần.
- Nhà tầng trệt ẩm, gỗ ốp sát nền có vết mốc đen ở chân, hoặc có dấu đường mối đất bò dọc tường.
- Khối lượng gỗ lớn đến mức mỗi năm phải bỏ công lau dầu, sơn lại, mà vẫn không theo kịp.
Cách gỡ thường đơn giản: giữ gỗ ở một hoặc hai mặt chính, như sàn và một mảng tường, còn trần để sáng màu; thêm vải sáng, kim loại mảnh hoặc mảng tường trắng để căn phòng thở. Theo quan niệm, đó là cân Mộc bằng Kim và Thổ; theo cảm nhận, đó là cho ánh sáng một chỗ để phản xạ.
Chống ẩm, mối, cong vênh: phần việc sách phong thủy ít nói tới
Bộ đồ gỗ hợp hướng mà mục sau vài mùa nồm thì chẳng còn gì để bàn. Những bước sau giúp gỗ trong nhà bền, nhất là ở miền Bắc nồm ẩm và vùng thấp hay ngập:
- Xử lý chống mối cho nền và chân tường từ khi xây hoặc trước khi lát sàn gỗ, nhất là nhà tầng trệt và nhà gần vườn.
- Lát sàn gỗ trên lớp chống ẩm, để khe giãn nở ở mép tường theo hướng dẫn của nhà sản xuất; che khe bằng nẹp chân tường.
- Không đặt tủ gỗ áp sát tường ngoài hay tường nhà tắm; để một khe nhỏ cho không khí lưu thông phía sau.
- Mùa nồm đóng cửa khi không khí ngoài trời ẩm hơn trong nhà, dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô; mùa hanh để một chậu nước hay máy tạo ẩm cho gỗ khỏi nứt.
- Lau gỗ bằng khăn vắt kỹ, không đổ nước lên sàn gỗ; vết nước đọng lau ngay.
- Kiểm tra định kỳ chân tủ, góc khuất, bậc cầu thang gỗ: vết đất nhỏ, mùn gỗ hay tiếng rỗng khi gõ là dấu hiệu cần gọi thợ xử lý mối.
Nếu cần mua vật phẩm hay đồ trang trí bằng gỗ để thêm sắc Mộc cho một góc phòng, bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy, và vẫn nên hỏi kỹ loại gỗ, cách xử lý mối mọt trước khi mua.
Ví dụ giả định: căn hộ hướng Đông muốn thêm sắc Mộc
Ví dụ giả định: một căn hộ hai phòng ngủ ở Đà Nẵng, cửa ban công phòng khách quay hướng Đông, sàn gạch men trắng, tủ bếp acrylic trắng bóng, sofa xám, bàn trà mặt kính chân inox. Chủ nhà thấy căn hộ sạch nhưng lạnh, như phòng chờ. Đọc theo ngũ hành, căn hộ đang nghiêng hẳn về Kim: trắng, xám, bóng, kính, inox. Phương Đông lại là phương của Mộc, theo quan niệm Kim khắc Mộc nên càng thấy “lệch”.
Cách chỉnh không cần đập phá. Thay bàn trà kính bằng bàn gỗ mặt dày, giữ chân kim loại mảnh nếu thích. Thêm một kệ gỗ thấp dọc tường cạnh cửa ban công, đặt vài chậu cây lá to ở đó, nơi có nắng sáng. Đổi rèm voan trắng sang rèm vải lanh màu be ngà. Ở phòng ngủ, trải một tấm thảm sợi tự nhiên cạnh giường và chọn đầu giường bọc vải hoặc gỗ thay cho khung sắt.
Sau những thay đổi này, tỉ lệ vẫn là Kim chủ đạo vì sàn và tủ bếp không đổi, nhưng Mộc đã có chỗ đứng ở phương Đông và ở những thứ tay chạm hằng ngày. Về cảm nhận, căn hộ ấm hơn, tiếng vang giảm nhờ gỗ, vải và thảm. Đó là kết quả có thể kỳ vọng một cách tỉnh táo: một căn nhà dễ chịu hơn, không phải một lời hứa về vận may.
Câu hỏi thường gặp
Gỗ công nghiệp có được tính là hành Mộc không?
Phần lớn người làm phong thủy vẫn tính ván MDF, HDF, ván dăm, ván ép là Mộc vì gốc là sợi và dăm gỗ. Nếu bề mặt phủ acrylic trắng bóng thì người đọc theo vẻ ngoài sẽ thấy nghiêng về Kim. Điều nên hỏi hơn là mức phát thải của keo.
Nhà mệnh Kim có nên tránh dùng sàn gỗ không?
Bài này không bàn hợp mệnh cá nhân; đó là nội dung của các trang tra cứu theo năm sinh. Ở góc ngũ hành của vật liệu, sàn gỗ là lựa chọn phổ biến và có lý do thực tế rõ: ấm chân, giảm vang. Nếu lo xung khắc, có thể cân bằng bằng màu và đồ kim loại điểm xuyết.
Bàn gỗ chân sắt có phạm Kim khắc Mộc không?
Đây là quan niệm có nhiều cách hiểu. Có người tránh, có người coi chút Kim như kéo tỉa cành giúp Mộc gọn gàng. Phần đông người làm thiết kế coi bàn gỗ chân sắt là phối cân bằng, miễn phần kim loại không lấn át mặt gỗ.
Ốp gỗ toàn bộ phòng ngủ có tốt không?
Gỗ hợp với phòng ngủ theo cả quan niệm lẫn cảm nhận, nhưng ốp kín sàn, trần, tường dễ làm phòng tối, bí và nặng mùi keo nếu là ván mới. Nên giữ gỗ ở sàn và đầu giường, trần để sáng màu, và chọn ván có mức phát thải thấp.
Tủ bếp gỗ đặt cạnh bếp gas có sao không?
Theo quan niệm, Mộc sinh Hỏa nên gỗ ở khu bếp được coi là hợp. Nhưng về an toàn, gỗ sát ngọn lửa là nguy cơ cháy, còn gỗ cạnh chậu rửa dễ trương nở. Nên để khoảng cách an toàn với bếp và dùng vật liệu chịu nước quanh chậu rửa.
Sàn gỗ ở tầng trệt hay bị mốc phải làm sao?
Nền tầng trệt thường hút ẩm từ đất. Cần lớp chống ẩm dưới sàn, khe giãn nở ở mép tường, xử lý chống mối, và giảm độ ẩm trong nhà mùa nồm. Nếu nền quá ẩm, gạch vân gỗ hoặc sàn nhựa chịu nước là lựa chọn bền hơn mà vẫn giữ sắc Mộc.