Ở nhiều thành phố của Mỹ, Canada và Úc có đông cộng đồng gốc Á, feng shui (phong thủy) đã trở thành một câu hỏi thực tế trong mua bán nhà: người mua hỏi hướng cửa, số nhà, nhà có nằm ở ngã ba chữ T không, phía sau có dốc hay nghĩa trang không. Một số môi giới bất động sản học kiến thức feng shui cơ bản để trò chuyện với khách, người bán đôi khi điều chỉnh nhỏ trước khi rao, và một vài thành phố từng phải đưa ra quy định liên quan tới việc bỏ số tầng.
Bài này dành cho người Việt đang sống hoặc định mua nhà ở các nước ấy, và cho người làm nghề muốn hiểu khách gốc Á. Bài nói những câu hỏi phổ biến, cách thị trường phản ứng, giới hạn pháp lý ở mức nguyên lý, và cách cân bằng giữa niềm tin gia đình với những tiêu chí quan trọng hơn. Mọi nhận xét tốt – xấu theo phong thủy ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao feng shui đi vào thị trường nhà ở phương Tây
Từ nửa sau thế kỷ 20, dòng di cư từ Hồng Kông, Đài Loan, Trung Quốc đại lục, Việt Nam, Hàn Quốc và các nước châu Á khác tới Bắc Mỹ và Úc tạo nên những cộng đồng lớn ở các thành phố như Vancouver, Toronto, San Francisco, Los Angeles, Sydney, Melbourne. Với nhiều gia đình trong các cộng đồng này, mua nhà là quyết định lớn nhất đời, và họ mang theo thói quen hỏi phong thủy từ quê nhà.
Song song, từ thập niên 1980 – 1990, feng shui trở thành một trào lưu trong trang trí nội thất phương Tây, xuất hiện trong sách, tạp chí và chương trình truyền hình. Những người mua không gốc Á cũng biết tới các khái niệm như "khí", "cửa thẳng cửa sau", dù hiểu khá đơn giản.
Kết quả là ở một số khu vực, câu hỏi feng shui trở thành một phần bình thường của buổi xem nhà. Môi giới làm việc ở những khu này thường nói rằng việc hiểu sơ những gì khách quan tâm giúp họ chọn đúng căn để giới thiệu và tránh làm khách khó chịu, chứ không có nghĩa là họ đứng ra phán tốt – xấu.
Những câu hỏi feng shui hay gặp khi xem nhà ở các nước phương Tây
Bảng dưới gom những điểm người mua gốc Á hay hỏi, kèm lý do phong thủy và mặt thực tế tương ứng. Đây là tổng hợp mang tính khái quát, không phải danh sách chuẩn.
| Điểm hay hỏi | Lý do theo phong thủy | Mặt thực tế nên kiểm |
|---|---|---|
| Nhà ở cuối ngã ba chữ T | Đường đâm thẳng vào nhà, gọi là lộ xung | Đèn pha xe chiếu vào ban đêm, tiếng ồn, nguy cơ xe mất lái |
| Cửa chính thẳng cửa sau | Khí vào rồi đi thẳng ra, không tụ | Gió lùa, mất nhiệt mùa đông, thiếu riêng tư |
| Số nhà có chữ số 4 | Đọc gần chữ "tử" trong nhiều tiếng Đông Á | Không ảnh hưởng chất lượng nhà, nhưng có thể ảnh hưởng thanh khoản ở một số khu |
| Nhà nhìn ra nghĩa trang, bệnh viện | Khí âm, gợi chuyện buồn | Giao thông, tiếng còi xe, cảm giác cá nhân |
| Đất dốc xuống phía sau | Phía sau thiếu chỗ tựa | Thoát nước, sạt lở, chi phí tường chắn |
| Cầu thang đối diện cửa chính | Khí chạy thẳng lên xuống | An toàn trẻ nhỏ, lối đi chật ở sảnh |
| Nhà từng có chuyện buồn | Ngại "hung trạch" | Quy định công khai thông tin khác nhau theo nơi |
Bảng cho thấy gần như mọi câu hỏi phong thủy đều có một mặt thực tế đi kèm. Người mua tỉnh táo hỏi cả hai: theo phong thủy là vậy, còn ngoài thực tế thì căn nhà này gặp vấn đề gì.
Số tầng, số nhà và chuyện quy định
Bỏ tầng 4, tầng 13. Ở các toà nhà cao tầng tại Bắc Mỹ, việc bỏ số tầng 13 đã có từ lâu vì người phương Tây kiêng số này. Ở những khu đông người gốc Hoa, một số chủ đầu tư còn bỏ cả các số có chữ số 4. Kết quả là số tầng ghi trên thang máy có thể khác xa số tầng thật.
Một thành phố đặt quy định. Báo chí Canada khoảng năm 2015 đưa tin thành phố Vancouver yêu cầu các toà nhà mới đánh số tầng liên tục, không bỏ số, với lý do chính là an toàn: lính cứu hoả và đội cấp cứu cần biết chính xác tầng nào khi có sự cố. Đây là ví dụ hay về việc an toàn được đặt trên tập quán kiêng số.
Đổi số nhà. Ở một số nơi, chủ nhà có thể xin đổi số nhà với chính quyền địa phương, tuỳ quy định. Thủ tục và khả năng được chấp nhận khác nhau rất nhiều, vì số nhà gắn với hệ thống địa chỉ, bưu chính, cứu hộ. Bạn cần hỏi trực tiếp cơ quan quản lý nơi mình ở.
Ảnh hưởng tới giá. Đã có những nghiên cứu kinh tế học về thị trường nhà ở các vùng đông người gốc Hoa tại Bắc Mỹ ghi nhận rằng nhà mang số kiêng có xu hướng bán giá thấp hơn đôi chút và nhà mang số được ưa có xu hướng cao hơn đôi chút. Mức chênh và độ chắc chắn tuỳ từng nghiên cứu, khu vực và thời điểm, nên không thể dùng làm quy luật chung.
Người bán và môi giới ứng xử thế nào
Ở những khu có nhiều người mua gốc Á, người bán đôi khi được môi giới gợi ý những điều chỉnh nhỏ trước khi rao: dọn sạch lối vào, đặt kệ hoặc cây để lối từ cửa chính không nhìn thẳng ra cửa sau, sửa bóng đèn hỏng, dọn kho bừa bộn. Phần lớn những điều chỉnh này cũng là kỹ thuật "chuẩn bị nhà để bán" thông thường, chỉ được gọi tên bằng ngôn ngữ phong thủy.
Môi giới có kinh nghiệm thường tránh phán tốt – xấu. Họ ghi nhận câu hỏi của khách, cung cấp thông tin thực tế (hướng nhà theo la bàn, khoảng cách tới đường lớn, lịch sử ngập nước của khu vực), và để khách tự quyết hoặc hỏi người mà gia đình tin cậy. Cách làm này giữ được sự chuyên nghiệp và tránh trách nhiệm khi khách thất vọng.
Với những chuyện nhạy cảm như căn nhà từng xảy ra sự việc đau lòng, nhiều nơi ở Mỹ có khái niệm "bất động sản bị kỳ thị" và quy định khác nhau giữa các bang về việc người bán có phải chủ động công khai hay không. Ở Canada và Úc, quy định cũng khác nhau theo tỉnh, bang. Người mua quan tâm nên đặt câu hỏi trực tiếp bằng văn bản, thay vì chờ người bán tự nói.
Những hiểu lầm hay gặp khi feng shui đi xa
Khi feng shui được dịch sang môi trường phương Tây, một số ý bị đơn giản hoá hoặc lệch đi. Người Việt mua nhà ở nước ngoài nên biết để không bị dẫn dắt:
- Hướng theo tuổi áp vào nhà gỗ khung nhẹ: nhà ở Bắc Mỹ, Úc thường xây theo lô đất quy hoạch sẵn, hướng nhà do đường quyết định; chọn được hướng hợp tuổi là may, không chọn được cũng không sao.
- Khí hậu bị bỏ quên: ở Úc, nằm ở bán cầu Nam, mặt trời buổi trưa ở phía Bắc. Lời khuyên "nhà hướng Nam đón nắng" của phong thủy Trung Hoa, vốn hình thành ở bán cầu Bắc, cần đảo lại nếu xét theo nắng.
- Feng shui trang trí: nhiều lời khuyên trên tạp chí phương Tây chỉ còn là đặt đồ vật ở các góc, ít liên quan tới phong thủy truyền thống về địa hình và mặt bằng.
- Lời hứa tăng giá bán: dịch vụ "tối ưu feng shui để bán nhà giá cao" không có bằng chứng chắc chắn; giá nhà phụ thuộc vị trí, thị trường và tình trạng nhà là chính.
- Bỏ qua kiểm định kỹ thuật: câu hỏi phong thủy không thay được việc thuê người kiểm định nhà về kết cấu, mái, điện, nước, mối mọt.
Điểm về bán cầu Nam đặc biệt đáng nhớ: nó cho thấy nhiều nguyên tắc hướng của phong thủy gắn với nắng gió ở nơi chúng ra đời, nên cần được hiểu lại khi đổi địa lý.
Quy trình xem nhà cân bằng cho gia đình người Việt ở nước ngoài
Nếu gia đình bạn vẫn muốn hỏi phong thủy khi mua nhà ở Mỹ, Canada hay Úc, có thể đi theo trình tự sau để vừa giữ niềm tin vừa không bỏ sót điều quan trọng:
- Chốt các tiêu chí chính trước: ngân sách, khu trường học, quãng đường đi làm, an ninh, nguy cơ ngập lụt, cháy rừng hay động đất của khu vực.
- Trong danh sách nhà đạt tiêu chí chính, ghi lại các điểm phong thủy gia đình quan tâm: hướng cửa, ngã ba chữ T, cửa thẳng cửa sau, số nhà.
- Với mỗi điểm phong thủy, kiểm luôn mặt thực tế tương ứng: đèn xe chiếu vào, gió lùa, thoát nước, tiếng ồn.
- Thuê người kiểm định nhà độc lập theo đúng quy trình địa phương và đọc kỹ báo cáo trước khi chốt.
- Nếu có điểm phong thủy chưa ưng nhưng nhà tốt về mọi mặt khác, bàn với gia đình giải pháp bố trí nội thất: kệ, cây, rèm, đèn, thay vì bỏ cả căn nhà.
- Giữ thông tin cá nhân và hồ sơ tài chính an toàn; không đưa cho người tự xưng "thầy" mà bạn không biết rõ.
Với nhiều gia đình, bước 5 là chỗ hoà giải giữa thế hệ trước trọng phong thủy và thế hệ sau trọng thực tế: một căn nhà tốt được bố trí lại cho mọi người cùng yên tâm.
Nhìn từ Việt Nam: bài học ngược lại
Trường hợp các nước phương Tây cho người Việt trong nước một bài học ngược: ở đó, phong thủy là một câu hỏi trong nhiều câu hỏi, đứng sau pháp lý, kiểm định kỹ thuật và an toàn, và đôi khi phải nhường bước cho quy định như chuyện đánh số tầng. Thứ tự ấy đáng học khi bạn mua nhà ở Việt Nam, nơi phong thủy đôi khi được đặt lên trước cả pháp lý của căn nhà.
Bài học thứ hai là ngôn ngữ chung. Môi giới phương Tây giỏi thường dịch câu hỏi phong thủy của khách sang ngôn ngữ thực tế, ánh sáng, gió, tiếng ồn, an toàn, và ngược lại. Người mua, người bán, người môi giới ở Việt Nam cũng có thể làm vậy để các cuộc trao đổi bớt cảm tính.
Cuối cùng, chuyện kiêng số hay ngại nhà ở ngã ba cho thấy niềm tin có thể ảnh hưởng tới giá và thanh khoản. Nếu bạn mua nhà để ở lâu dài và không bận tâm tới những điều ấy, một căn nhà bị người khác ngại có khi lại là lựa chọn hợp lý về giá, miễn là các mặt thực tế đã được kiểm kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Môi giới ở Mỹ có phải biết feng shui không?
Không có yêu cầu bắt buộc nào. Một số môi giới làm việc ở khu đông khách gốc Á tự tìm hiểu kiến thức cơ bản để hiểu câu hỏi của khách. Người chuyên nghiệp thường cung cấp thông tin thực tế và để khách tự đánh giá, không phán tốt – xấu.
Nhà ở Úc nên chọn hướng nào?
Úc nằm ở bán cầu Nam, mặt trời buổi trưa ở phía Bắc. Nếu xét theo nắng, mặt nhà hướng Bắc thường đón nắng mùa đông tốt hơn. Lời khuyên hướng Nam của phong thủy Trung Hoa hình thành ở bán cầu Bắc nên cần hiểu lại theo địa lý.
Nhà số 4 ở nước ngoài có khó bán không?
Ở những khu đông người gốc Đông Á, một số nghiên cứu ghi nhận nhà mang số kiêng có xu hướng bán giá thấp hơn đôi chút. Ở khu khác, ảnh hưởng gần như không đáng kể. Nếu bạn mua để ở lâu dài và không bận tâm, đây có khi là điểm thương lượng giá.
Người bán có phải nói cho người mua biết nhà từng có chuyện buồn không?
Quy định khác nhau theo từng bang ở Mỹ và từng tỉnh, bang ở Canada, Úc. Có nơi yêu cầu công khai trong một số trường hợp, có nơi không. Cách an toàn nhất là bạn hỏi trực tiếp bằng văn bản và tham khảo luật sư hoặc người có chuyên môn địa phương.
Có nên thuê thầy phong thủy khi mua nhà ở nước ngoài không?
Đó là lựa chọn của gia đình. Nếu thuê, nên chọn người giải thích được lý do bằng ánh sáng, gió, công năng, không hù doạ, không ép mua vật phẩm. Và việc này không thay được kiểm định nhà độc lập về kết cấu, mái, điện, nước.
Nhà ở ngã ba chữ T có nên mua không?
Theo phong thủy, nhà bị đường đâm thẳng vào thường bị ngại. Về thực tế, bạn nên kiểm đèn pha xe chiếu vào ban đêm, tiếng ồn, tốc độ xe và khả năng bố trí hàng rào, cây xanh. Nếu các yếu tố này xử lý được và giá hợp lý, đó vẫn có thể là lựa chọn tốt.