Mặt bằng bố trí nội thất là bản vẽ có đồ đạc thật theo kích thước: giường, tủ, bếp, bàn ăn, sofa, bàn thờ, gương. Đây là tờ duy nhất cho phép soát cùng lúc các điểm phong thủy về đồ đạc và khoảng chừa để đi lại, mở tủ, kéo ghế. Đọc kỹ trước khi đặt xưởng đóng đồ, vì tủ đã đóng âm tường thì dời rất khó.
Bài này tập trung vào cách đọc ký hiệu, kiểm khoảng chừa và soát một loạt điểm phong thủy hay được nhắc khi kê đồ. Mỗi điểm có lý do thực tế đi kèm. Số đo khoảng chừa trong bài là các mức hay dùng trong thiết kế nội thất để tham khảo, không phải quy chuẩn bắt buộc. Quan niệm về vị trí đồ đạc là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ký hiệu đồ đạc trên mặt bằng nội thất
Mặt bằng nội thất thường được vẽ tỷ lệ 1/50 hoặc 1/30 để đồ đạc rõ nét. Các ký hiệu hay gặp:
- Giường: hình chữ nhật có hai ô gối ở một đầu. Đầu có gối là đầu giường; cạnh đối diện là chân giường.
- Tủ quần áo: hình chữ nhật sâu khoảng 55–60 cm, có nét chéo hoặc cung tròn thể hiện chiều mở cánh; tủ cánh lùa vẽ hai nét song song chồng nhau.
- Bếp: dải tủ dưới có ký hiệu bếp nấu (các vòng tròn), chậu rửa (hình bầu dục hoặc chữ nhật bo góc), tủ lạnh (ô vuông ghi chữ viết tắt).
- Bàn thờ: hình chữ nhật hẹp áp tường, thường ghi chú riêng; một số bản vẽ thêm ký hiệu bát hương.
- Gương: nét đậm mảnh sát tường hoặc trên cánh tủ, kèm ghi chú.
- Sofa, bàn ăn, ghế: hình khối có tựa lưng thể hiện bằng một dải hẹp ở cạnh.
- Thảm, đèn sàn, cây: nét mảnh hoặc hình tròn, thường không có kích thước.
Nếu mặt bằng không ghi kích thước đồ, đo trên bản vẽ theo tỷ lệ hoặc hỏi xưởng nội thất bản chi tiết. Đồ vẽ sai kích thước là nguồn sai lớn nhất khi soát.
Khoảng chừa: kiểm trên giấy trước khi kiểm bằng chân
Phong thủy hay nói khí cần lưu thông, không bị chặn; dịch sang thực tế là người đi lại không vướng, cửa tủ mở hết, ghế kéo ra được. Bảng dưới là các mức hay dùng khi thiết kế để bạn đo trên mặt bằng.
| Vị trí | Mức hay dùng để tham khảo | Kiểm trên bản vẽ |
|---|---|---|
| Lối đi chính trong nhà | khoảng 80–90 cm trở lên | Đo khe hẹp nhất dọc đường từ cửa tới các phòng |
| Khoảng hai bên và chân giường | khoảng 60 cm trở lên | Đo từ mép giường tới tường hay tủ |
| Trước tủ áo cánh mở | bằng bề rộng cánh cộng chỗ đứng | Vẽ cung mở cánh, xem có chạm giường không |
| Giữa hai dãy tủ bếp | khoảng 100–120 cm | Đo khoảng giữa mặt tủ, tính cả cửa lò, máy rửa bát mở ra |
| Sau ghế bàn ăn | khoảng 80–90 cm tới tường | Đo từ mép bàn tới vật cản gần nhất |
| Trước bàn thờ | đủ chỗ đứng thắp hương và cúi lạy | Đo từ mép bàn thờ tới vật cản phía trước |
Nếu một khoảng chừa dưới mức tham khảo, phòng chưa hẳn hỏng; nhưng đó là chỗ người trong nhà sẽ va, sẽ phải đi nghiêng. Quan niệm phong thủy về "khí bị nghẽn" ở đây khớp hoàn toàn với cảm giác chật chội thường ngày.
Phòng ngủ: những điểm soát trên giấy
Đầu giường tựa tường đặc. Theo quan niệm, đầu giường cần chỗ dựa vững, không kê sát cửa sổ hay vách kính. Thực tế, cửa sổ sau đầu giường cho gió lùa và ánh sáng sớm vào mặt người ngủ.
Chân giường không chĩa thẳng ra cửa phòng. Dân gian kiêng tư thế này; về sinh hoạt, người nằm thấy ngay ai bước vào, cảm giác thiếu riêng tư. Trên bản vẽ, kẻ đường từ cửa phòng vào, xem có cắt qua chân giường không.
Gương không chiếu thẳng vào giường. Quan niệm cho rằng gương đối giường làm người ngủ bất an. Lý do thực tế: thức giấc ban đêm thấy bóng mình phản chiếu dễ giật mình. Vẽ một đường vuông góc từ mặt gương, xem có rơi vào giường không. Gương trên cánh tủ áo cũng tính.
Đầu giường không áp tường nhà vệ sinh hay hộp kỹ thuật. Đọc mặt bằng kiến trúc kèm theo để biết bên kia tường là gì. Tiếng nước chảy và độ ẩm là lý do thực tế.
Cánh tủ mở được hết. Vẽ cung mở cánh tủ trên giấy; nhiều mặt bằng vẽ tủ vừa khít nhưng cánh mở ra thì chạm chân giường.
Bếp và phòng ăn: đọc ba vị trí bếp, chậu rửa, tủ lạnh
Phong thủy coi bếp nấu là hành Hoả, chậu rửa và tủ lạnh liên quan hành Thủy, và khuyên tránh đặt bếp nấu kẹp sát giữa chậu rửa và tủ lạnh, hoặc đối diện trực tiếp với chậu rửa trên một trục ngắn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về công năng, người thiết kế bếp vẫn cần ba điểm này gần nhau để nấu nướng thuận tay, chỉ là không nên dính sát.
Trên mặt bằng nội thất, đo khoảng cách giữa tâm bếp nấu và tâm chậu rửa. Một khoảng mặt bàn trống giữa hai thứ vừa là chỗ sơ chế, vừa tách nước khỏi lửa, thoả cả hai cách nhìn. Kiểm tiếp: bếp nấu có nằm ngay dưới cửa sổ không, vì gió có thể tắt lửa gas; có đối diện thẳng cửa chính hay cửa nhà vệ sinh không, kẻ đường nhìn để biết.
Với bàn ăn, đọc vị trí so với cửa và lối đi. Bàn ăn đặt giữa đường từ cửa chính tới cầu thang sẽ bị người đi qua cắt ngang trong bữa ăn. Đèn thả trên bàn ăn được bản vẽ trần thể hiện; kiểm nó có nằm đúng tâm bàn trên mặt bằng nội thất không, vì bàn hay bị dời mà đèn thì cố định.
Bàn thờ, sofa và bàn làm việc: soát nhanh từng món
Ba món này có vị trí "nhìn" về một phía, nên phải đọc cả phía sau lưng lẫn phía trước mặt.
- Bàn thờ: phía sau là tường đặc; phía trước không đối thẳng cửa nhà vệ sinh hay cầu thang đi xuống; phía trên không có dầm thấp hay nhà vệ sinh tầng trên (đọc thêm mặt bằng tầng trên). Có đủ chỗ đứng trước bàn thờ như bảng khoảng chừa.
- Sofa phòng khách: lưng tựa tường hoặc vách vững, không quay lưng ra cửa chính. Người ngồi trên sofa nhìn thấy cửa ra vào là cảm giác dễ chịu mà phong thủy gọi là "tựa sơn nhìn thủy".
- Bàn làm việc: lưng không quay thẳng ra cửa phòng, mặt nhìn được cửa ở góc chéo; ánh sáng cửa sổ từ bên cạnh, không chiếu thẳng sau lưng gây chói màn hình.
- Kiểm ổ điện: mặt bằng điện thường là tờ riêng. Chồng lên mặt bằng nội thất để chắc chắn ổ cắm đầu giường, ổ bàn làm việc, ổ đèn bàn thờ nằm đúng chỗ đồ đạc sẽ đặt.
- Ghi mọi điều chỉnh lên một bản sao, gửi xưởng nội thất và đơn vị điện nước cùng lúc, để không ai làm theo bản cũ.
Thứ tự trên đi từ món khó dời nhất (bàn thờ, thường gắn với lễ an vị) tới món dễ dời nhất. Khi có xung đột về chỗ, nhiều gia đình ưu tiên vị trí bàn thờ và giường trước, rồi mới xếp các món còn lại.
Ví dụ giả định: soát một phòng ngủ 12 m² trên mặt bằng nội thất
Ví dụ giả định: phòng ngủ 3 m × 4 m, cửa đi ở góc trên bên trái của cạnh dài, cửa sổ giữa cạnh ngắn phía đối diện. Mặt bằng nội thất của xưởng vẽ giường 1,6 m × 2 m đặt đầu giường áp cạnh ngắn có cửa sổ, tủ áo cánh mở dài 1,8 m áp cạnh dài bên phải, mặt tủ có gương lớn, bàn trang điểm cạnh cửa đi.
Soát theo các điểm trong bài. Đầu giường nằm dưới cửa sổ: có gió lùa và nắng sớm. Kẻ đường từ cửa phòng vào, đường đi dọc mép giường, chân giường không chĩa thẳng ra cửa, điểm này ổn. Gương trên cánh tủ áo vuông góc với cạnh dài, chiếu thẳng sang giường. Khoảng giữa mép giường và mặt tủ chỉ còn khoảng 50 cm, cánh tủ rộng 45 cm mở ra là gần chạm giường, người đứng lấy đồ không có chỗ.
Phương án chỉnh: xoay giường để đầu giường áp cạnh dài bên trái là tường đặc, cửa sổ chuyển sang bên hông giường. Đổi tủ áo sang cánh lùa, gương đặt ở mặt trong cánh hoặc làm gương đứng riêng ở góc khuất. Kết quả: lối đi quanh giường đạt khoảng 60 cm, gương không còn chiếu vào giường, đầu giường có chỗ dựa. Diện tích phòng không đổi, chỉ có tờ giấy được vẽ lại một lần.
Mặt bằng nội thất của xưởng và bản vẽ đóng đồ
Nếu bạn làm nội thất với một xưởng, sau mặt bằng tổng thể họ sẽ gửi bản vẽ chi tiết từng món: mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt của tủ, giường, kệ. Đây là lúc soát kích thước đồ theo thước Lỗ Ban nếu gia đình quan tâm, nhất là bàn thờ, tủ thờ và bệ bếp. Đọc kỹ con số ghi là phủ bì hay lọt lòng, như cách đọc kích thước cửa.
Một mẹo cũ của người làm nghề là cắt hình đồ đạc bằng giấy theo đúng tỷ lệ bản vẽ rồi đặt thử lên mặt bằng. Cách thô sơ này giúp cả nhà cùng xem, cùng xoay giường, dời bàn thờ, mà không cần phần mềm. Khi đã chốt, dán cố định các mảnh giấy và chụp ảnh gửi xưởng. Những điểm phong thủy được soát trên tờ giấy đó sẽ theo đồ đạc vào nhà, thay vì nằm lại trong trí nhớ của từng người.
Khi nhận bản vẽ chi tiết, cũng nên so lại với mặt bằng tổng thể đã chốt. Xưởng đôi khi điều chỉnh kích thước tủ cho khớp tấm ván chuẩn, làm tủ dài ra vài centimet và khoảng chừa hẹp đi. Một lần đo lại các khoảng chừa quan trọng trên bản chi tiết, nhất là quanh giường và trước bàn thờ, đủ để bắt được những thay đổi nhỏ này trước khi gỗ được cắt.
Câu hỏi thường gặp
Mặt bằng nội thất khác mặt bằng kiến trúc ở điểm nào?
Mặt bằng kiến trúc thể hiện tường, cửa, cầu thang và các phòng; đồ đạc nếu có chỉ là gợi ý. Mặt bằng nội thất thể hiện đồ đạc cụ thể theo kích thước thật, vị trí ổ điện, đèn, vật liệu. Soát phong thủy chi tiết về đồ đạc nên dựa vào mặt bằng nội thất.
Phòng ngủ nhỏ không tránh được gương đối giường thì sao?
Có thể dùng tủ áo cánh không gương và đặt gương ở mặt trong cánh tủ, dùng gương có rèm che hoặc gương đứng di chuyển được. Mục tiêu thực tế là khi nằm trên giường không thấy bóng mình phản chiếu, nhất là ban đêm.
Bàn thờ đặt trong phòng khách có cần khoảng chừa riêng không?
Nên có một khoảng đứng trước bàn thờ không bị sofa, bàn trà hay lối đi chính cắt ngang. Khoảng này phụ thuộc chiều cao bàn thờ và thói quen lễ của gia đình. Nhiều nhà dùng thêm vách nan hay kệ thấp để tách khu thờ khỏi khu tiếp khách.
Bếp nấu và chậu rửa nằm hai bên một đảo bếp thì có sao không?
Theo quan niệm thủy hoả đối nhau, nhiều người không thích bếp nấu và chậu rửa đối diện thẳng hàng qua đảo. Có thể lệch hai vị trí theo chiều dài đảo, hoặc để chậu rửa trên đảo còn bếp ở dãy tường nhưng không cùng trục. Người thiết kế bếp sẽ cân thêm đường đi lại.
Có nên đóng tủ âm tường trước khi ở thử một thời gian?
Nếu chưa chắc về bố trí, nhiều người chọn ở thử với đồ rời vài tháng rồi mới đóng tủ cố định. Cách này tốn thêm thời gian nhưng giúp phát hiện những chỗ vướng mà bản vẽ không cho thấy, như hướng nắng hay luồng đi lại thực tế.