Đất tóp hậu, có nơi gọi là thóp hậu, là lô đất có mặt tiền rộng hơn cạnh sau, hai cạnh bên thu hẹp dần khi đi vào trong. Đây là dáng đất bị phong thủy dân gian e ngại nhiều nhất trong các dạng đất méo. Lời giải thích thường gặp là hình ảnh đối nghịch với đất nở hậu: miệng rộng mà đáy hẹp thì của vào dễ, ra cũng dễ, khó tích luỹ.
Thực tế không ít gia đình vẫn sống thoải mái trên đất tóp hậu, nhiều lô tóp hậu ở mặt đường lớn còn có giá trị kinh doanh tốt nhờ mặt tiền rộng. Bài này giúp bạn đọc mức độ tóp, hiểu lời chê đến từ đâu và dùng những cách thiết kế bù mà kiến trúc sư hay áp dụng. Như mọi nhận định tốt xấu theo trường phái, lời chê đất tóp hậu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Lời chê đất tóp hậu đến từ đâu
Gốc của lời chê nằm ở lối suy luận bằng hình ảnh rất quen của phong thủy. Mặt tiền là "miệng" đón vào, phần hậu là "bụng" chứa. Miệng to bụng nhỏ thì không chứa được, giống cái phễu dồn mọi thứ chảy qua. Một số người còn gắn lời chê với câu "đầu voi đuôi chuột", ám chỉ việc làm ăn khởi đầu rầm rộ mà về sau hụt hơi. Những liên tưởng này không có trong một bộ sách cổ cụ thể nào để trích, mà là tập quán truyền miệng.
Phía sau các ẩn dụ là vài bất tiện có thật. Phần sau hẹp khiến các phòng cuối nhà nhỏ dần, khó kê giường đôi hay bếp đủ dài. Hai cạnh bên thu vào tạo ra góc nhọn ở hai góc sau, chỗ dễ thành góc chết, đọng rác, ẩm. Nếu phần hậu quá hẹp, gió vào từ mặt tiền rộng nhưng không có lối thoát tương xứng phía sau, đối lưu trong nhà kém đi.
Còn một yếu tố tâm lý: người Việt quen sống trên các lô đất nhà phố mà phần sau là nơi bếp núc, thờ cúng, ngủ nghỉ, tức là những không gian của gia đình. Phần ấy chật thì cảm giác sống chật, dù tổng diện tích không nhỏ. Hiểu như vậy, lời chê đất tóp hậu một phần là lời nhắc đừng để không gian sinh hoạt chính bị bóp lại.
Đọc mức độ tóp của một lô đất
Như với đất nở hậu, nên so độ chênh giữa mặt tiền và cạnh sau bằng tỉ lệ. Bảng dưới lấy ví dụ giả định cho lô có mặt tiền 6 m, chiều sâu khoảng 20 m.
| Mức tóp | Ví dụ giả định | Ảnh hưởng thực tế | Hướng xử lý chính |
|---|---|---|---|
| Tóp nhẹ, dưới khoảng 10% | Cạnh sau trên 5,4 m | Gần như không cảm nhận được trong nhà | Thiết kế như đất chữ nhật theo cạnh sau, phần dôi trước làm sân, bồn cây |
| Tóp vừa, khoảng 10% đến 30% | Cạnh sau khoảng 4,2 m đến 5,4 m | Phòng sau hẹp hơn rõ, có góc xiên | Khối nhà chữ nhật theo cạnh hẹp, phần xiên thành giếng trời, khe thoáng |
| Tóp mạnh, trên khoảng 30% | Cạnh sau dưới 4,2 m | Phần sau khó bố trí phòng ngủ, bếp | Đổi trật tự công năng, đưa phòng lớn lên trước hoặc lên tầng |
| Tóp gần thành mũi nhọn | Cạnh sau chỉ còn một hai mét | Lô gần như hình tam giác | Đọc như đất tam giác, phần mũi làm vườn hoặc kho |
Các ngưỡng trên là cách chia tham khảo cho dễ hình dung. Điều cần nhớ: lô tóp càng mạnh thì càng không nên cố "giấu" bằng cách cho tường chạy theo cạnh xiên, mà nên chấp nhận một khối nhà gọn và trả phần xiên cho không gian phụ.
Năm cách thiết kế bù cho phần sau hẹp
Lấy cạnh hẹp làm chuẩn cho khối nhà. Đo cạnh sau, kẻ một khối chữ nhật rộng bằng cạnh ấy chạy suốt chiều sâu. Phần đất dôi ra ở mặt tiền thành hai tam giác mỏng hai bên, dùng làm sân trước, bồn cây, chỗ để xe. Căn nhà vuông vắn, không phòng nào có góc nhọn.
Đảo trật tự công năng. Đất tóp hậu có phần trước rộng, nên đưa những không gian cần diện tích lớn như phòng khách kiêm phòng ăn ra trước, còn phần sau hẹp dành cho cầu thang, vệ sinh, kho, giặt phơi. Phòng ngủ chính đặt ở tầng trên, nơi có thể đua ban công ra phía trước nếu quy định cho phép.
Dùng giếng trời ở chỗ thu hẹp. Đặt giếng trời ngay vị trí lô bắt đầu thu lại. Cái giếng vừa cắt đôi căn nhà thành hai khối gọn, vừa đưa ánh sáng xuống phần sau vốn dễ tối, vừa tạo đường thoát gió cho luồng gió vào từ mặt tiền rộng.
Làm tròn hoặc vát các góc nhọn phía sau. Hai góc nhọn sau nhà không nên để trống thành chỗ đọng rác. Có thể đổ bê tông đặc, làm bồn cây, đặt hộp kỹ thuật, hoặc vát góc tường để dễ quét dọn. Phong thủy dân gian chê góc nhọn, vệ sinh cũng ghét góc chết, hai lý do trùng nhau.
Cân nhắc mua thêm đất phía sau nếu có thể. Khi lô bên cạnh hoặc phía sau có phần đất vừa khớp chỗ khuyết và chủ đất đồng ý bán, việc mua thêm và nhập thửa đúng thủ tục là cách "sửa" hình dáng triệt để nhất. Bài riêng về gộp thửa trên trang này nói kỹ phần tính toán.
Đất tóp hậu ở mặt đường kinh doanh: chuyện khác hẳn
Lời chê đất tóp hậu chủ yếu xuất phát từ nhà ở. Với lô dùng để kinh doanh, phép đọc thay đổi đáng kể.
- Mặt tiền rộng là tài sản thật: biển hiệu, tủ trưng bày, lối vào cho khách đều cần chiều ngang. Một lô tóp hậu ở mặt đường đông có thể đáng giá hơn lô nở hậu trong hẻm.
- Phần sau hẹp vẫn đủ cho kho và khu phụ: cửa hàng, quán ăn thường chỉ cần phía sau đủ cho kho hàng, bếp, nhà vệ sinh.
- Nhà ở kết hợp kinh doanh nên tách tầng: tầng trệt rộng phía trước để buôn bán, các tầng trên làm nhà ở với khối chữ nhật theo cạnh hẹp.
- Đừng để lời chê quyết định giá: hãy định giá theo dòng khách, mặt tiền, pháp lý; hình dáng chỉ là một yếu tố.
- Nếu gia đình vẫn băn khoăn theo tập quán, thiết kế bù như phần trên là đủ; không cần mua vật phẩm hay làm lễ gì riêng cho dáng đất.
Nói cách khác, cùng một dáng đất, người mua để ở và người mua để kinh doanh có thể đánh giá rất khác nhau, và cả hai đều có lý trong phạm vi của mình.
Những hiểu lầm hay gặp quanh đất tóp hậu
Vì lời chê truyền miệng nhiều hơn là có sách vở rõ ràng, đất tóp hậu đi kèm khá nhiều hiểu lầm. Vài điều nên tách bạch trước khi quyết định:
- Hiểu lầm rằng mọi lô hẹp dần về sau đều là tóp hậu đáng ngại: một lô chênh vài chục phân trên chiều ngang sáu bảy mét gần như không ai nhận ra khi đã xây nhà, đừng để một chữ trên tin rao làm mất lô đất hợp nhu cầu.
- Hiểu lầm rằng tóp hậu thì nhà chắc chắn tối: độ sáng phụ thuộc giếng trời, cửa sổ và khoảng lùi nhiều hơn dáng đất. Một nhà tóp hậu có giếng trời đặt đúng chỗ thường sáng hơn nhà vuông vức xây kín.
- Hiểu lầm rằng phải xây tường bao theo dáng nở hậu để "đổi" hình đất: tường bao không đổi được ranh giới thửa, lại có thể vi phạm quy định nếu xây lấn ra đất người khác hay đất công.
- Hiểu lầm rằng chỉ có thầy mới biết lô tóp có dùng được không: bạn tự đo bốn cạnh, phác một khối chữ nhật trong lô và tính diện tích còn lại là đã có câu trả lời thực tế.
- Hiểu lầm rằng tóp hậu luôn rẻ: ở mặt đường kinh doanh, mặt tiền rộng có khi kéo giá lên cao hơn lô vuông cùng diện tích.
Tách được những hiểu lầm này, bạn sẽ thấy lời chê đất tóp hậu thu về đúng kích thước của nó: một lời nhắc về bố cục, không phải một bản án cho mảnh đất.
Ví dụ giả định: nhà ba tầng trên đất tóp hậu
Ví dụ giả định: lô đất mặt tiền 6,5 m, cạnh sau 4,5 m, sâu 18 m, hai cạnh bên thu vào đều nhau. Mức tóp khoảng 30%, thuộc nhóm tóp vừa đến mạnh. Gia đình gồm vợ chồng và hai con, cần bốn phòng ngủ, bếp, phòng thờ.
Phương án tham khảo: khối nhà rộng 4,5 m chạy suốt chiều sâu, đặt giữa lô. Hai dải tam giác hai bên, rộng 1 m ở mặt tiền và về bằng không ở phía sau, phía trước dùng làm bồn cây và chỗ đỗ xe máy, phía trong để thoáng làm khe lấy sáng. Tầng trệt gồm phòng khách liền bếp, cầu thang đặt giữa nhà cạnh giếng trời. Tầng hai và ba mỗi tầng hai phòng ngủ, phòng phía trước được đua ban công ra phần mặt tiền rộng theo đúng giới hạn cho phép. Phòng thờ đặt ở tầng trên cùng phía trước, nhìn ra khoảng thoáng.
Kết quả là căn nhà không có phòng nào méo, ánh sáng vào từ ba phía: mặt tiền, giếng trời giữa nhà và hai khe bên. Dáng đất không đổi được, nhưng cảm giác "chật dần về sau" gần như không còn. Đây cũng là tinh thần chung khi xử lý đất méo: chọn một khối gọn, để phần méo làm việc phụ.
Nên hiểu lời chê đất tóp hậu ở mức nào
Đặt lời chê đất tóp hậu cạnh những quan niệm khác của phong thủy, bạn sẽ thấy nó thuộc nhóm nhận định về hình dáng, dựa trên liên tưởng. Nó không có cơ chế đo được để nói một lô tóp bao nhiêu phần trăm thì gia đình ảnh hưởng thế nào. Ai đưa ra những lời phán chắc nịch về tiền bạc hay sức khoẻ dựa vào dáng đất là đã đi quá xa so với phạm vi của quan niệm này.
Phần đáng giữ là những bất tiện thật: phòng sau chật, góc nhọn, thông gió kém. Những bất tiện ấy xử lý được bằng thiết kế. Nếu bạn đang cân nhắc mua, hãy so lô tóp hậu với lô khác theo diện tích sử dụng thật sau khi đặt một khối nhà gọn, cộng với giá và pháp lý. Nếu bạn đã có đất, hãy dồn tâm sức vào bản vẽ thay vì lo lắng. Phong thủy, hiểu như một hệ kinh nghiệm cư trú, cũng ưu tiên cách làm ấy: sửa hình dáng không gian sống trước, mọi thứ khác đến sau.
Câu hỏi thường gặp
Đất tóp hậu và đất thóp hậu có khác nhau không?
Hai cách gọi chỉ cùng một dáng đất: mặt tiền rộng, cạnh sau hẹp. "Thóp" là cách nói quen ở một số vùng, "tóp" là cách nói phổ biến trong tin rao nhà đất. Khi đọc tài liệu, bạn có thể coi chúng là một.
Có nên mua đất tóp hậu để ở không?
Tuỳ mức tóp, giá và nhu cầu của gia đình. Tóp nhẹ gần như không ảnh hưởng; tóp mạnh làm phần sau khó bố trí phòng. Hãy phác thử một khối nhà chữ nhật trong lô để biết diện tích dùng được rồi mới so giá với các lô khác.
Đất tóp hậu có làm ăn kém như lời đồn không?
Đây là quan niệm dựa trên hình ảnh miệng rộng đáy hẹp, không có cơ sở đo đếm để khẳng định. Nhiều cửa hàng trên đất tóp hậu vẫn buôn bán tốt nhờ mặt tiền rộng. Việc làm ăn phụ thuộc vào vị trí, sản phẩm và cách quản lý hơn là dáng đất.
Có cách nào biến đất tóp hậu thành nở hậu không?
Chỉ có một cách triệt để là mua thêm phần đất phía sau hoặc bên cạnh và làm thủ tục nhập thửa theo quy định. Các cách khác như xây tường giả theo dáng nở hậu chỉ đổi cảm giác bên ngoài, không đổi ranh giới thửa đất.
Góc nhọn phía sau đất tóp hậu nên làm gì?
Không nên để thành chỗ trống đọng rác, ẩm. Có thể làm bồn cây, đặt bồn nước, máy nước nóng, tủ kỹ thuật, hoặc đổ đặc và vát tường cho dễ vệ sinh. Cách nào cũng được, miễn góc ấy có công dụng và dễ quét dọn.
Đất tóp hậu có cần treo gương hay đặt vật gì để hoá giải không?
Không cần. Lời chê đất tóp hậu là quan niệm về hình dáng, cách xử lý hợp lý là thiết kế khối nhà gọn, giếng trời và không gian phụ. Không có lý do thực tế nào để chi tiền cho vật phẩm chỉ vì dáng đất.