Đất hình chữ L là lô đất gồm hai phần chữ nhật nối nhau thành một góc, nhìn từ trên xuống giống chữ L: một nhánh dài và một nhánh ngắn hơn, chỗ còn thiếu để thành hình chữ nhật trọn vẹn thuộc về thửa khác. Dáng đất này hay gặp ở nông thôn khi chia đất cho con cháu, ở ven đô khi tách thửa, hoặc khi một gia đình mua thêm mảnh bên cạnh.
Phong thủy dân gian thường xếp đất chữ L vào nhóm đất khuyết góc, tức là "thiếu một phần" so với hình vuông chuẩn. Danh mục bát quái trên trang đã giải thích quan niệm khuyết góc theo từng cung; bài này đi theo hướng khác, thực hành hơn: đọc hai nhánh của lô, chọn phần nào làm nhà chính, đặt lối vào ở đâu và dùng phần còn lại cho việc gì. Những nhận xét tốt xấu ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao đất chữ L bị coi là đất "không trọn"
Phong thủy nhà ở đề cao sự cân đối. Khi đặt một lưới chín ô lên mặt bằng, đất vuông hay chữ nhật lấp đầy cả chín ô; đất chữ L để trống một hoặc vài ô ở góc. Ô trống ấy được gọi là góc khuyết, và tuỳ trường phái, mỗi góc gắn với một quẻ, một phương, một thành viên trong nhà. Từ đó mới có những lời bàn rằng thiếu góc này thì bất lợi cho người này người kia.
Cách nhìn ấy là một lớp biểu tượng. Ở lớp thực tế, đất chữ L có vài đặc điểm đáng chú ý. Chỗ hai nhánh gặp nhau tạo một góc lõm, nơi gió xoáy và nước mưa dễ dồn lại nếu không thiết kế thoát nước. Một trong hai nhánh thường hẹp, nếu cố xây kín sẽ ra phòng dài và tối. Ranh giới chữ L còn khiến căn nhà có nhiều mặt giáp với hàng xóm hơn, chuyện cửa sổ, mái hắt nước, riêng tư cần tính kỹ.
Nhưng đất chữ L cũng có lợi thế mà đất chữ nhật không có: góc lõm ấy là chỗ tự nhiên để làm sân trong, khoảng sân được nhà bao hai phía, kín đáo, mát. Kiến trúc nhà truyền thống ở nhiều vùng cũng có dạng nhà chính và nhà ngang vuông góc nhau, ôm lấy một khoảng sân. Nhìn theo cách đó, chữ L không hẳn là thiếu, mà là một bố cục có sẵn chỗ cho khoảng trống.
Đọc hai nhánh của lô chữ L trước khi vẽ
Không phải lô chữ L nào cũng giống nhau. Ba yếu tố dưới đây quyết định cách dùng: tỉ lệ hai nhánh, nhánh nào giáp đường và độ rộng của nhánh hẹp.
| Dạng lô | Nhận biết | Cách đọc thường gặp | Gợi ý dùng |
|---|---|---|---|
| Nhánh lớn chiếm phần lớn diện tích | Một khối gần chữ nhật, thêm một mẩu nhỏ lồi ra | Gần như đất trọn, mẩu lồi là phần thêm | Nhà chính trên nhánh lớn, mẩu lồi làm sân, kho, vườn |
| Hai nhánh xấp xỉ nhau | Hình như hai lô ghép vuông góc | Bố cục nhà chữ L ôm sân | Nhà chính một nhánh, nhà phụ nhánh kia, sân ở góc |
| Nhánh giáp đường hẹp, nhánh trong rộng | Lối vào nhỏ dẫn tới khoảng đất rộng | Gần với đất cán cờ | Nhánh hẹp làm lối vào, cổng; nhà đặt ở nhánh rộng |
| Nhánh hẹp dưới khoảng 3 m | Dải đất dài như hành lang | Khó xây phòng ở | Làm lối đi, chỗ để xe, vườn dải, không cố xây kín |
| Góc lõm hướng ra đường | Đứng ngoài đường thấy chỗ khuyết | Mặt tiền gãy khúc | Dùng góc lõm làm sân trước, cổng lùi vào |
Đọc xong bảng, bạn đã biết lô của mình gần với dạng nào. Dạng quyết định phần nào là "nhà", phần nào là "đất phụ", và đó là quyết định quan trọng nhất trước khi bàn tới hướng hay màu sắc.
Ba kiểu chia khối nhà trên đất chữ L
Khối chữ nhật trên nhánh lớn, nhánh nhỏ để trống. Đây là cách đơn giản và rẻ nhất. Căn nhà là một khối vuông vắn đặt trên nhánh lớn; nhánh nhỏ trở thành sân, vườn rau, chỗ phơi hoặc để xe. Với người theo quan niệm khuyết góc, cách này còn có cái lợi là bản thân căn nhà không bị khuyết, vì góc thiếu nằm ở phần đất ngoài nhà.
Nhà chữ L ôm sân trong. Xây theo đúng dáng lô, hai cánh nhà gặp nhau ở góc, ôm lấy khoảng sân phía lõm. Cách này hợp với lô hai nhánh xấp xỉ và gia đình thích sinh hoạt hướng vào sân. Cần chú ý chỗ hai mái giao nhau: phải có máng thu nước đủ lớn, vì đây là nơi nước mưa dồn về nhiều nhất.
Nhà chính và nhà phụ tách khối. Nhà chính trên một nhánh, nhà phụ như bếp, kho, phòng cho ông bà hay chỗ làm việc trên nhánh kia, nối với nhau bằng hiên hoặc mái che. Kiểu này gần với nhà ở nông thôn truyền thống, linh hoạt khi gia đình muốn xây dần theo khả năng.
Chọn kiểu nào là việc của bạn. Mỗi kiểu có chỗ mạnh riêng: kiểu một rẻ và gọn, kiểu hai đẹp và kín, kiểu ba linh hoạt. Người theo phong thủy thường thích kiểu một hoặc kiểu ba vì khối nhà chính vuông vắn; người theo kiến trúc nhiệt đới thường thích kiểu hai vì sân trong mát. Không có kiểu nào sai.
Lối vào, cổng và chỗ góc lõm
Với đất chữ L, câu hỏi lối vào khó hơn đất chữ nhật, vì có thể có hai mặt giáp đường hoặc lối vào phải đi qua nhánh hẹp. Một vài nguyên tắc thực tế:
- Đi vào nhà từ phía có khoảng trống: người bước qua cổng nên thấy sân hoặc khoảng thoáng trước, rồi mới tới cửa chính. Phong thủy gọi khoảng trống ấy là minh đường; về cảm giác, nó cho người vào một nhịp dừng.
- Không để cửa chính nhìn thẳng vào góc tường lồi của chính nhà mình: góc lồi chĩa vào cửa bị dân gian chê, thực tế cũng gây vướng tầm nhìn. Có thể lùi cửa, xoay cửa hoặc đặt bồn cây che góc.
- Góc lõm cần thoát nước tốt: lát nền dốc ra rãnh, đặt hố ga ngay góc, kiểm tra máng xối hai mái.
- Nhánh hẹp làm lối vào thì đủ rộng cho xe và cho xe cứu hoả nếu là đường duy nhất: đây là chuyện an toàn, không chỉ là thẩm mỹ.
- Ranh với hàng xóm ở góc lõm thường dài, nên thoả thuận trước chuyện cửa sổ, ống thoát khí, mái hắt để tránh va chạm về sau.
Phần lớn những nguyên tắc trên là chuyện ở cho tiện, có thêm một lớp quan niệm phong thủy đi kèm. Khi hai lớp trùng nhau, cứ làm; khi chỉ có lớp quan niệm, cân nhắc theo mức tin của gia đình.
Ánh sáng, gió và chuyện hàng xóm trên đất chữ L
Đất chữ L có chu vi dài hơn đất chữ nhật cùng diện tích, nghĩa là căn nhà có nhiều mặt giáp ranh hơn. Mặt giáp ranh nào cũng là mặt khó mở cửa sổ, vì nhà bên cạnh có thể xây sát lên bất cứ lúc nào. Khi thiết kế, nên coi các mặt giáp ranh là mặt kín, còn ánh sáng và gió lấy từ hai nguồn chắc chắn: mặt giáp đường và mặt nhìn vào sân trong ở góc lõm.
Chính vì thế, vị trí sân trong quyết định căn nhà sáng hay tối. Nếu góc lõm nằm ở hướng có gió mát mùa hè, sân trong hoạt động như một cái phễu đón gió, đẩy không khí qua các phòng ra phía đường. Nếu góc lõm bị nhà hàng xóm cao tầng che kín, nên mở thêm giếng trời trên mái thay vì trông cậy hoàn toàn vào sân.
Góc lõm còn là chỗ dễ va chạm với hàng xóm nhất: mái hắt nước sang đất người khác, ống thoát khí bếp phả vào cửa sổ nhà bên, cây trồng sát ranh rụng lá sang vườn họ. Phong thủy dân gian vẫn dạy giữ hoà khí với láng giềng như một phần của nhà ở yên ổn; ở đất chữ L, lời dạy ấy có nghĩa rất cụ thể là thiết kế cho nước, khói và lá ở lại trong phần đất của mình.
Những việc cần kiểm với đất chữ L
Đất chữ L đôi khi hình thành từ việc ghép hai thửa, nên ngoài hình dáng còn có chuyện giấy tờ. Trình tự kiểm tham khảo:
- Xem lô là một thửa duy nhất hay gồm hai thửa riêng trên giấy chứng nhận; nếu là hai thửa, hỏi điều kiện hợp thửa trước khi thiết kế một căn nhà vắt qua ranh.
- Đo lại các cạnh ngoài thực địa, đặc biệt hai cạnh tạo góc lõm, vì đây là chỗ hay lệch so với sơ đồ.
- Hỏi chỉ giới xây dựng, mật độ xây dựng: nhánh hẹp có khi nằm trong khoảng lùi không được xây.
- Xác định lối vào hợp pháp: lô có mặt nào giáp đường công cộng, hay chỉ có lối đi qua đất người khác.
- Phác hai ba phương án khối nhà trên giấy kẻ ô để so diện tích sử dụng và lượng sân còn lại.
Khi giấy tờ đã rõ và có phương án sơ bộ, bạn mới nên mời kiến trúc sư làm bản vẽ chi tiết. Đi ngược thứ tự, nhiều gia đình phải vẽ lại vì nhánh đất tưởng xây được hoá ra nằm trong khoảng lùi.
Ví dụ giả định: chia đất chữ L ở nông thôn
Ví dụ giả định: một gia đình ở vùng đồng bằng được chia mảnh đất chữ L, nhánh dọc đường làng rộng 8 m sâu 15 m, nhánh trong rộng 6 m kéo dài thêm 10 m về phía sau bên trái. Góc lõm nằm ở phía sau bên phải, giáp vườn nhà hàng xóm.
Phương án được chọn là nhà chính một tầng rưỡi rộng 8 m đặt trên nhánh dọc đường, lùi vào 4 m để có sân trước. Nhánh trong dành cho nhà phụ gồm bếp, kho nông cụ và một phòng cho bà, nối với nhà chính bằng hiên lợp ngói. Góc lõm giữa hai khối thành khoảng sân sau có giếng khoan và chỗ phơi thóc. Nước mưa từ hai mái dồn về một rãnh chạy dọc ranh rồi ra mương làng.
Người nhà theo quan niệm khuyết góc thấy yên tâm vì nhà chính là một khối trọn; người lo chuyện sinh hoạt thấy tiện vì bếp gần sân, kho gần lối ra đồng. Mảnh đất chữ L, sau khi được đọc đúng, lại thành bố cục rất giống nếp nhà quen thuộc của nông thôn Việt.
Câu hỏi thường gặp
Đất hình chữ L có phải đất xấu không?
Một số trường phái phong thủy coi đất chữ L là đất khuyết góc nên kém trọn vẹn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thiết kế, đất chữ L có lợi thế tạo sân trong kín đáo; điều quan trọng là chia khối nhà hợp lý và thoát nước tốt ở góc lõm.
Xây nhà trên đất chữ L nên xây theo dáng chữ L hay xây khối vuông?
Cả hai đều được. Khối vuông trên nhánh lớn rẻ và gọn, phần còn lại làm sân hoặc vườn. Nhà chữ L ôm sân trong đẹp và mát nhưng cần xử lý kỹ chỗ hai mái gặp nhau. Hãy chọn theo nhu cầu và ngân sách.
Góc khuyết của đất chữ L có cần lấp bằng cách gì không?
Góc khuyết thuộc thửa đất khác thì không thể lấp, trừ khi mua lại và làm thủ tục hợp thửa. Phần việc thực tế là thiết kế để căn nhà chính vuông vắn và dùng góc lõm làm sân. Không cần vật phẩm nào để "bù" một góc đất.
Đất chữ L gồm hai thửa riêng có xây một nhà được không?
Thường phải làm thủ tục hợp thửa trước, vì giấy phép xây dựng gắn với thửa đất. Điều kiện hợp thửa do pháp luật đất đai và quy định của từng tỉnh, thành đặt ra. Hãy hỏi cơ quan đăng ký đất đai nơi có đất trước khi vẽ nhà vắt qua ranh.
Nhánh hẹp của đất chữ L có nên xây phòng không?
Nếu nhánh hẹp dưới khoảng ba mét, xây phòng thường cho ra không gian dài và tối, khó dùng. Hợp lý hơn là làm lối đi, chỗ để xe, vườn dải hoặc kho nhỏ. Nhánh đủ rộng thì có thể làm nhà phụ như bếp, kho, phòng làm việc.