Đất nở hậu là lô đất có cạnh sau rộng hơn cạnh mặt tiền, hai cạnh bên xoè dần ra khi đi từ ngoài đường vào trong. Trong quan niệm dân gian Việt, đây là dáng đất được ưa chuộng nhất sau đất vuông vức, thường được ví như cái túi miệng nhỏ đáy rộng: của vào thì giữ được, càng về sau càng rộng rãi. Nhiều tin rao nhà đất ghi chữ "nở hậu" ngay dòng đầu như một điểm cộng.
Bài này không nhắc lại chuyện vì sao người ta thích đất nở hậu theo kiểu khen chung chung. Bài đi vào ba câu hỏi người sắp mua hay sắp xây hay gặp: nở bao nhiêu thì còn đẹp, nở lệch một bên khác nở đều hai bên ở đâu, và phần đuôi rộng ra nên dùng vào việc gì để căn nhà vẫn vuông vắn. Mọi nhận xét tốt xấu ở đây là quan niệm của phong thủy dân gian, mức tin tuỳ mỗi người; phần đo đạc và thiết kế thì ai cũng dùng được.
Vì sao dân gian chuộng đất nở hậu
Cách giải thích phổ biến nhất dựa trên hình ảnh. Mặt tiền là chỗ đón người, đón khí vào nhà; phần hậu là chỗ chứa, chỗ giữ. Miệng vừa phải mà lòng rộng thì "tụ", ngược lại miệng rộng lòng hẹp thì "tán". Đây là lối nghĩ bằng ẩn dụ rất quen của phong thủy, giống như cách người xưa chuộng thế đất có cửa khẩu kín và lòng chảo rộng ở vùng đồi núi.
Bên cạnh ẩn dụ, có vài lý do thực tế khiến đất nở hậu dễ sống. Phần sau rộng cho phép làm sân sau hoặc giếng trời lớn, đưa ánh sáng và gió vào sâu trong nhà. Khu vực phía sau thường là phòng ngủ, bếp, chỗ phơi đồ, cần riêng tư hơn mặt tiền, nên được rộng ra là lợi. Với nhà phố, phần mặt tiền vừa phải lại giúp giảm diện tích phải làm mặt đứng, cổng và cửa cuốn.
Cũng có lý do thuộc về thị trường. Vì đã thành tiêu chí khen, đất nở hậu thường dễ bán lại hơn đất tóp hậu cùng diện tích. Người mua nên hiểu điều này theo cả hai chiều: nó là lợi thế khi bán, nhưng cũng khiến người bán có cớ đẩy giá chỉ vì chữ "nở hậu" trong khi phần nở thực tế rất ít hoặc rơi vào chỗ khó dùng.
Nở bao nhiêu là vừa: đọc theo tỉ lệ chứ không theo cảm giác
Không có con số chuẩn nào được mọi trường phái thống nhất. Cách nhiều người làm nghề hay dùng là so độ chênh giữa cạnh sau và cạnh trước với chính cạnh trước. Bảng dưới là một cách đọc tham khảo, kèm ví dụ giả định cho lô có mặt tiền 5 m.
| Độ chênh cạnh sau so với cạnh trước | Ví dụ giả định (mặt tiền 5 m) | Cách đọc thường gặp | Lưu ý thiết kế |
|---|---|---|---|
| Dưới khoảng 5% | Cạnh sau khoảng 5,2 m | Gần như vuông vức, gọi nở hậu cho đẹp tin rao | Thiết kế như đất chữ nhật, phần lệch nhỏ dồn vào tường bên |
| Khoảng 5% đến 20% | Cạnh sau khoảng 5,5 m đến 6 m | Dáng nở hậu được khen nhiều nhất | Khối nhà vẫn vuông, phần nở thành sân sau, giếng trời, kho |
| Khoảng 20% đến 50% | Cạnh sau khoảng 6 m đến 7,5 m | Nở rõ, vẫn dùng tốt nếu hai cạnh xoè đều | Cân nhắc khối nhà sau rộng hơn khối trước, nối bằng giếng trời |
| Trên khoảng 50% | Cạnh sau trên 7,5 m | Dáng như cái quạt hoặc hình thang ngắn | Đất bắt đầu thành dạng méo, cần thiết kế như đất hình thang |
| Nở đột ngột ở một đoạn | Thẳng đến giữa lô rồi bè ra | Thực chất là đất chữ L hoặc chữ T | Đọc như đất ghép hai khối, không phải nở hậu đều |
Các ngưỡng trong bảng chỉ là cách chia để dễ hình dung, không phải quy ước của sách cổ. Điều đáng giữ là tinh thần: nở vừa phải và đều thì dễ làm nhà vuông, còn nở quá nhiều hoặc nở gấp khúc thì lô đất đã đổi sang một dạng khác, nên đọc nó theo dạng mới.
Nở đều hai bên hay nở lệch một bên
Nở đều hai bên. Hai cạnh bên cùng xoè ra một góc nhỏ, trục giữa của lô vẫn thẳng góc với mặt đường. Đây là dạng dễ thiết kế nhất: kiến trúc sư đặt khối nhà chữ nhật theo trục giữa, hai dải đất hình tam giác mỏng hai bên dùng làm khe thoáng, bồn cây hoặc hộp kỹ thuật.
Nở lệch một bên. Một cạnh bên vuông góc với mặt tiền, cạnh kia xiên ra. Lô có dáng hình thang vuông. Khối nhà nên bám theo cạnh vuông, phần xiên để lại thành sân bên hoặc giếng trời dài. Nếu cố cho tường chạy theo cạnh xiên, các phòng phía sau sẽ có một góc nhọn khó kê đồ.
Nở nhưng mặt sau không song song mặt tiền. Cạnh sau bị chéo, lô gần thành tứ giác bất kỳ. Lúc này chữ "nở hậu" chỉ đúng một phần; nên xem bài về đất méo, xéo cạnh để nắn trục nhà.
Nở do tính cả phần không thuộc quyền sử dụng. Có lô nhìn ngoài thực địa thấy nở vì chủ cũ lấn ra lối đi, mương hoặc đất công. Trên sổ, lô có khi lại thẳng đều. Hình dáng để thiết kế phải lấy theo ranh giới hợp pháp, không theo hàng rào hiện có.
Mức tin là của bạn. Chuyện nở hậu "giữ của" là quan niệm. Phần chắc chắn có lợi là ánh sáng, gió và chỗ sinh hoạt phía sau; hai thứ đó đo được, nên ưu tiên đo.
Thiết kế nhà trên đất nở hậu: giữ khối chính vuông, dùng phần đuôi rộng
Cách làm phổ biến của các kiến trúc sư là giữ phần nhà ở chính thành khối chữ nhật, rồi biến phần đất dôi ra thành không gian phụ có ích. Một vài hướng dùng phần đuôi rộng:
- Sân sau có cây và chỗ phơi: phần hậu rộng đủ để có sân sau thật sự, không chỉ một khe hở. Sân sau giúp gió đối lưu từ cửa trước ra sau, giảm nóng cho nhà phố.
- Giếng trời lệch về phía rộng: đặt giếng trời ở chỗ lô bắt đầu nở, ánh sáng rơi xuống cầu thang hoặc phòng sinh hoạt giữa nhà.
- Khối nhà sau rộng hơn khối trước: với lô nở rõ, có thể chia thành hai khối chữ nhật, khối trước hẹp làm phòng khách, khối sau rộng làm bếp và phòng ăn, nối bằng sân trong.
- Kho, phòng kỹ thuật, chỗ để xe: những góc tam giác nhỏ ở hai bên là chỗ hợp để đặt bồn nước, máy nước nóng, tủ điện, kho đồ làm vườn.
- Vườn nhỏ thay vì cố xây kín: diện tích xây dựng còn chịu quy định mật độ của địa phương, nên phần nở nhiều khi không được phép xây hết. Để vườn là cách dùng vừa hợp luật vừa mát nhà.
Điều nên tránh là cho mọi bức tường chạy theo cạnh xiên. Phòng có góc nhọn khó kê giường, tủ, và về mặt phong thủy dân gian góc nhọn trong phòng cũng bị chê. Một khối chính vuông cộng không gian phụ linh hoạt thường là lời giải gọn nhất.
Những chỗ dễ vỡ mộng với đất nở hậu
Phần nở rơi vào chỗ không xây được. Chỉ giới xây dựng, khoảng lùi sau, hành lang an toàn lưới điện hay kênh mương có thể cắt đúng phần đất nở. Trên giấy lô đẹp, ngoài thực tế phần được xây vẫn là một khối thẳng.
Phía sau là thứ gì. Nở hậu mà sau lưng là một bức tường cao sát ranh, một con mương hở hay một khu đất trũng thì phần hậu rộng lại thành chỗ tối, ẩm. Phong thủy hình thế cũng coi trọng thứ nằm sau lưng nhà không kém hình dáng lô.
Nở nhờ đất chưa hợp thửa. Có trường hợp lô gồm thửa chính và một mẩu đất phía sau mua thêm bằng giấy tay. Hình dáng đẹp chỉ thành hiện thực khi phần mua thêm đã được nhập vào thửa theo đúng thủ tục.
Giá bị đẩy vì một chữ. Mặt tiền là yếu tố quyết định giá nhiều nhất ở nhà phố. Lô nở hậu ít mà giá cao hơn hẳn lô bên cạnh chỉ vì chữ "nở hậu" thì nên tính lại bằng diện tích sử dụng thật.
Nở nhưng lệch trục so với đường. Khi mặt tiền không vuông với đường mà phần hậu lại nở, căn nhà dễ có cảm giác vẹo. Phần này xử lý bằng cách đặt mặt đứng song song với đường, khối sau xoay theo trục lô.
Kiểm một lô nở hậu trước khi xuống tiền
Một lô đất được quảng cáo là nở hậu nên được kiểm theo thứ tự dưới đây. Phần lớn các bước bạn tự làm được với thước dây và bản sao sơ đồ thửa.
- Đọc sơ đồ thửa trên giấy chứng nhận: ghi lại kích thước bốn cạnh và đối chiếu với lời rao.
- Ra thực địa đo lại bốn cạnh và hai đường chéo; nếu hàng rào hiện tại lệch so với sơ đồ, ghi lại chỗ lệch.
- Tính độ chênh cạnh sau so với cạnh trước để biết lô nở nhẹ, nở rõ hay đã thành dạng hình thang.
- Hỏi quy hoạch và chỉ giới xây dựng: phần nở có nằm trong vùng được xây không, có khoảng lùi sau bắt buộc không.
- Nhìn phía sau lô: tường, nhà, mương, đất trống; quay lại vào buổi chiều và lúc mưa để xem nắng, nước.
- Phác thử một khối nhà chữ nhật trong lô: đo xem phần đất dôi ra còn lại bao nhiêu và có dùng được vào việc gì.
Nếu sau sáu bước lô vẫn ổn, chữ "nở hậu" khi ấy đúng nghĩa là điểm cộng. Nếu một trong các bước báo vấn đề, hãy tính giá theo diện tích dùng được, không theo dáng đất trên tin rao.
Ví dụ giả định: một lô nở hậu ở ven đô
Ví dụ giả định: lô đất ở một phường ven đô, mặt tiền 4,5 m, cạnh sau 6 m, chiều sâu 20 m, cạnh trái vuông góc với đường, cạnh phải xiên ra. Đây là dạng nở lệch một bên, độ chênh khoảng một phần ba so với mặt tiền, thuộc nhóm nở rõ.
Một phương án hợp lý là bám tường nhà theo cạnh trái vuông, giữ khối nhà rộng 4,5 m suốt chiều sâu. Phần đất hình tam giác dài dọc cạnh phải, từ chỗ gần như bằng không ở mặt tiền đến 1,5 m ở phía sau, được dùng làm giếng trời dài kết hợp lối đi bên hông ra sân sau. Phòng ngủ phía sau mở cửa sổ ra giếng trời, bếp có cửa ra sân sau rộng gần 6 m. Căn nhà không có phòng nào bị góc nhọn, lại có ánh sáng ở cả hai phía.
Nếu chủ nhà muốn tận dụng thêm, có thể nới khối nhà sau rộng ra theo phần nở khi đã qua giếng trời, nhưng vẫn giữ các phòng là hình chữ nhật. Ở đây phong thủy dân gian và kiến trúc gặp nhau: đất được khen vì nở hậu, còn nhà được sống tốt vì khối vuông và có khoảng thở.
Câu hỏi thường gặp
Đất nở hậu có thật sự tốt hơn đất vuông vức không?
Trong quan niệm dân gian, đất vuông vức và đất nở hậu nhẹ đều được khen, có người còn xếp đất vuông vức lên trước vì cân đối. Về thiết kế, đất vuông vức dễ làm nhất; đất nở hậu có lợi ở phần sân sau rộng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Đất nở hậu nhưng nở lệch một bên có sao không?
Không có gì đáng lo nếu biết thiết kế. Khối nhà bám theo cạnh vuông, phần xiên để làm giếng trời, lối đi bên hông hoặc bồn cây. Chỉ khi cố cho tường chạy theo cạnh xiên thì mới sinh ra phòng có góc nhọn khó dùng.
Nở hậu bao nhiêu mét thì được coi là đẹp?
Không có số mét chuẩn vì còn tuỳ mặt tiền. Cách đọc hợp lý là so độ chênh với mặt tiền: chênh nhẹ đến vài chục phần trăm và xoè đều thường được khen; chênh quá lớn thì lô đã thành dạng hình thang hay hình quạt, nên đọc theo dạng đó.
Phần đất nở ra có được xây kín không?
Còn tuỳ quy định mật độ xây dựng, khoảng lùi và chỉ giới của địa phương. Nhiều trường hợp phần nở chỉ được làm sân hoặc vườn. Hãy hỏi thông tin quy hoạch và điều kiện cấp phép trước khi tính diện tích sàn.
Mua đất nở hậu có cần nhờ thầy xem thêm không?
Không bắt buộc. Phần quan trọng là pháp lý, quy hoạch, kích thước thật và môi trường quanh lô, những thứ bạn tự kiểm được. Nếu gia đình muốn tham khảo thêm phong thủy, hãy coi đó là ý kiến văn hoá, không thay thế các bước kiểm kỹ thuật và pháp lý.
Đất nở hậu có cần đặt vật phẩm gì không?
Không cần. Quan niệm khen đất nở hậu không đi kèm yêu cầu đặt vật phẩm nào. Điều giúp căn nhà dễ sống là thiết kế khối vuông, giữ sân sau thoáng và thoát nước tốt. Ai nói phải mua món này món kia để "giữ phần nở" thì nên cân nhắc.