Cột đứng giữa phòng khách bị nhiều sách phong thủy phổ thông coi là điểm trừ: nó chia cắt không gian, cạnh cột vuông chĩa vào chỗ ngồi được gọi là "sát góc", cột đối thẳng cửa thì bị ví như vật chắn khí khẩu. Nhưng cột chịu lực là một phần kết cấu của ngôi nhà và không bao giờ được đục, cắt hay khoét để "hoá giải". Cách xử lý đúng là bọc, kê đồ khéo và tận dụng cột thành một phần nội thất.
Bài giải thích vì sao phòng khách hay có cột, quan niệm nói gì và vì sao nó tuỳ bối cảnh, những việc tuyệt đối không làm, rồi đi vào các cách bọc và bố trí cụ thể. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; riêng phần kết cấu thì không có chỗ cho tuỳ ý.
Vì sao phòng khách lại có cột đứng giữa
Phần lớn nhà ở Việt Nam hiện nay là nhà khung bê tông cốt thép: cột và dầm gánh tải trọng, tường chỉ là vách ngăn. Khi phòng khách rộng hơn khoảng cách giữa hai hàng cột mà kỹ sư cho phép, sẽ có một cây cột nằm lọt vào trong phòng. Nhà ống rộng năm sáu mét trở lên, biệt thự có phòng khách lớn, và căn hộ chung cư ở những vị trí giáp lõi thang hay gặp chuyện này.
Một nguồn khác là cải tạo. Nhiều gia đình phá tường ngăn giữa hai phòng để làm phòng khách rộng hơn, và cây cột vốn nằm trong tường bỗng đứng trơ trọi giữa phòng. Nếu cột ấy chịu lực, nó phải ở lại.
Ở nhà truyền thống bằng gỗ, cột lại là chuyện hoàn toàn khác: nhà ba gian, năm gian Bắc Bộ, nhà rường Huế có hàng cột cái, cột quân chạy dọc gian nhà, và không gian sinh hoạt được tổ chức quanh chúng. Không ai coi cột cái là điều xấu; ngược lại, dựng cột cái từng là một khâu được làm lễ cẩn trọng. Đặt hai hình ảnh cạnh nhau cho thấy: cách nhìn về cột phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh, không phải một luật chung.
Phong thủy nói gì về cột trong phòng khách
Cột đứng trơ giữa phòng. Bị ví như "cọc đâm" xuống giữa minh đường, chia khí làm hai. Diễn giải đời thường: cột giữa phòng chắn tầm nhìn, chia phòng thành hai nửa không ra nửa nào, khó kê đồ.
Cạnh cột chĩa vào chỗ ngồi. Cột vuông có bốn cạnh sắc; cạnh nào chĩa thẳng vào sofa hay ghế chủ bị gọi là "sát góc". Lý do thực tế là cảm giác khó chịu khi một cạnh sắc ở ngay tầm mắt, và nguy cơ va đầu gối, va đầu với trẻ nhỏ.
Cột đối thẳng cửa chính. Gọi là cột chắn cửa. Người bước vào phải lách quanh cột, tầm nhìn đầu tiên bị chặn. Đây là trường hợp được bàn nhiều nhất, vì nó chạm vào cả lối đi lẫn ấn tượng đầu tiên của căn nhà.
Cột tròn, cột bọc gỗ. Thường được coi là nhẹ hơn cột vuông bê tông trơ, vì không có cạnh sắc và mang vẻ "mềm". Đây là lý do bọc tròn hoặc bo cạnh là cách xử lý phổ biến nhất.
Mức tin. Không có căn cứ cho thấy cây cột gây ra chuyện gì với người sống trong nhà ngoài những bất tiện về không gian. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Những lời doạ "cột giữa nhà làm gia đình chia rẽ" là cách diễn giải biểu tượng, không nên vì thế mà làm gì liều lĩnh với kết cấu.
Những điều tuyệt đối không làm với cột
Phần này không phải phong thủy mà là an toàn kết cấu. Nhiều sự cố nứt dầm, võng sàn ở nhà dân xuất phát từ những sửa chữa tưởng nhỏ.
- Không đục, cắt, khoét cột chịu lực để làm hốc, làm kệ âm hay "thu nhỏ" cột cho đỡ vướng.
- Không khoan sâu, khoan nhiều lỗ dày đặc vào cột để bắt kệ nặng; nếu cần bắt kệ, hỏi thợ về loại vít, vị trí và tải trọng.
- Không đục rãnh dọc cột để đi ống nước, dây điện âm.
- Không tự phá cột kể cả khi người khác bảo đó là "cột phụ"; chỉ kỹ sư kết cấu mới xác định được và đưa ra phương án thay thế nếu có.
- Không làm theo lời khuyên "hoá giải" nào đòi đụng vào kết cấu chỉ vì lý do phong thủy.
- Không bọc cột bằng vật liệu dễ cháy sát ổ cắm, đèn nóng mà không có lớp cách.
Với căn hộ chung cư, cột thuộc kết cấu chung của toà nhà; mọi can thiệp đều phải theo nội quy và quy định về cải tạo căn hộ. Với nhà riêng, sửa chữa liên quan kết cấu có thể cần xin phép theo quy định xây dựng hiện hành.
Các cách bọc cột phòng khách và khi nào nên chọn
Bọc cột là cách "hoá giải" vừa đúng tinh thần phong thủy (làm mềm cạnh sắc, hoà cột vào không gian) vừa an toàn kết cấu, miễn là chỉ bọc bên ngoài.
| Cách bọc | Hiệu quả | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bọc tròn bằng thạch cao hoặc tấm cong | Mất cạnh sắc, cột nhẹ hẳn | Cột to thêm vài phân, cần chừa lối đi |
| Ốp nan gỗ, lam gỗ | Ấm, hợp nội thất gỗ, giấu cạnh | Chọn gỗ đã xử lý chống mối mọt, ẩm |
| Ốp đá, gạch | Bền, dễ lau | Cạnh nên bo hoặc nẹp góc tròn |
| Kệ sách, kệ trang trí bao quanh | Biến cột thành nội thất có ích | Kệ bắt vào sàn hoặc tự đứng, không đè lực lên cột |
| Ốp gương | Phòng trông rộng, cột "biến mất" | Dễ vỡ, phản chiếu lung tung; tránh nếu có trẻ nhỏ |
| Sơn cùng màu tường, bo cạnh | Rẻ nhất, cột chìm vào phòng | Hiệu quả vừa phải với cột to |
Bọc gương là cách nhiều nơi gợi ý, nhưng nó đi kèm nhiều quan niệm khác về gương phản chiếu cửa, giường; danh mục Gương của trang có bàn riêng. Với phòng khách có trẻ nhỏ, bọc gỗ hoặc thạch cao bo tròn là lựa chọn an toàn hơn.
Tận dụng cột làm ranh giới chia khu
Cách nghĩ hiệu quả nhất là thôi coi cột là vật thừa, mà xem nó như một "mốc" có sẵn để chia phòng. Cột đứng giữa phòng khách thường nằm đúng chỗ có thể tách khu ngồi với lối đi, hoặc phòng khách với phòng ăn. Kê sofa sao cho cột nằm ở mép ngoài của khu ngồi, không ở giữa; thêm một tấm thảm định khu, cột bỗng thành đường biên tự nhiên.
Một cách khác là biến cột thành trung tâm của một món nội thất: bàn bar nhỏ hoặc mặt bàn uống trà vòng quanh cột, kệ sách bao bốn mặt, giá treo cây xanh. Khi cột có công năng, mắt người nhìn sẽ đọc nó như một món đồ chứ không phải một vật cản. Theo cách nói của phong thủy, khí khi ấy "đi vòng" quanh cột chứ không bị "đâm".
Với cột đối thẳng cửa chính, có thể đặt một chậu cây cao hoặc kệ thấp ngay trước cột, phía cửa nhìn vào, để cột lùi về phía sau trong tầm nhìn. Lối đi được dẫn vòng sang một bên. Cách này vừa làm mềm hình ảnh "chắn cửa" vừa tạo ra một khoảng đệm nhỏ — thứ mà phòng khách mở thẳng từ cửa vào thường thiếu.
Cột trong căn hộ chung cư và cột gỗ trong nhà cổ
Ở căn hộ, cột thường không đứng trơ giữa phòng mà lồi ra từ tường, tạo một khối vuông chiếm mất góc phòng khách. Phong thủy coi khối lồi này giống cột ở chỗ tạo ra cạnh sắc và góc lõm khó dùng. Cách xử lý hay gặp là đóng tủ hoặc kệ âm lấp phẳng hai bên khối cột, để cả bức tường thành một mặt phẳng; khối cột biến mất vào trong tủ, cạnh sắc không còn lộ ra phòng.
Với nhà gỗ truyền thống, câu chuyện ngược lại. Hàng cột lim, cột gỗ mít trong nhà ba gian, nhà rường là nét đẹp của kiến trúc, và việc bọc kín chúng đi thường làm mất giá trị của ngôi nhà. Ở đây không ai nói tới "cột đâm minh đường"; người ta kê bộ bàn ghế theo trục giữa hai hàng cột, coi khoảng giữa hai cột cái là chỗ trang trọng nhất.
Hai cách đối xử ấy cho thấy một điều: phong thủy về cột chủ yếu phản ứng với hình thức — cột bê tông vuông trơ, cạnh sắc, đứng lạc lõng. Khi cột được tạo hình đẹp, có vai trò rõ ràng trong không gian, phần lớn những lời chê không còn áp dụng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và nó gợi ý rằng giải pháp thẩm mỹ thường đã đủ.
Kê đồ quanh cột cho đỡ vướng và đỡ va
Nguyên tắc đầu tiên là không để cạnh cột chĩa thẳng vào chỗ ngồi chính. Nếu không bọc tròn được, xoay hướng sofa để cột nằm song song với lưng ghế hoặc bên hông, không ở chính diện. Nguyên tắc thứ hai là giữ khoảng hở giữa cột và đồ đạc đủ cho một người đi qua, hoặc khít hẳn vào cột; khe hở lưng chừng chỉ thành chỗ đọng bụi và chỗ trẻ con chui vào kẹt.
Chiếu sáng cũng giúp cột bớt nặng nề. Một đèn hắt từ chân cột lên hoặc đèn rọi từ trần xuống làm cột thành một mảng sáng có chủ ý, thay vì một khối tối đứng giữa phòng. Với cột ốp gỗ có kệ, đèn dải giấu dưới mỗi đợt kệ là đủ.
Nhà có trẻ nhỏ nên bọc mềm phần cạnh cột ở tầm cao dưới một mét, ít nhất trong vài năm đầu. Đây là việc nhỏ nhưng đúng là thứ mà các nhà phong thủy hiện đại gọi là "hoá giải sát góc" — chỉ khác là lần này cái góc thật sự có thể làm đau ai đó.
Ví dụ giả định: phòng khách một nhà phố ở Cần Thơ sau khi phá tường có cột vuông đứng cách cửa chính hai mét, cạnh cột chĩa vào sofa. Gia đình ốp nan gỗ bo tròn, đóng kệ thấp hai mặt quanh chân cột, dời sofa lùi về phía tường để cột thành ranh giới giữa khu ngồi và lối đi xuống bếp. Không ai phải đụng tới bê tông, và cây cột từ chỗ bị chê thành góc trưng sách của cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết cột trong phòng khách có chịu lực không?
Cách chắc chắn là xem hồ sơ thiết kế kết cấu hoặc hỏi kỹ sư. Cột bê tông có dầm đỡ phía trên, nằm thẳng hàng với cột tầng dưới và tầng trên thường là cột chịu lực. Không nên tự phán đoán bằng mắt rồi đục phá, vì hậu quả có thể ảnh hưởng tới cả ngôi nhà.
Cột giữa phòng khách có cần treo vật phẩm để hoá giải không?
Không cần. Các lời khuyên phổ biến về cột chủ yếu xử lý bằng nội thất: bọc tròn, ốp gỗ, kệ, cây xanh, ánh sáng. Vật phẩm treo lên cột không làm cột bớt vướng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và cách xử lý bằng nội thất có lợi ích nhìn thấy được ngay.
Bọc cột bằng gương có nên không?
Gương làm cột như biến mất và phòng trông rộng hơn, nhưng dễ vỡ, phản chiếu nhiều hướng và có nhiều quan niệm kiêng về gương. Nếu nhà có trẻ nhỏ hay người già, nên chọn gỗ hoặc thạch cao bo tròn. Nếu vẫn dùng gương, chọn loại an toàn có màng chống vỡ.
Có nên dời phòng khách sang chỗ khác vì cột?
Hiếm khi cần. Cột giữa phòng là vấn đề bố trí, giải được bằng cách kê lại đồ và bọc cột. Chỉ nên đổi công năng phòng khi cột chia phòng thành hai phần quá nhỏ đến mức không kê được khu ngồi, và khi đó cũng nên tính cả ánh sáng, lối đi chứ không chỉ cái cột.
Cột đối diện cửa chính xử lý thế nào cho gọn?
Đặt một chậu cây cao hoặc kệ thấp phía trước cột nhìn từ cửa, dẫn lối đi vòng sang một bên và bo tròn cạnh cột. Cách này tạo khoảng đệm sau cửa, giữ tầm nhìn không bị chặn thẳng. Không cần và không nên đục bớt cột để mở rộng lối vào.