Cột đứng giữa tiệm, dầm chạy ngang ngay trên quầy hay mặt bằng khuyết một góc là những "lỗi" mặt bằng mà phong thủy hay nhắc; cách xử lý được đa số người làm nghề đồng ý là biến cột thành điểm trưng bày, không đặt chỗ ngồi lâu dưới dầm, và dùng góc khuyết cho việc phụ thay vì cố "bù" cho đủ. Không có cách nào trong số đó cần đục cột, cắt dầm hay xây thêm phần khuyết.
Điểm cần nói rõ ngay từ đầu: cột và dầm là kết cấu chịu lực. Phong thủy không thay được tính toán kết cấu, và mọi lời khuyên kiểu "đục bớt cột", "tháo dầm cho thoáng" phải qua kỹ sư kết cấu, xin phép theo quy định và có sự đồng ý của chủ nhà nếu là mặt bằng thuê. Bài này chỉ bàn về cách bố trí xung quanh những thứ không thể đụng tới.
Vì sao phong thủy để ý cột, dầm và góc khuyết
Phong thủy loan đầu đọc hình thế bên ngoài, còn khi vào trong nhà, người làm nghề đọc hình khối của chính căn phòng. Một không gian vuông vức, trần phẳng, không có vật đứng chắn giữa được coi là "khí đi đều". Cột giữa phòng làm dòng khí bị tách đôi; dầm lộ trên trần tạo cảm giác bị đè xuống; góc khuyết làm mặt bằng "thiếu một phương", và một số trường phái gắn phương thiếu đó với một mặt nào đó của đời sống.
Những cách đọc này có phần bắt nguồn từ cảm nhận thật. Người ngồi lâu dưới một dầm thấp thường thấy ngột; một cây cột lớn giữa phòng làm người ta phải đi vòng; mặt bằng méo khó kê đồ. Phong thủy đặt tên cho các cảm nhận đó và gắn thêm ý nghĩa, còn kiến trúc nội thất xử lý chúng bằng cách bố trí và che chắn.
Riêng chuyện góc khuyết gắn với phương nào thì "thiếu" mặt nào của đời sống là quan niệm của một số phái, dựa trên lưới bát quái đặt lên mặt bằng. Các phái khác nhau đặt lưới khác nhau, nên kết luận cũng khác. Bài này ghi nhận quan niệm đó nhưng không dùng nó để phán điều gì về việc buôn bán của bạn.
Cột đứng giữa tiệm
Quan niệm. Cột giữa không gian bị nói là chắn khí, chia khí làm hai. Cột vuông có bốn cạnh còn bị coi là có góc nhọn chĩa ra bốn phía, nhất là khi cạnh cột chĩa thẳng vào cửa hoặc vào quầy.
Thực tế. Cột là chỗ khách phải đi vòng, che tầm nhìn từ quầy và có cạnh dễ va. Nhưng nó cũng là một mặt đứng có sẵn giữa tiệm, chỗ mà nếu không có cột bạn có khi phải đặt thêm một kệ.
Biến cột thành điểm trưng bày. Bọc cột bằng kệ bốn mặt thấp, bàn tròn quanh chân cột, hay giá treo quanh thân cột. Cột không còn là vật chắn mà thành điểm dừng giữa lối. Cách này được người làm phong thủy ưa vì "hoá" cột, và người làm bán lẻ ưa vì thêm mặt bày hàng.
Bo cạnh cột. Bọc nẹp tròn ở bốn cạnh hoặc ốp cột thành hình tròn bằng vật liệu nhẹ. Việc này không đụng tới kết cấu, giảm va chạm và đáp ứng quan niệm tránh góc nhọn.
Gương bọc cột. Có người ốp gương quanh cột để cột "biến mất". Cách này làm tiệm trông rộng hơn nhưng dễ gây va chạm vì khách không thấy cột, và phản chiếu đèn loá mắt. Nếu dùng, chỉ nên ốp một phần, ngang tầm thân người, có dải mờ báo hiệu.
Không đặt quầy ngay sau cột. Người ngồi quầy bị cột che mất tầm nhìn ra cửa. Nếu không dời được quầy, dùng gương cầu lồi để thấy phần bị khuất.
Dầm ngang trên quầy và chỗ ngồi
Trong phong thủy nhà ở, người ta hay nhắc cảnh "hoành lương áp đỉnh", tức xà ngang đè trên đầu, và khuyên không đặt giường, bàn làm việc, bếp hay bàn thờ ngay dưới xà. Ở cửa hàng, chỗ tương đương là quầy, chỗ người bán ngồi suốt ngày. Quan niệm cho rằng ngồi dưới dầm lâu ngày bị đè nén, thiếu thoải mái.
Lý do thực tế phụ thuộc vào độ cao. Dầm ở trần cao ba bốn mét thì người ngồi dưới gần như không thấy. Dầm thấp, nhất là ở tầng lửng hoặc nhà ống cải tạo, tạo cảm giác ngột thật và có nguy cơ va đầu khi đứng dậy. Dầm còn hay là đường đi của dây điện, ống nước, ống điều hoà, nên đặt quầy với máy tính tiền, máy in, máy quẹt thẻ ngay dưới đó có thể bất tiện khi cần sửa chữa.
Cách xử lý thường gặp, xếp từ dễ đến khó: dời quầy sang một bên để dầm nằm trên lối đi chứ không trên chỗ ngồi; làm trần thạch cao phẳng che dầm nếu trần đủ cao; ốp dầm cho bo tròn và sơn cùng màu trần để bớt nổi; treo đèn hoặc dải đèn dọc dầm để biến nó thành đường dẫn mắt. Một số người theo quan niệm treo vật trang trí dưới dầm; nếu treo, nên chắc chắn và không ngang tầm đầu người.
Mặt bằng khuyết góc và mặt bằng méo
Mặt bằng cửa hàng ở phố Việt Nam ít khi vuông vức, nhất là ở nhà góc, nhà trong ngõ hay nhà cải tạo nhiều lần. Bảng dưới gom các dạng hay gặp và cách tận dụng.
| Dạng mặt bằng | Quan niệm phong thủy | Cách bố trí thường dùng |
|---|---|---|
| Chữ L | Khuyết một góc, khí không đều | Phần dài làm khu bán chính; phần ngắn làm kho, khu thử, khu chờ hoặc khu hàng đặc thù |
| Khuyết một góc trong cùng | Thiếu một phương theo lưới bát quái | Đặt kệ cao che góc, làm khu nhân viên, hoặc bày điểm nhấn để góc thành chỗ có lý do đến |
| Tóp hậu (trước rộng sau hẹp) | Dân gian ngại vì "đầu to đuôi nhỏ" | Bán hàng ở phần rộng phía trước, phần hẹp làm kho, khu phụ |
| Nở hậu (trước hẹp sau rộng) | Được nhiều người ưa vì "càng vào càng rộng" | Cửa hẹp nên cần tủ kính sáng; phía sau rộng bày nhiều hàng |
| Góc vát, góc nhọn (đất tam giác) | Góc nhọn bị coi là sát khí | Góc nhọn làm kệ tam giác, chậu cây, khu trưng bày nhỏ; tránh đặt chỗ ngồi tại đó |
Cách nhìn chung là đừng cố bắt mặt bằng phải vuông. Phần lệch, phần khuyết nên giao cho việc phụ hoặc việc cần ít diện tích, còn phần vuông vức nhất dành cho khách. Phong thủy gọi đây là "dùng chỗ chính cho việc chính"; người thiết kế gọi là phân vùng theo công năng.
Những việc không nên làm vì một lời khuyên phong thủy
Mặt bằng thuê và mặt bằng nhà phố có những giới hạn mà lời khuyên phong thủy, dù có ý tốt, không được vượt qua.
- Đục, cắt, thu nhỏ cột hay dầm khi chưa có kỹ sư kết cấu tính toán và chưa xin phép theo quy định. Đây là kết cấu chịu lực cho cả toà nhà, kể cả các tầng phía trên không phải của bạn.
- Xây thêm phần khuyết lấn ra ngoài ranh giới đất, lấn vỉa hè hay lấn sang nhà bên cạnh để "bù góc".
- Đập tường, mở cửa mới ở mặt bằng thuê khi chủ nhà chưa đồng ý bằng văn bản.
- Treo vật nặng như vật phẩm bằng đá, đồng lên dầm, lên trần thạch cao không tính tải.
- Ốp kín cột bằng vật liệu dễ cháy rồi luồn dây điện bên trong mà không có ống bảo vệ.
Nếu một người tư vấn đề nghị những việc trên như điều kiện để "cải vận" cửa hàng, nên dừng lại và hỏi lý do kỹ thuật. Một cách bố trí tốt có thể làm được gần như trọn vẹn mà không đụng tới kết cấu. Đây là ranh giới giữa quan niệm, vốn tin tới đâu tuỳ mỗi người, và an toàn công trình, vốn không có chỗ cho tuỳ chọn.
Bố trí một mặt bằng có cột giữa: ví dụ giả định
Ví dụ giả định: một tiệm đồ gia dụng mặt tiền năm mét, sâu mười hai mét, có một cột vuông đứng cách cửa khoảng bốn mét, lệch về bên phải, và một dầm chạy ngang tiệm ở khoảng giữa. Các bước bố trí có thể như sau.
- Giữ khoảng ngay sau cửa trống, kệ thấp hai bên, để từ cửa nhìn thấy cột và phía sau cột.
- Bọc cột bằng kệ bốn mặt thấp, bày nhóm hàng mới hoặc hàng mùa; bốn cạnh bo tròn.
- Lối chính đi vòng bên trái cột, rộng hơn lối bên phải; khách tự nhiên đi theo lối rộng.
- Đặt quầy ở phía trái, lùi sau dầm một chút để dầm nằm trên lối đi chứ không trên chỗ ngồi; sau lưng quầy là kệ cao làm chỗ tựa.
- Dọc dầm treo một dải đèn chiếu xuống lối đi, biến dầm thành ranh giới giữa khu trước và khu sau.
- Tường cuối tiệm sáng, bày hàng lớn; góc khuất sau cột phía phải gắn một gương cầu lồi để quầy nhìn thấy.
Cách bố trí này không động tới cột hay dầm, nhưng xử lý được cả bốn điều phong thủy hay nhắc: cột chắn, góc nhọn, dầm đè chỗ ngồi và góc khuất. Mỗi bước cũng có một lý do bán hàng riêng.
Tầng lửng và cầu thang trong cửa hàng
Tầng lửng làm trần thấp. Nhiều tiệm nhà phố làm tầng lửng để thêm chỗ chứa hàng, khiến phần trần bên dưới thấp hẳn. Phong thủy coi trần thấp đè trên khu bán như dầm lớn đè xuống. Về thực tế, khu trần thấp tối và ngột, khách ít muốn đứng lâu. Nên để phần trần thấp cho kho, quầy phụ hay khu hàng nhỏ, còn khu bán chính nằm dưới phần trần cao.
Mép tầng lửng nhìn từ cửa. Đứng ở cửa nhìn vào mà thấy ngay một mảng sàn lửng chắn ngang tầm mắt thì tiệm có vẻ bị chia cắt. Lùi mép lửng vào trong, làm lan can thoáng, hoặc chiếu sáng phần dưới lửng giúp giảm cảm giác này.
Cầu thang đối thẳng cửa. Cầu thang dốc xuống thẳng về phía cửa được một số người ngại vì "khí chảy ra ngoài". Lý do thực tế đáng kể hơn là khách có thể tưởng cầu thang là lối đi dành cho mình, và người đi xuống vội dễ va vào khách mới vào. Xoay chân thang, đặt vách che hoặc kệ thấp ở chân thang là cách dung hoà.
Gầm cầu thang. Gầm thang hay thành chỗ chất đồ tối và bừa. Phong thủy coi đây là góc ứ; thực tế, đồ chất ở đó dễ thành nguy cơ cháy nếu gần ổ điện. Gầm thang gọn, có cửa tủ, có đèn là đủ.
An toàn trước hết. Cầu thang lên kho thường dốc và hẹp. Tay vịn chắc, bậc chống trơn, đèn đủ sáng và không chất hàng trên bậc là những điều không phụ thuộc vào trường phái nào.
Câu hỏi thường gặp
Cột giữa cửa hàng có cần phá đi không?
Không nên. Cột là kết cấu chịu lực, phá hoặc thu nhỏ phải có kỹ sư kết cấu tính toán, xin phép theo quy định và được chủ nhà đồng ý. Phong thủy có nhiều cách xử lý cột mà không đụng tới nó: bọc kệ trưng bày, bo cạnh, đặt chậu cây, đổi hướng lối đi.
Quầy nằm dưới dầm thì có sao không?
Theo quan niệm, ngồi lâu dưới dầm bị đè nén. Thực tế, điều này chỉ đáng bận tâm khi dầm thấp gây ngột hoặc dễ va đầu. Nếu dời được quầy thì nên dời; nếu không, làm trần phẳng che dầm, ốp bo tròn hoặc treo đèn dọc dầm.
Mặt bằng chữ L có nên thuê làm cửa hàng không?
Mặt bằng chữ L dùng tốt nếu phần dài đủ rộng cho khu bán chính và phần ngắn làm kho, khu thử, khu chờ. Điều cần kiểm là phần ngắn có bị khuất khỏi tầm nhìn quầy không. Phong thủy coi đây là khuyết góc, nhưng đó là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ốp gương quanh cột có tốt không?
Gương làm cột như biến mất và tiệm có vẻ rộng hơn, nhưng dễ khiến khách va vào vì không thấy cột, và có thể loá đèn. Nếu muốn dùng, nên ốp một phần, có dải mờ ở tầm mắt và chọn kính an toàn, cố định chắc.
Mặt bằng tóp hậu có làm cửa hàng được không?
Được. Dân gian ngại "đầu to đuôi nhỏ", nhưng với cửa hàng, phần rộng phía trước là phần quan trọng nhất vì là nơi khách thấy và vào. Phần hẹp phía sau dùng làm kho, chỗ nhân viên hoặc khu hàng ít người xem.
Có cần làm lễ hay đặt vật gì khi cải tạo cột, dầm không?
Một số gia đình có tập quán làm lễ nhỏ khi sửa sang; đó là văn hoá, tin tới đâu tuỳ mỗi người. Điều bắt buộc hơn là có bản vẽ, có kỹ sư nếu đụng kết cấu, có giấy phép khi quy định yêu cầu và có biện pháp an toàn khi thi công trong tiệm đang mở.