Trong phong thủy, lối đi được đọc như dòng nước: dòng thẳng tuột chảy xiết thì khí lướt qua không đọng lại, dòng uốn lượn có chỗ chậm thì khí tụ lại. Áp vào cửa hàng, lối đi lý tưởng theo quan niệm là lối dẫn khách đi một vòng mềm mại qua các khu hàng, có điểm dừng, không có ngõ cụt tối và không có đường xuyên thẳng từ cửa trước ra cửa sau.
Điều thú vị là cách nói này khớp khá sát với những gì người làm bán lẻ quan sát được về luồng khách: khách ít đi vào lối cụt, đi nhanh qua lối thẳng dài và chậm lại ở chỗ có điểm nhìn mới. Bài dưới đây đi qua các dạng lối đi hay gặp, cách đọc chúng theo quan niệm, lý do thực tế và cách sửa mà không cần đập phá gì.
Từ "khí theo nước" đến luồng khách
Thủy pháp là phần của phong thủy bàn về dòng nước quanh nhà: nước từ đâu đến, chảy qua trước nhà thế nào, thoát đi đâu. Khi nhà cửa nằm trong phố, người làm phong thủy coi đường xá là "nước" mới, và đến khi bước vào trong nhà, họ lại coi lối đi là dòng nước nhỏ hơn. Ý chung là khí đi theo đường người đi, nên đường người đi quyết định khí lướt hay khí đọng.
Ba hình ảnh được dùng nhiều nhất là: dòng chảy thẳng (khí bị cuốn đi nhanh), dòng uốn ôm lấy nhà (khí được giữ lại) và vũng nước tù (khí ứ, không lưu thông). Trong cửa hàng, ba hình ảnh này tương ứng với lối thẳng dài từ cửa vào tới cuối tiệm, lối có khúc rẽ và điểm dừng, và các ngõ cụt chất đầy thùng hàng.
Ở phía bán lẻ, nhiều người làm nghề quan sát thấy khách có xu hướng đi theo đường dễ nhất, đi nhanh qua đoạn không có gì thu hút và tránh những chỗ phải chen hoặc phải quay đầu. Cách giải thích khác nhau, nhưng gợi ý bố trí của hai bên lại gần như trùng: lối có nhịp, không cụt, đủ rộng.
Các dạng lối đi và cách đọc
Bảng dưới liệt kê các kiểu lối đi hay gặp ở cửa hàng Việt Nam, từ tiệm mặt phố nhỏ đến cửa hàng tiện lợi, kèm cách đọc theo quan niệm và điều thực tế cần để ý.
| Kiểu lối đi | Quan niệm phong thủy | Điều thực tế | Cách điều chỉnh |
|---|---|---|---|
| Một lối thẳng từ cửa đến cuối tiệm | Khí lướt thẳng, không tụ | Khách đi nhanh, ít dừng; cuối tiệm thường vắng | Đặt bàn thấp hoặc điểm nhấn giữa lối để tạo nhịp |
| Lối vòng quanh tiệm | Khí uốn, ôm lấy không gian | Khách đi qua nhiều khu hàng hơn | Giữ lối vòng đủ rộng, có lối tắt cho khách cần nhanh |
| Lưới nhiều lối song song | Khí chia đều, hơi cứng | Dễ tìm hàng, hợp tiệm tạp hoá, tiện lợi | Đầu mỗi lối là chỗ trưng bày tốt, đừng bỏ trống |
| Ngõ cụt cuối dãy kệ | Nước tù, khí ứ | Khách ngại vào vì phải quay đầu | Mở thông, hoặc biến cuối ngõ thành điểm nhấn sáng |
| Lối xuyên cửa trước ra cửa sau | Xuyên đường, khí vào rồi ra ngay | Thành lối tắt cho người đi ngang | Đặt kệ chuyển hướng, hạn chế dùng cửa sau cho khách |
Không có kiểu nào đúng cho mọi tiệm. Tiệm tạp hoá cần khách tìm hàng nhanh, nên lưới song song hợp hơn lối vòng; tiệm quà tặng, đồ trang trí cần khách dạo xem, nên lối vòng hợp hơn. Phong thủy nói về dòng khí, còn quyết định cuối cùng nên theo cách khách của bạn mua hàng.
Lối thẳng tuột và cách tạo nhịp
Vì sao lối thẳng bị ngại. Một lối dài thẳng từ cửa tới cuối tiệm, đặc biệt ở nhà ống, được ví như mũi tên hoặc dòng nước xiết. Quan niệm cho rằng khí theo đó đi thẳng ra sau, không ở lại. Về thực tế, mắt khách bị kéo thẳng tới cuối mà bỏ qua hai bên, và nếu cuối lối tối hoặc trống thì khách không có lý do gì để đi vào.
Điểm dừng giữa lối. Một bàn trưng bày thấp, một bục hàng mới, một kệ tròn nhỏ đặt lệch giữa lối làm dòng đi phải uốn nhẹ. Theo cách nói phong thủy, đó là "gờ đá" làm nước chậm lại; theo bán lẻ, đó là chỗ khách dừng và nhìn quanh.
Điểm nhấn cuối lối. Bức tường cuối tiệm được chiếu sáng, có hàng nổi bật, kéo khách đi hết chiều sâu. Người làm phong thủy coi chỗ này là nơi khí dừng lại; người bán hàng coi đây là "mồi" để khách đi qua toàn bộ tiệm.
Đổi nhịp sàn hoặc trần. Đổi vật liệu sàn, đổi độ cao trần hay đổi màu tường giữa hai khu cũng tạo cảm giác chuyển đoạn. Cách này hợp với tiệm hẹp không thể đặt thêm gì giữa lối.
Ngõ cụt và góc chết
Ngõ cụt trong cửa hàng thường hình thành dần: cuối một dãy kệ bị chặn bởi thùng hàng, một góc phía sau dùng làm chỗ để xe đẩy, một lối nhỏ dẫn tới nhà vệ sinh nhân viên. Phong thủy coi những chỗ này là nước tù, khí không lưu thông, và thường khuyên giữ sạch, sáng, thông thoáng. Về thực tế, đây là những chỗ ít người đi tới nhất, hàng đặt ở đó gần như không ai thấy.
Cách xử lý phụ thuộc vào việc ngõ cụt có mở thông được không. Nếu mở được, chỉ cần dời một kệ hoặc dọn thùng hàng để lối nối vòng trở lại. Nếu không, nên biến cuối ngõ thành một điểm có lý do để đến: đèn sáng hơn, một nhóm hàng đặc trưng, một gương soi cho tiệm quần áo, hoặc ghế nghỉ cho tiệm đồ lớn.
Góc chết còn là vấn đề an ninh. Chỗ người bán ở quầy không nhìn thấy được là chỗ dễ mất hàng. Giữ tầm nhìn từ quầy tới cuối các lối đi, hoặc dùng gương cầu lồi ở góc khuất, là cách người bán lẻ hay làm; nó cũng trùng với lời khuyên "không để góc nào khuất tối" của phong thủy.
Độ rộng lối đi và chuyện chen chúc
Phong thủy không cho con số độ rộng cụ thể, chỉ nói lối quá hẹp làm khí bị ép, quá rộng làm khí tán. Người làm bán lẻ thì có nhiều quan sát cụ thể hơn, có thể dùng làm điểm tham khảo khi đo lại tiệm của bạn.
- Lối chính từ cửa vào nên đủ cho hai người đi ngược chiều tránh nhau mà không phải nghiêng người; nhiều hướng dẫn thiết kế tham khảo đặt khoảng trên dưới một mét trở lên cho lối như vậy.
- Lối phụ giữa hai dãy kệ có thể hẹp hơn, nhưng nếu có khách đẩy xe hay bế con thì cần tính thêm.
- Lối có người dùng xe lăn hoặc xe đẩy em bé cần rộng hơn và không có bậc; đây là chuyện tiếp cận chứ không chỉ là tiện lợi.
- Paco Underhill, trong Why We Buy, mô tả hiện tượng khách, nhất là phụ nữ, thường bỏ dở việc xem hàng khi bị người phía sau chạm hoặc quẹt vào lưng. Ông gọi đó là butt-brush effect. Lối càng hẹp, hiện tượng này càng dễ xảy ra.
- Lối thoát nạn và chỗ đặt bình chữa cháy phải luôn thông, không chất hàng, dù vào mùa cao điểm. Quy định về phòng cháy đứng trước mọi cân nhắc khác.
Mấy con số trên chỉ là tham khảo; cách kiểm chắc nhất là quan sát tiệm của chính bạn vào giờ đông, xem khách bị kẹt ở chỗ nào. Đó cũng là chỗ phong thủy gọi là khí bị nghẽn.
Vẽ lại luồng đi trong một buổi chiều
Bạn không cần bản vẽ kỹ thuật để xem lối đi. Một tờ giấy, cây bút và một buổi quan sát là đủ để thấy luồng thật khác với luồng bạn tưởng thế nào.
- Vẽ sơ mặt bằng tiệm: cửa, quầy, các dãy kệ, bàn trưng bày, cửa sau nếu có.
- Chọn một giờ đông khách, ngồi ở chỗ nhìn được phần lớn tiệm, dùng bút vẽ đường đi của mười khách liên tiếp, không cần ghi gì khác.
- Đánh dấu chỗ khách dừng lại lâu, chỗ khách quay đầu, chỗ không ai đi tới.
- So với bản vẽ: lối thẳng nào khách đi nhanh, ngõ nào không ai vào, chỗ nào hai người phải tránh nhau.
- Chọn một chỗ để sửa trước: thêm điểm dừng ở lối thẳng, mở một ngõ cụt, hoặc nới một chỗ nghẽn.
- Một hai tuần sau, vẽ lại mười đường đi khác để xem thay đổi có tác dụng không.
Đây là ví dụ giả định về cách làm, không phải phương pháp đo lường chính quy. Nhưng nó cho bạn bằng chứng từ chính khách của mình, chắc chắn hơn mọi quy tắc chung, kể cả quy tắc phong thủy. Đây là quan niệm có thể tham khảo, còn khách thật mới là thước đo cuối.
Đoạn cuối luồng đi: từ kệ tới chỗ thanh toán
Luồng đi trong cửa hàng không kết thúc ở kệ cuối cùng mà ở chỗ khách trả tiền rồi bước ra. Theo cách đọc dòng nước, đây là "thủy khẩu", nơi dòng chảy thoát đi. Một số người làm phong thủy khuyên thủy khẩu nên kín đáo, không mở toang thẳng ra cửa, với ý giữ khí lại lâu hơn. Đặt trong cửa hàng, ý này hợp với việc bố trí chỗ thanh toán lệch khỏi trục cửa chứ không đặt chắn ngay lối vào.
Lý do thực tế nằm ở hàng chờ. Vào giờ đông, khách đứng chờ thanh toán dễ tràn ra lối chính, chắn khách mới đang vào. Nếu chỗ thanh toán ở sát cửa, hàng chờ bít luôn khí khẩu, đúng điều phong thủy ngại nhất. Chừa một đoạn đứng chờ song song với tường, không cắt ngang lối, là cách đơn giản để hai dòng người vào và ra không giẫm lên nhau.
Đoạn cuối này còn là chỗ khách hay mua thêm món nhỏ trong lúc chờ, nên nhiều tiệm đặt kệ thấp hàng lặt vặt dọc đoạn đứng chờ. Kệ ở đây phải thấp và gọn để không làm hẹp lối. Vị trí chi tiết của quầy thu ngân và két có danh mục riêng trên trang này; ở đây chỉ bàn tới việc quầy nằm ở đâu trong luồng đi để luồng không bị nghẽn.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng có cửa sau thẳng cửa trước có sao không?
Phong thủy gọi đây là xuyên đường, khí vào cửa trước rồi thoát ngay ra cửa sau. Thực tế, lối thẳng giữa hai cửa dễ thành đường tắt cho người đi ngang, gió lùa và mất kiểm soát hàng. Nên đặt kệ hoặc vách chuyển hướng và hạn chế khách dùng cửa sau.
Lối đi trong cửa hàng nên thẳng hay cong?
Không cần cong thật sự. Phong thủy ưa đường uốn vì khí đọng lại, nhưng trong tiệm, chỉ cần lối có điểm dừng và điểm nhấn là đủ tạo nhịp. Tiệm cần khách tìm hàng nhanh như tạp hoá vẫn nên giữ lối thẳng, song song, dễ định hướng.
Làm sao biết lối đi trong tiệm có bị nghẽn không?
Quan sát vào giờ đông: chỗ nào khách phải nghiêng người, đứng chờ người khác đi qua hoặc quay đầu là chỗ nghẽn. Nếu nhiều khách cầm hàng rồi đặt lại khi có người đi sát phía sau, lối có thể đang quá hẹp.
Có nên đặt hàng khuyến mãi giữa lối đi chính không?
Một bàn khuyến mãi thấp giữa lối có thể làm điểm dừng tốt nếu lối đủ rộng. Chồng thùng hàng cao giữa lối thì ngược lại, chặn tầm nhìn và tạo chỗ nghẽn. Phong thủy cũng ngại vật cao chắn đường khí ở lối chính.
Tiệm sâu và hẹp thì xử lý lối đi thế nào?
Thường để một lối chính dọc tiệm, kệ cao hai bên, và tạo nhịp bằng bàn thấp lệch, đổi ánh sáng hoặc đổi vật liệu sàn theo từng đoạn. Bức tường cuối tiệm nên sáng và có hàng nổi bật để kéo khách đi hết chiều sâu.
Ngõ cụt trong cửa hàng không mở được thì làm gì?
Biến cuối ngõ thành chỗ có lý do để đến: đèn sáng hơn, một nhóm hàng đặc trưng, gương soi hoặc ghế ngồi. Giữ sạch, không chất thùng. Thêm gương cầu lồi ở góc để người bán nhìn thấy, vừa đỡ mất hàng vừa bớt góc khuất.