Chung cổng, chung ngõ với nhà hàng xóm không bị phong thủy coi là điều cấm; người làm nghề chỉ lưu ý rằng hai nhà dùng chung một "khí khẩu" ngoài cùng, nên lối chung phải thông, sạch và mỗi nhà nên có cửa riêng rõ ràng phía trong. Chuyện đáng lo hơn thường nằm ở giấy tờ lối đi và hoà khí giữa hai gia đình.
Kiểu chung cổng hay gặp ở nhà anh em xây trên đất bố mẹ chia, nhà trong ngõ đi nhờ qua đất nhà mặt đường, dãy nhà liền kề dùng chung sân. Bài trả lời các câu hỏi hay gặp: quan niệm nói gì, mỗi kiểu chung có gì cần để ý, lối đi chung nên được ghi nhận ra sao và làm thế nào để ở chung lâu mà không sinh chuyện. Mọi nhận xét tốt xấu theo phong thủy ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Câu trả lời ngắn: chung cổng không xấu, chung mà không rõ mới là chuyện
Làng Việt xưa vốn có nhiều nhà chung ngõ: một con ngõ nhỏ dẫn vào ba bốn nhà cùng họ, một cổng ngõ chung ngoài đường làng. Trong cách nhìn của phong thủy, ngõ là đoạn "nước" dẫn khí từ đường lớn tới cửa từng nhà. Ngõ thông, quanh co vừa phải, sạch sẽ thì được khen; ngõ bị lấn, chất đồ, tối tăm thì bị chê. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng nó khớp với cảm giác thật của người đi qua.
Vấn đề chỉ nảy sinh khi "chung" mà không rõ: không rõ ai được đi, đi tới đâu, ai giữ chìa khoá cổng, ai sửa khi hỏng, ai trả tiền đèn. Những câu hỏi đó lúc hai nhà còn thân thì không ai nhắc, đến khi đổi chủ hoặc có xích mích thì thành tranh chấp. Nhiều câu chuyện "nhà chung cổng hay lục đục" thật ra bắt nguồn từ đó chứ không phải từ hướng cổng.
Ở đô thị, kiểu chung cổng hay gặp nhất là nhà trong hẻm, trong ngõ sâu, mà lối ra đường phải đi qua một khoảng sân hoặc lối đi nằm trên đất nhà phía trước. Nhiều trường hợp lối ấy có từ thời ông bà, khi đất còn rộng và chưa ai tính chuyện ranh giới từng mét. Đến đời con cháu, nhà phía trước muốn xây lại, xây kín ra sát ranh, thì nhà phía trong mới giật mình vì lối đi của mình chưa từng được ghi nhận.
Vì vậy câu trả lời cho người đang băn khoăn là: không cần lo vì quan niệm, nhưng nên làm rõ phần giấy tờ và nếp sinh hoạt chung càng sớm càng tốt.
Những quan niệm hay nghe về nhà chung cổng
Hai nhà chung một cổng là "chia khí". Người làm phong thủy cho rằng cổng ngoài là lớp khí khẩu đầu tiên, hai nhà cùng dùng thì cùng hưởng. Cách xử lý được khuyên là mỗi nhà có cửa chính riêng, có khoảng sân hoặc hiên trước cửa của mình.
Nhà trong cùng ngõ bị nhà ngoài "chặn khí". Nhà ở sâu trong ngõ phải đi qua nhà khác mới tới đường lớn. Phần thực tế: lối vào dài, xe cứu hoả khó tới, ánh sáng ít. Cần giữ ngõ thông và có đèn.
Cửa nhà mình nhìn thẳng vào sân nhà bên. Quan niệm gọi là khí của hai nhà đan vào nhau. Thực tế là mất riêng tư hai phía. Một bồn cây hoặc vách thấp giữa hai sân là đủ.
Cổng chung đặt lệch về phía một nhà. Nhà phía cổng được coi là "đón khí trước". Chuyện này dễ thành lời ra tiếng vào hơn là ảnh hưởng thật; bàn bạc vị trí cổng công bằng từ đầu là cách tránh.
Nhà anh em chung cổng thì phải cùng hướng. Không có quy tắc như vậy. Hai nhà có thể quay hai hướng khác nhau trong cùng khuôn viên, mỗi nhà xem hướng theo cửa của mình.
Các kiểu chung cổng, chung ngõ và điều nên để ý
Mỗi kiểu chung có rủi ro riêng. Bảng giúp bạn nhận ra mình thuộc kiểu nào và việc cần làm trước.
| Kiểu chung | Thường gặp ở | Điều nên để ý | Việc nên làm sớm |
|---|---|---|---|
| Cổng chung nhà anh em trên đất bố mẹ chia | Nông thôn, ven đô | Đổi chủ khi một nhà bán | Ghi rõ lối chung khi tách thửa |
| Ngõ đi nhờ qua đất nhà mặt đường | Đô thị cũ, làng | Lối đi chưa được ghi nhận | Thoả thuận bằng văn bản, đăng ký nếu được |
| Ngõ chung của nhiều hộ | Phố cổ, ngõ nhỏ | Lấn chiếm, để xe, chất đồ | Quy ước chung của các hộ |
| Sân chung nhà tập thể | Khu tập thể cũ | Cơi nới, phân chia không rõ | Hỏi đơn vị quản lý khu nhà |
| Cổng chung dãy nhà trọ, nhà cho thuê | Đô thị | Giờ đóng cổng, an ninh | Nội quy rõ ràng với chủ nhà |
Điểm chung của cột "việc nên làm sớm" là ghi lại thoả thuận. Lời hứa miệng giữa hai người thân có giá trị lúc này, nhưng con cháu hay người mua sau không biết đến nó.
Lối đi chung và giấy tờ: nên hiểu ở mức nguyên lý
Bộ luật Dân sự 2015 có điều về quyền lối đi qua bất động sản liền kề, dành cho trường hợp thửa đất bị vây bọc không có lối ra đường công cộng. Theo nguyên lý chung, lối đi được mở trên phần đất thuận tiện, hợp lý, ít gây thiệt hại cho bên có đất bị mở lối, và các bên có thể thoả thuận về đền bù. Chi tiết áp dụng cho từng trường hợp nên hỏi cơ quan quản lý đất đai hoặc người có chuyên môn pháp lý.
Trong thực tế, nhiều lối đi chung chỉ tồn tại bằng thói quen nhiều năm. Khi tách thửa, chuyển nhượng hay cấp đổi giấy chứng nhận, đó là dịp nên làm rõ: lối đi thuộc thửa nào, có được ghi nhận là lối đi chung hay không, rộng bao nhiêu. Người mua nhà trong ngõ nên kiểm phần này trước khi đặt cọc, vì một căn nhà đẹp mà lối vào không chắc chắn là rủi ro lớn hơn mọi chuyện hướng cổng.
Phong thủy không thay được giấy tờ. Dù người xem có nói cổng chung là tốt hay xấu, thứ giữ cho gia đình yên ổn lâu dài vẫn là ranh giới rõ ràng và thoả thuận được ghi nhận.
Ở chung cho hoà: những việc nhỏ giữ được lâu
Phần lớn xích mích giữa hai nhà chung cổng bắt đầu từ chuyện rất nhỏ. Một vài quy ước từ đầu giúp tránh được hầu hết.
- Thống nhất ai giữ chìa khoá cổng, giờ đóng cổng buổi tối, cách báo khi có khách về khuya.
- Chia việc quét dọn lối chung theo tuần hoặc theo đoạn trước cửa mỗi nhà.
- Đèn lối chung dùng công tơ nào, ai trả, có nên chia đôi hay lắp đèn cảm biến cho đỡ tốn.
- Không để xe, thùng hàng, chậu cây lớn trên lối chung; chỗ dựng xe nên vẽ rõ.
- Khi một nhà sửa chữa, báo trước nhà kia về thời gian, vật liệu tập kết và giờ làm.
- Cổng hỏng thì sửa chung, chi phí chia theo thoả thuận đã nói từ trước.
- Có chuyện không vui thì nói trực tiếp, sớm, trước khi thành chuyện lớn; cần thì nhờ người lớn trong họ hoặc tổ hoà giải ở cơ sở.
Người làm phong thủy hay nói "nhân khí" quan trọng không kém địa khí. Hai nhà chung cổng mà vui vẻ với nhau thì lối chung tự nhiên sạch, sáng và thông.
Những quy ước này nên được viết ra một tờ giấy đơn giản, hai nhà cùng giữ. Không cần văn phong pháp lý, chỉ cần rõ ai làm gì, chi phí chia ra sao, khi nào xem lại. Mỗi năm, nhân dịp dọn nhà cuối năm, hai nhà có thể ngồi với nhau một lần để điều chỉnh cho hợp với hoàn cảnh mới.
Ví dụ giả định: hai anh em xây nhà chung cổng trên đất bố mẹ
Ví dụ giả định: bố mẹ chia mảnh đất ở quê làm hai, anh cả xây nhà phía trước, em út xây nhà phía sau, hai nhà dùng chung cổng ra đường làng và một lối đi lát gạch dọc bên hông nhà anh. Mười năm đầu không ai bàn chuyện lối đi vì hai nhà ăn chung mâm Tết, con cháu chạy qua chạy lại.
Đến khi nhà anh cả cần tiền và tính bán, người mua hỏi ngay: lối đi bên hông thuộc ai, có ghi trong sổ không. Lúc ấy mới phát hiện khi tách thửa, lối đi được tính vào thửa phía trước mà không có văn bản nào ghi quyền đi qua cho thửa phía sau. Hai anh em phải ngồi lại, đo đạc, lập thoả thuận và làm thủ tục điều chỉnh, tốn thời gian hơn rất nhiều so với việc làm ngay từ đầu.
Câu chuyện không có ai sai, chỉ có một việc bị bỏ qua vì lúc đó ai cũng tin nhau. Người làm phong thủy khi được mời xem nhà chung cổng thường hỏi về hướng cổng; câu hỏi có ích hơn nhiều lại là "lối đi này đứng tên ai". Đây là ví dụ minh hoạ, không gắn với gia đình cụ thể nào.
Khi muốn tách cổng riêng
Có lúc chung cổng không còn hợp, ví dụ khi một nhà bán cho người ngoài hoặc hai nhà có nhịp sống khác hẳn. Tách cổng nên làm theo thứ tự.
- Kiểm ranh thửa và giấy tờ của mỗi nhà, xem phần đất làm cổng mới có thuộc nhà mình không.
- Bàn với nhà bên về việc tách: lối chung cũ xử lý thế nào, ai giữ cổng cũ.
- Chọn vị trí cổng mới theo đường đi thuận, không tạo lối đâm thẳng vào cửa nhà bên.
- Hỏi chính quyền địa phương về thủ tục nếu cổng mới mở ra đường công cộng hoặc đụng tới vỉa hè, mương thoát nước.
- Làm cổng xong thì cập nhật lại thoả thuận về lối đi cũ bằng văn bản.
Nếu hai nhà là anh em, tách cổng không có nghĩa là tách tình. Nhiều gia đình vẫn để một cửa nhỏ giữa hai sân để qua lại, chỉ là lối ra đường mỗi nhà đã riêng.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà chung cổng với nhà khác có nên không?
Có thể mua nếu lối đi chung được ghi nhận rõ trong giấy tờ hoặc có thoả thuận bằng văn bản đáng tin cậy. Nên gặp nhà còn lại trước để hiểu nếp sinh hoạt chung, giờ đóng cổng và các khoản chi chung đang có.
Nhà trong ngõ cụt chung với nhiều hộ có xấu không?
Theo quan niệm, ngõ cụt dễ tù khí nếu tối và chật. Thực tế cần quan tâm là ngõ có đủ rộng cho cứu hoả, có đèn và thoát nước không. Ngõ sạch, sáng, các hộ cùng giữ gìn thì ở yên ổn.
Hai nhà chung cổng có cần cùng xem tuổi khi sửa cổng không?
Không có tập quán chung bắt buộc như vậy. Nếu gia đình muốn xem ngày, có thể chọn ngày hợp với cả hai chủ nhà hoặc để nhà bỏ tiền chính đứng ra. Quan trọng hơn là hai nhà thống nhất về kiểu cổng và chi phí.
Hàng xóm để xe chắn lối đi chung thì nói thế nào?
Nên nói trực tiếp, nhẹ nhàng, đề xuất chỗ dựng xe cụ thể cho cả hai nhà. Nếu nhiều hộ cùng dùng ngõ, một quy ước chung có chữ ký các hộ giúp mọi người tự giác hơn là nhắc từng lần.
Cửa nhà mình đối diện cửa nhà bên trong cùng sân chung thì sao?
Theo quan niệm, hai cửa đối thẳng nhau bị coi là khí xung. Có thể xoay nhẹ lối vào, đặt bồn cây hay vách thấp giữa hai cửa, hoặc lắp rèm, cửa lưới để giữ riêng tư cho cả hai nhà.