Chổi, cây lau nhà và thùng rác nên cất ở chỗ khuất, khô, thoáng và dễ lấy: góc cạnh bếp, khu giặt phơi, gầm cầu thang có cửa, hoặc một tủ cao hẹp. Những chỗ người xưa thường dặn tránh là ngay sau cửa chính, cạnh bàn thờ, trong phòng ngủ và giữa phòng khách. Mỗi lời dặn ấy đều có một lý do vệ sinh hoặc lễ nghi đi kèm.
Đồ dọn dẹp là thứ "gom cái bẩn đi", nên trong nhiều nền văn hoá chúng được xếp vào chỗ kín đáo. Bài trả lời các câu hỏi hay gặp về chỗ để chổi, cây lau và thùng rác, tách phần quan niệm khỏi phần nếp nhà gọn. Mọi nhận xét tốt xấu ở đây là quan niệm dân gian; mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao đồ dọn dẹp lại có chuyện kiêng
Trong nếp nghĩ dân gian, cây chổi gắn với việc quét bỏ: quét bụi, quét rác, quét cái cũ ra khỏi nhà. Từ ý nghĩa đó nảy ra nhiều lời dặn, như không quét theo chân người sắp đi xa, không quét nhà ngày đầu năm, không để chổi ở chỗ tiếp khách. Những lời dặn này thuộc về tập quán hơn là về phong thủy theo nghĩa sách vở. Các sách dương trạch cổ bàn về cửa, phòng chủ, bếp; chúng không có chương nào về cây chổi.
Tuy vậy, nguyên lý phong thủy về "nhà sạch, khí thông" thì áp được vào đây. Chỗ để đồ dọn dẹp luôn có bụi, ẩm và mùi. Nếu chỗ ấy nằm ngay lối vào, khách nhìn thấy đầu tiên; nếu nằm cạnh bếp nấu, bụi bay vào thức ăn; nếu nằm trong phòng ngủ, mùi ẩm của cây lau nhà ở lại cả đêm. Người làm nghề hay gọi đó là "uế khí". Gọi bằng tên gì thì cách xử lý vẫn là chọn chỗ khuất, khô và có gió.
Điều đáng lưu ý là các lời kiêng về chổi khác nhau giữa các vùng, thậm chí giữa các gia đình. Có nhà kiêng dựng chổi chổng lông lên trên, có nhà không để ý. Có nhà treo chổi sau cửa bếp từ đời ông bà mà chẳng ai thấy có gì. Vì vậy bài không đưa ra "luật" về chổi, mà đưa ra cách chọn chỗ hợp lý mà gia đình nào cũng dùng được.
Những câu hỏi hay gặp về cây chổi
Để chổi sau cửa chính có sao không? Đây là chỗ nhiều người tiện tay dựng chổi. Dân gian chê vì cửa chính là chỗ đón người, đón khí; vật dùng để quét bỏ đặt ngay đó bị coi là không hợp. Lý do thực tế: chổi sau cánh cửa hay đổ khi mở cửa, khách nhìn thấy, bụi chổi dính ra lối vào. Dời chổi vào sâu một chút là xong.
Có nên để chổi trong phòng ngủ không? Không nên để thường trực. Phòng ngủ là khu tĩnh và cần sạch, mà chổi lại mang bụi các phòng khác vào. Nếu muốn quét nhanh, có thể để một chổi nhỏ trong tủ có cánh.
Chổi để cạnh bàn thờ được không? Gian thờ cần trang nghiêm, các gia đình Việt hầu như đều tránh để chổi, cây lau, thùng rác trong tầm nhìn của bàn thờ. Quét gian thờ xong thì mang chổi ra chỗ cất chung.
Chổi dựng ngược hay xuôi thì đúng? Có nơi kiêng dựng chổi chổng lông lên trên, cách giải thích mỗi nơi một khác. Về độ bền, chổi để chống lông xuống sàn lâu ngày sẽ bị cong, nên cách tốt nhất là treo chổi lên móc, lông chổi lơ lửng. Treo vừa giữ chổi lâu hỏng, vừa khỏi phải băn khoăn chuyện xuôi ngược.
Chổi cũ bỏ đi thế nào? Không có nghi thức riêng được ghi chép rộng rãi. Chổi tre, chổi đót có thể tháo cán, bó lông lại và bỏ theo rác thường. Chổi nhựa nên để riêng nếu địa phương có phân loại rác.
Chỗ nên cất và chỗ nên tránh cho từng món đồ dọn dẹp
Bảng gom ba món hay gây băn khoăn nhất. Cột cuối là lý do thực tế, để bạn tự cân khi nhà mình không có chỗ "chuẩn".
| Món đồ | Chỗ nên cất | Chỗ nên tránh | Lý do thực tế |
|---|---|---|---|
| Chổi quét nhà | Móc treo ở khu giặt, góc cạnh bếp, tủ cao hẹp, gầm cầu thang có cửa | Sau cửa chính, giữa phòng khách, cạnh bàn thờ, phòng ngủ | Bụi, dễ đổ, khách nhìn thấy |
| Cây lau nhà, xô nước | Khu giặt phơi, ban công sau, gần chỗ có thoát nước | Trong phòng ngủ, cạnh bếp nấu, gầm tủ kín | Ẩm, mùi chua nếu không khô, dễ mốc |
| Thùng rác bếp | Dưới bồn rửa hoặc ngăn kéo rác trong tủ bếp, có nắp | Cạnh bếp nấu, cạnh tủ đựng gạo, sát bàn ăn | Mùi, côn trùng, vệ sinh thực phẩm |
| Thùng rác nhỏ các phòng | Góc khuất trong phòng, có nắp, đổ hằng ngày | Ngay chân giường, cạnh cửa phòng thờ | Mùi qua đêm, lễ nghi gia đình |
| Túi rác chờ đổ | Khu sau nhà, chỗ có mái che, xa cửa chính | Trước cửa chính, lối vào, cầu thang chung | Mùi, chuột, cản lối, hàng xóm phiền |
| Máy hút bụi, đồ lau kính | Tủ có cánh, gầm cầu thang, kho nhỏ | Ổ cắm ẩm, chỗ trẻ với tới | Thiết bị điện, hoá chất |
Điểm chung của cột "nên tránh" là các chỗ có người ngồi lâu, chỗ đón khách và chỗ thờ cúng. Điểm chung của cột "nên cất" là các khu phụ: giặt phơi, sau bếp, kho. Phong thủy gọi đó là đặt "uế" ở khu phụ, người làm kiến trúc gọi là phân khu sạch – bẩn. Hai cách gọi cho cùng một kết quả.
Thùng rác trong nhà: những câu hỏi riêng
Thùng rác là món gây băn khoăn nhiều nhất vì nhà nào cũng có ít nhất hai, ba cái. Câu hỏi hay gặp là có nên đặt thùng rác ngay cạnh bếp nấu. Theo quan niệm, bếp là chỗ "nuôi" cả nhà, đặt rác sát bên bị coi là không sạch. Về vệ sinh, rác hữu cơ cạnh bếp nóng phân huỷ nhanh, bốc mùi và thu hút ruồi kiến. Chỗ hợp lý trong bếp là dưới bồn rửa hoặc trong ngăn tủ kéo ra được, có nắp kín.
Câu hỏi thứ hai là thùng rác đặt trước cửa nhà có làm "chắn lộc" không. Nhà phố hay để thùng rác lớn ở mặt tiền chờ xe thu gom. Dân gian không thích hình ảnh rác ngay cửa, và hàng xóm cũng vậy. Nếu không có sân sau, có thể để thùng sát mép tường nhà, lệch khỏi trục cửa chính, có nắp, và chỉ đưa ra lề đường đúng giờ thu gom.
Câu hỏi thứ ba liên quan đến phòng thờ và phòng ngủ. Phòng thờ không cần thùng rác thường trực; tàn hương, hoa héo nên mang xuống bếp xử lý luôn. Phòng ngủ nếu có thùng rác nhỏ thì nên có nắp và đổ mỗi ngày, vì mùi qua đêm trong phòng đóng kín điều hoà rất dễ nhận ra vào buổi sáng.
Làm một góc cất đồ dọn dẹp gọn trong nhà phố hoặc căn hộ
Nhiều nhà không có kho riêng nên đồ dọn dẹp bị rải khắp nơi. Một góc nhỏ khoảng một mét vuông là đủ nếu làm theo thứ tự.
- Chọn chỗ: ưu tiên khu giặt phơi, ban công sau, gầm cầu thang có cửa hoặc hốc tường cạnh bếp; chỗ đó cần có gió hoặc có cửa thông.
- Gắn thanh móc treo trên tường, treo chổi, cây lau, cây gạt nước sao cho đầu lông và đầu lau không chạm sàn.
- Đặt một khay nhựa có gờ dưới cây lau để hứng nước nhỏ giọt, đổ khay mỗi ngày.
- Dành một ngăn kín cho hoá chất tẩy rửa, cao hơn tầm với của trẻ nhỏ.
- Để máy hút bụi cầm tay gần ổ cắm khô ráo, không đặt ổ cắm ngay dưới chỗ cây lau nhỏ nước.
- Thêm cánh cửa lật hoặc rèm vải nếu góc này nhìn thấy được từ phòng khách.
Với căn hộ chung cư, lô gia sau là chỗ hợp lý nhất. Với phòng trọ, một tủ nhựa hẹp đặt cạnh nhà vệ sinh, có lỗ thoáng ở cánh, giải quyết được gần hết.
Ví dụ giả định: một nhà ống bốn tầng trước đây để chổi sau cửa chính, cây lau ở chân cầu thang và thùng rác cạnh bếp nấu. Sau khi gom cả ba về một góc ở khu giặt tầng trệt phía sau, lối vào trống hẳn, chân cầu thang không còn vũng nước, mùi rác trong bếp giảm rõ. Không có món vật phẩm nào được thêm vào; chỉ là xếp đồ đúng khu.
Khi chọn góc này, nên tính cả đường đi lúc cầm đồ bẩn: từ góc cất ra thùng rác lớn, ra chỗ đổ nước lau. Đường đi càng ngắn và càng ít cắt qua phòng khách, phòng thờ thì càng hợp cả về vệ sinh lẫn quan niệm.
Chuyện quét nhà theo giờ, theo ngày: nên hiểu tới đâu
Ngoài chỗ để chổi, nhiều người còn hỏi về việc quét nhà: quét từ trong ra hay từ ngoài vào, có nên quét ban đêm, ngày đầu năm có được quét không. Đây là các tập quán dân gian, có nơi giữ kỹ, có nơi không. Lời kiêng quét nhà ngày mùng một Tết và kiêng quét ban đêm đã được nhiều nơi giải thích kỹ ở góc tục lệ; ở góc nhà cửa, có thể ghi nhận vài điểm.
Quét từ trong ra ngoài, từ góc trong cùng ra phía cửa, là cách hợp lý về kỹ thuật vì gom bụi về một chỗ rồi hốt. Một số gia đình buôn bán lại quét từ cửa vào trong để "giữ của"; cách đó thì phải hốt rác ở giữa nhà. Hai cách đều sạch nếu làm cẩn thận. Quét ban đêm bị kiêng có lẽ vì thời xưa thiếu đèn, quét tối dễ quét luôn đồ nhỏ rơi dưới đất. Nay đèn đủ sáng, việc quét lúc nào là chuyện nếp sinh hoạt của mỗi nhà.
Nếu gia đình có người lớn tuổi giữ các lời kiêng này, cách êm nhất là sắp lịch dọn dẹp vào buổi sáng hoặc chiều, tránh đúng những lúc ông bà ngại. Phong thủy theo nghĩa rộng cũng coi trọng sự hoà thuận trong nhà, và một nếp nhà yên ổn đáng giá hơn việc tranh luận đúng sai về cây chổi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên treo chổi ở sau cửa bếp không?
Treo chổi sau cửa bếp hoặc cửa ra khu giặt là cách nhiều gia đình vẫn làm và khá hợp lý: chỗ khuất, gần khu phụ, dễ lấy. Chỉ cần treo lên móc để chổi không đổ khi mở cửa và không chạm vào thực phẩm.
Để thùng rác trong nhà vệ sinh có được không?
Được, nhà vệ sinh vốn là khu phụ. Nên dùng thùng nhỏ có nắp, lót túi, đổ thường xuyên để không bốc mùi. Nhà vệ sinh không có cửa sổ thì quạt hút cần chạy đủ lâu để khí ẩm và mùi thoát ra ngoài.
Cây lau nhà để ngoài ban công trước có sao không?
Theo quan niệm, ban công mặt tiền là chỗ đón nhìn của căn nhà nên không hợp để đồ dọn dẹp. Thực tế thì cây lau phơi nắng mau khô, ít mùi. Có thể phơi khô ở ban công rồi cất vào chỗ khuất, không để thường trực ở mặt tiền.
Chổi rơi ngã giữa nhà có phải điềm gì không?
Không có cơ sở để coi chổi đổ là điềm báo. Chổi đổ thường vì dựng không chắc hoặc bị cánh cửa đẩy. Treo chổi lên móc sẽ hết chuyện này và chổi cũng bền hơn.
Nhà nhỏ không có chỗ khuất thì để đồ dọn dẹp ở đâu?
Có thể dùng tủ cao hẹp có cánh đặt cạnh bếp hoặc cạnh cửa nhà vệ sinh, bên trong gắn móc treo và khay hứng nước. Đóng cánh lại thì từ phòng khách không nhìn thấy, vừa gọn vừa tránh được chỗ mà dân gian dặn kiêng.
Đổ rác vào buổi tối có bị kiêng không?
Một số nơi có lời kiêng đổ rác ban đêm, nhất là dịp đầu năm. Nhưng ở đô thị, giờ thu gom rác thường do địa phương quy định, nhiều nơi thu vào chiều tối. Theo đúng giờ thu gom của khu phố là cách giữ vệ sinh chung tốt nhất.