Chọn quầy thu ngân theo phong thủy xoay quanh bốn câu hỏi: dáng quầy thế nào, cao bao nhiêu, làm bằng gì, và cạnh quầy chĩa về đâu. Quan niệm truyền thống chuộng quầy vững, kín phía người ngồi, không có góc nhọn chĩa vào khách hay vào lối đi, kích thước tra theo thước Lỗ Ban. Công năng hiện đại thì đòi quầy đủ chỗ cho máy, đủ cao để khách đặt đồ và đủ thấp để người ngồi không mỏi tay.
Hai bộ tiêu chí này phần lớn khớp nhau. Bài dưới đi qua từng câu hỏi, nói quan niệm trước, công năng sau, và chỉ ra chỗ hai bên lệch nhau để bạn tự quyết. Đây là kiến thức văn hoá tham khảo, các số đo của thước Lỗ Ban là quy ước dân gian chứ không phải tiêu chuẩn kỹ thuật.
Dáng quầy: thẳng, chữ L, chữ U hay bo cong
Dáng quầy quyết định người ngồi được "ôm" đến đâu và khách tiếp cận quầy từ phía nào. Bảng dưới so bốn dáng phổ biến ở cửa hàng nhỏ và vừa.
| Dáng quầy | Cách phong thủy hay nói | Hợp với | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thẳng một đoạn | Đơn giản, nhưng hai đầu hở, "khí" dễ lọt qua | Tiệm hẹp, ít máy móc | Cần vách hoặc tủ ở đầu quầy phía trong để kín lối sau lưng |
| Chữ L | Ôm người ngồi hai phía, có tựa có án | Tiệm góc, cần chỗ để máy in, hàng gói | Góc trong của chữ L nên bo, góc ngoài không chĩa vào lối đi |
| Chữ U | Kín ba mặt, "tàng" tốt | Quầy có hai người, tiệm đồ giá trị | Dễ thành ô kín bí; cần lối ra rộng cho người bên trong |
| Bo cong mặt trước | Mặt cong như dòng nước ôm, được ưa vì mềm, không sát | Tiệm thời trang, mỹ phẩm, quầy tiếp khách | Đóng tốn công hơn; mặt cong khó kê hàng sát |
Trong các sách phong thủy, hình dáng "ôm vào" thường được đánh giá cao hơn hình dáng "quay lưng" hay "đâm ra". Áp vào quầy, mặt cong hoặc chữ L có cạnh ngoài quay vào trong được nhiều người chọn. Lý do thực tế là khách đứng trước mặt cong có cảm giác được đón, còn người ngồi trong thì có chỗ để đồ hai bên tay.
Chiều cao quầy: thước Lỗ Ban và tư thế người dùng
Thước Lỗ Ban là loại thước dân gian chia chiều dài thành các cung tốt, xấu; ở Việt Nam hay nói đến ba loại: thước 52,2 cm dùng cho khoảng thông thuỷ như cửa, cửa sổ; thước 42,9 cm dùng cho khối đặc như bếp, tủ, bàn; thước 38,8 cm dùng cho đồ âm phần. Quầy thu ngân là khối đặc nên người ta thường tra thước 42,9 cm, chọn chiều cao, chiều dài, chiều sâu rơi vào cung đỏ. Đây là quy ước của nghề mộc truyền thống, không phải quy chuẩn xây dựng, và mỗi bản thước in ra có thể lệch nhau vài li.
Công năng thì đi từ người dùng. Quầy cho người ngồi thường cao gần bằng bàn làm việc, để khuỷu tay đặt thoải mái khi gõ máy và đếm tiền. Quầy cho người đứng thì cao hơn hẳn, gần ngang thắt lưng hoặc cao hơn chút, để khách đặt giỏ hàng và người bán không phải cúi. Nhiều tiệm làm quầy hai cấp: mặt trong thấp cho người ngồi làm việc, gờ ngoài cao hơn cho khách đặt đồ và che bớt ngăn tiền. Cách này cũng đúng ý "tàng" của phong thủy.
Cách làm hợp lý là đo người ngồi quầy chính trước, xác định khoảng chiều cao thoải mái, rồi mới tra thước Lỗ Ban chọn một số trong khoảng đó. Đừng làm ngược lại: chọn một con số "đẹp" rồi bắt người ngồi quầy chịu mỏi vai cả năm.
Chất liệu quầy và ngũ hành
Gỗ. Thuộc hành Mộc theo cách xếp vật liệu của ngũ hành. Được ưa vì ấm, dễ đóng theo kích thước, dễ bo cạnh. Gỗ tự nhiên ở nơi ẩm cần sơn phủ kỹ; gỗ công nghiệp cần dán cạnh tốt để không phồng khi lau nước.
Đá tự nhiên, đá nhân tạo. Thường được xếp vào hành Thổ, mặt đá cho cảm giác vững và sạch. Mặt đá chịu va đập, dễ lau, nhưng nặng; khung quầy phải đủ khoẻ, và mặt đá lạnh tay vào mùa rét.
Kim loại, inox. Hành Kim. Hợp với tiệm điện thoại, điện máy, quán có không khí công nghiệp. Cạnh kim loại phải bo hoặc bọc, vì cạnh sắc là thứ cả phong thủy lẫn an toàn đều không muốn.
Kính. Người làm phong thủy xếp kính vào hành Thủy hoặc Kim tuỳ cách hiểu. Quầy kính trưng bày tốt cho tiệm đồng hồ, trang sức, nhưng phía người ngồi nên có ngăn kín, không để tiền và giấy tờ lộ qua mặt kính.
Phối hợp vật liệu. Chọn theo hành hợp với hướng hoặc với mệnh chủ là một cách làm của một số người, mức tin tuỳ mỗi người. Lựa chọn bền nhất vẫn là vật liệu hợp với hàng bán, độ ẩm của tiệm và việc lau chùi hằng ngày.
Cạnh quầy và góc quầy: chỗ quan niệm và an toàn gặp nhau
Trong phong thủy, góc nhọn hay cạnh sắc chĩa vào người được gọi là một dạng "sát" hình dạng. Một cái quầy chữ L có góc ngoài vuông chĩa thẳng ra lối đi sẽ bị coi là "chĩa vào khách". Nghe như chuyện quan niệm thuần tuý, nhưng ai từng đi trong tiệm chật đều biết góc quầy là chỗ va hông, rách túi, trẻ con đụng đầu.
Cách xử lý đơn giản nhất là bo tròn mọi cạnh và góc mà người qua lại có thể chạm tới. Thợ mộc có thể bo cạnh gỗ ngay khi đóng; mặt đá có thể mài cạnh tròn; quầy cũ có thể dán nẹp bo góc bằng nhựa hoặc cao su. Nếu không bo được, hãy xoay quầy sao cho góc ngoài quay vào tường hoặc vào khu trưng bày, không quay vào lối đi chính.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là chân quầy và gầm quầy. Chân quầy nhô ra ngoài mặt quầy dễ làm vấp chân khách. Gầm quầy bỏ trống lâu ngày thành chỗ dồn rác, dây điện, thùng giấy. Theo quan niệm là "khí ứ dưới chân người thu tiền"; theo thực tế là bụi, chuột và nguy cơ chập điện. Gầm quầy nên có ngăn kín hoặc ít nhất được dọn định kỳ.
Mặt trước quầy: kín, hở và chuyện biển giá
Mặt trước quầy là phần khách nhìn thấy đầu tiên khi đến trả tiền. Một số điểm thường gặp:
- Mặt trước nên kín đến ngang ngực người ngồi để khách không nhìn thấy ngăn tiền và đồ cá nhân. Đây là ý "tàng" của phong thủy, cũng là cách giữ tiền cơ bản.
- Mặt trước làm kệ trưng hàng nhỏ (kẹo, pin, đồ lặt vặt) là cách bán lẻ hay dùng. Kệ này không nên cao quá, vì sẽ che mặt người thu ngân.
- Mặt trước không nên dán kín giấy tờ, quảng cáo chồng lớp. Người làm phong thủy coi là rối "minh đường" trước quầy; người bán lẻ thì thấy khách không đọc nổi thông tin nào.
- Chỗ đặt mã thanh toán nên ở vị trí khách quét dễ, ánh sáng không phản chói, và được người thu ngân nhìn thấy để tránh mã bị dán đè.
- Màu mặt trước quầy hợp với màu chung của tiệm. Chọn màu theo ngũ hành là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; màu quá tối dưới đèn yếu làm quầy chìm, khách khó tìm chỗ trả tiền.
Mặt trước quầy là "bộ mặt" của khu tiền. Gọn và rõ là đủ, không cần cầu kỳ.
Đặt thợ đóng quầy: các bước để không phải sửa lại
Quầy đóng sẵn bán ngoài chợ hiếm khi vừa với tiệm nhỏ. Nếu đặt thợ đóng riêng, các bước sau giúp tránh làm đi làm lại.
- Đo chỗ đặt quầy, kể cả cột, ổ điện, dầm trên đầu và chiều mở cửa gần đó. Vẽ sơ đồ đơn giản, đánh dấu cửa ra vào và lối đi chính.
- Liệt kê thứ sẽ nằm trên và trong quầy: máy tính tiền, máy in, ngăn kéo tiền, cân, túi đựng, sổ sách, đồ cá nhân. Mỗi thứ cần một chỗ.
- Đo người ngồi quầy chính: chiều cao khuỷu tay khi ngồi hoặc đứng. Từ đó chốt khoảng chiều cao quầy.
- Nếu muốn theo thước Lỗ Ban, tra trong khoảng chiều cao, chiều dài đã chốt và chọn số gần nhất rơi vào cung đỏ. Ghi rõ cho thợ dùng loại thước nào.
- Chọn dáng quầy và vật liệu; yêu cầu bo cạnh, dán cạnh chống nước, đi dây điện âm trong quầy, có lỗ thoát dây gọn.
- Duyệt bản vẽ, đặt thử bằng thùng giấy hoặc bàn tạm đúng kích thước trong một ngày để xem lối đi và tầm nhìn trước khi thợ đóng thật.
Bước cuối, đặt thử bằng đồ tạm, thường cứu được nhiều sai lầm nhất. Một cái quầy dài hơn mười phân so với dự tính có thể làm lối đi chính hẹp tới mức hai người không tránh nhau được.
Quầy cũ, quầy sang nhượng lại: giữ, sửa hay thay
Thuê lại mặt bằng có sẵn quầy là chuyện thường gặp. Dân gian có người ngại dùng lại quầy của tiệm trước làm ăn không thuận, coi như "mang theo khí cũ". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và cũng có rất nhiều người dùng lại quầy cũ mà không bận tâm. Cách nhìn thực tế hơn là xét quầy đó có hợp với hàng bán, với lối đi và với người ngồi của tiệm mới hay không.
Một quầy cũ đáng giữ khi khung còn chắc, mặt quầy không phồng rộp, kích thước vừa chỗ và không chắn tầm nhìn ra cửa. Khi đó chỉ cần làm mới mặt ngoài: lau sạch, sơn lại hoặc dán lớp phủ mới, bo lại các góc sắc, đi lại dây điện cho gọn. Nhiều người coi việc làm mới này như một lần "đổi khí", vừa có ý nghĩa với mình vừa sửa được những chỗ hỏng thật.
Quầy cũ nên thay khi nó buộc người ngồi quay lưng ra cửa, chiếm quá nửa lối đi, hoặc mục mọt, ẩm mốc ở phần gầm. Đừng tiếc một cái quầy mà phải chịu bất tiện mỗi ngày trong nhiều năm. Trước khi phá bỏ, nên kiểm tra xem dây điện, ổ cắm, đường mạng có đi ngầm trong quầy hay không, để không làm hỏng hệ thống chung của mặt bằng.
Câu hỏi thường gặp
Quầy thu ngân nên dài bao nhiêu là vừa?
Không có con số chung. Chiều dài phụ thuộc số máy móc, số người ngồi và bề ngang tiệm. Nguyên tắc là đủ chỗ cho mọi thứ cần đặt mà vẫn chừa lối đi rộng cho hai người tránh nhau. Ai muốn theo thước Lỗ Ban thì tra trong khoảng đã tính.
Có nên làm quầy thu ngân màu đỏ hay vàng cho hợp chuyện tiền bạc?
Đỏ và vàng được ưa vì gắn với may mắn trong văn hoá Việt và Hoa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, màu quầy nên hợp với tổng thể tiệm; mặt quầy nhiều màu nóng dưới đèn mạnh có thể làm chói mắt người ngồi.
Quầy kính có bị coi là "lộ tài" không?
Một số người kiêng quầy kính trong suốt hoàn toàn vì nhìn xuyên được vào trong. Cách dung hoà là mặt trước bằng kính để trưng hàng, còn phía người ngồi có ngăn kín cho tiền, sổ sách, đồ cá nhân.
Quầy cũ có góc nhọn chĩa ra lối đi, không muốn đóng lại thì làm sao?
Dán nẹp bo góc bằng cao su hoặc nhựa, hoặc đặt một chậu cây, kệ nhỏ ở góc đó để người đi không áp sát. Nếu xoay được quầy, quay góc ngoài vào tường hoặc khu trưng bày là cách gọn nhất.
Chiều cao quầy theo thước Lỗ Ban có bắt buộc không?
Không bắt buộc. Thước Lỗ Ban là quy ước dân gian của nghề mộc, nhiều người dùng vì muốn yên tâm. Điều quan trọng hơn là chiều cao hợp với người ngồi quầy để không mỏi vai, mỏi lưng sau cả ngày làm việc.
Nên đặt quầy thu ngân trên bục cao hơn sàn không?
Bục thấp giúp người thu ngân nhìn bao quát tiệm, cũng hợp ý "cao ráo, vững" của phong thủy. Nhưng bục dễ làm vấp ngã, nhất là khi người ngồi ra vào nhiều lần. Nếu làm bục, cạnh bục nên có màu tương phản và đèn chiếu đủ sáng.